خانه / اخبار / راهی که ادامه دارد(نگاهي به ماهيت و عملکرد ۳۰ تشکل‌ غير دولتي فعال در عرصه ايثار و شهادت)

راهی که ادامه دارد(نگاهي به ماهيت و عملکرد ۳۰ تشکل‌ غير دولتي فعال در عرصه ايثار و شهادت)

اشاره:به فرمودة مقام معظم رهبری: «امروز زنده نگاه داشتن یاد و خاطرة شهدا کمتر از شهادت نیست». دلسوزان اسلام و انقلاب بر این باورند که شهید به عنوان مظهر انسان تربیت شدة قرآنی، بهترین الگوی جوانان برای استمرار و پیمودن مسیر رستگاری است. احیای ارزش‌های اسلامی و آرمان‌های مقدس مکتب اسلام نیز ارتباط بی‌واسطه با زنده نمودن حال و هوای پاک سال‌های ایثار و شهادت دارد. به همین منظور گروه‌ها و تشکل‌های خودجوش و مردمی بسیاری در نقاط مختلف کشور، حرکت‌هایی را برای یادآوری نام و خاطرة افلاکیان این مرز و بوم از این تشکل‌ها دارد. ضرورت توجه به فعالیت‌های کیفی‌تر در این مسیر، امری آشکار می‌باشد.

در دوران معاصر كه كشور از سال‌هاي سخت جنگ دور شده و نسل جديدي از جوانان كه تصوير مستقيم و ملموسي از جبهه هاي جنگ ندارند، موسساتي شكل گرفته‌اند كه پرداختن به ابعاد و زواياي زندگي شهدا و فرهنگ ايثار و شهادت را به عنوان فعاليت اصلي خود برگزيده‌اند. به اعتقاد بسياري سازمان‌هاي غير‌دولتي و مردم نهاد از آن جا كه از دل مردم به جامعه آمده‌اند، عمده‌ترين نهادهاي باورمند‌سازي مكتب شهدا در زمان حاضر به شمار مي‌روند. از زمان شكل‌گيري اين گونه تشكل‌ها ده‌ها مورد از اين سمن‌ها[۱] با اساسنامه مشخص در حوزه شهادت و ايثار در سراسر كشور فعاليت مي‌كنند كه در گزارش ذيل نگاهي گذرا به ۳۰ تشكل از استان‌هاي مختلف كشور داشته‌ايم.

بازديد از گلزار شهدا

برخي از اين تشكل‌هاي غير‌‌دولتي براي زنده نگاه داشتن نام و ياد شهدا برنامه‌هاي مستمر بازديد از گلزار شهدا را در دستور كار خود قرار داده اند. به عنوان مثال هيئت انصار الشهدا در سمنان در بعد برگزاري يادواره ها و توليد اقلام فرهنگي و چاپ پوستر و بازديد از گلزار شهدا فعاليت مي کند. مسئولان اين تشكل مي‌گويند تشويق شهروندان و جوانان به حضور درگلزار شهدا باعث مي‌شود كه فرهنگ ايثار در جامعه حسيني ايران روز به روز نهادينه‌تر شود. تشکل‌هايي همچون هيئت عاشقان ولايت، هیئت بقیة الله(عج)، موسسه شهیدیه، موسسه آونگ و گروه افلاکيان خاکي در اين راستا فعاليت مي‌کنند.

شب نشيني‌هاي فرهنگي

تشكيل نشست‌هاي ادبي، با موضوع فرهنگ ايثار و شهادت از ديگر زمينه‌هاي مهم فعاليت این گونه سمن‌ها در كشور است. ظهور نسل جديدي از جوانان خلاق در عرصه ادبي ضرورت جهت‌مند‌شدن ذوق ادبي در راستاي تبيين فرهنگ حماسي – عاطفي دوران دفاع مقدس را انكار ناپذير كرده است. به عنوان مثال گروه راويان شهادت در باب سرودن اشعاري با قالب‌هاي جديد و سنتي در وصف شهدا و ايثارگران ۸ سال دفاع مقدس علاوه بر ترغيب جوانان به حضور در محافل هنري از جمله شب خاطره و شعر با مضامين معنوي به امر نهادينه سازي اين فرهنگ مي پردازند. اين تفکر به ظهور نوع خاصي از ادبيات جنگ در نسل سوم كشور منجر شده است؛ سمن هايي چون کانون معرفت، هیئت انصارالشهدا ، راز سبز، سبکبالان رضوي و انديشه شاهد در اين راستا فعال هستند.

همکاري با نهادهاي دولتي در برپايي کنگره سرداران شهيد

يکي ديگر از زمينه هاي کاري تشکلهاي غير دولتي در حوزه دفاع مقدس، تعامل تنگاتنگ با نهادهاي دولتي در امر برگزاري همايش‌هاي ويژه است. در اين راستا مراسمات يادواره اي در تقدير از شهدا و برپايي کنگره سرداران شهيد بيشتر ديده مي‌شوند. پرداختن به اين امور در بطن تشکل‌هاي غير دولتي زمينه تعامل بهتر اين دسته از نهادها و به تبع آن مردم و جوانان را با موضوعات ايثار و شهادت فراهم مي‌کند. تشکل‌هايي همچون صياد شيرازي، ستاد ميثاق با شهدا، کانون جوانان شهداي گمنام، هیئت یا زهرا(سلام الله علیها) و کانون شيفتگان قائم(عج) بيشتر در همين زمينه فعاليت مي‌کنند.

فعاليت‌هاي تحقيقاتي

دفاتر مطالعاتي و تحقيقاتي در سازمان‌هاي مرتبط با امور شهدا که وابسته به دولت هستند نيز بخشي از فعاليت‌هاي پژوهشي با موضوعاتي چون تفحص در سيره رفتاري شهدا را به بخش‌هاي غير دولتي واگذار مي کنند. در اين راستا پروژه‌هاي تحقيقي نهادهاي دولتي که برخي از آنها نيز کارکردهاي عملياتي دارند در اختيار سمن‌هاي توانمند قرار مي‌گيرد. موسسه‌ی سيره شهدا، راويان ايثار، گروه پژوهشي ميثاق و گروه علمي منتظر از جمله سمن‌هايي هستند که در اين عرصه فعال اند.

توليد فيلم و انتشار كتاب

توليد فيلم کوتاه با مضمون ارزشهاي دفاع مقدس از ديگر زمينه‌هاي فعاليت بخش غير دولتي يا سمن هاست. در اين بخش گرچه کار هايي ارايه مي شود که به نحوي موضوعات ايثار و شهادت را در بر مي‌گيرد اما به واقع ضعف هاي جدي در پرداختن به مسايل در اين فيلم‌ها ديده مي شود؛ توليد کتاب در موضوعات خاطره، قصه و شعر نيز بخش ديگري از فعاليت‌هاي اين سازمان‌هاي مردم نهاد را شامل مي شود. انتقادات وارده به اين بخش با توجه به کيفيت نه چندان بالاي آثار، كمي قابل قبول است اگرچه اكثر اين سازمان ها با نيروي خودجوش مردمي به ويژه حضور پرشور جوانان اداره و فعاليت مي‌كند كه في نفسه قابل تقدير است. و البته بخش قابل توجهي از اين مشکلات در حوزه توليد آثار فرهنگي مكتوب و تصويري، ناشي از  کمبود اعتبار و بخشي ديگر ناشي از نبود هماهنگي و رهبري در اين سازمان‌هاست. با اين همه موسسه آسماني ها و کانون فرهنگي ولايت در اين عرصه ها فعاليت‌هاي خوبي داشته اند.

خاطره ها و وصيت‌نامه هايي كه مكتوب مي‌شوند

توليد كتاب يا بروشور بر اساس وصيت‌نامه و بيوگرافي شهيدان از ديگر زمينه‌هاي كاري مهم در حوزه فعاليت سمن هاي غير دولتي است. موسسه تفحص سيره‌ی شهدا، پلاک، مسجد محدثين و انجمن فرهيختگان در اين زمينه فعاليت‌هاي در خور توجهي داشته اند. روحيه خاص و نگرش متعهد رزمندگان هشت سال دفاع مقدس براي بيشتر نسل سومي‌ها تازگي دارد. وارستگي، بي‌تعلقي به دنيا‌، معنويت گرايي و ايثار و اشتياق به شهادت از جمله عناصر مهمي است كه در زندگي شهدا به وضوح به چشم مي‌خورد و دست‌مايه توليد اين اقلام فرهنگي مي‌شود.

مكتوب‌سازي تفكر و آرمان شهدا از جمله رسالت‌‌هايي است كه تشكل‌هاي غير‌دولتي از جمله گروه مطالعاتي و پژوهشي ميثاق و موسسه تفحص سيره‌ی شهدا خود را  به آن پايبند مي‌دانند. ارتباط مستمر اين تشكل‌ها با بنياد شهيد و امور ايثارگران و تعامل سازنده با اين نهاد در همين راستا انجام مي‌پذيرد.

ثبت خاطرات از خانواده شهدا نيز يكي از عوامل مهم دروني‌كردن فرهنگ ايثار و شهادت، ثبت و انتشار سيره شهدا است. در اين حيطه تشكل‌هاي غير‌دولتي فرهنگي – مطالعاتي با شناسايي خانواده‌‌هاي شهدا، جانبازان، آزادگان و ايثارگران و مراجعه به آنها خاطرات ايشان را در قالب مصاحبه، تهيه و آن را در نشريات محلي به چاپ مي‌رسانند. موسسه فرهنگي هنري پلاک و موسسه شهداي کبوتر دان در اين عرصه فعاليت مي کنند.

كتابخانه هاي تخصصي شهدا

كتاب‌هاي زيادي با موضوع فرهنگ جبهه و شهدا منتشر شده كه هر يك بر حسب موضوع از پراكندگي خاصي برخوردار است. تجميع اين آثار در كتابخانه هاي تخصصي با موضوع ايثار و شهادت از جمله كار ويژه‌‌ هاي برخي تشكل‌هاي غير‌دولتي است. در اين راستا، تشکل‌هايي همچون کانون شيفتگان مهدي(عج) به ايجاد گنجينه ارزشمندي از تمام آثار مكتوب در حوزه ايثار و شهادت پرداخته كه ضمن آن‌كه دسترسي مخاطبان را به اين گونه آثار سهل مي‌كند موجب توجه جدي و بيشتر مردم و جوانان به مطالعه آثاري در اين حوزه مي‌شود.

برپايي اردوهاي زيارتي

يكي از مرسوم‌ترين شيوه‌‌هاي زنده نگاه داشتن ياد و نام شهدا برپايي اردوهاي زيارتي به اقصي نقاط كشور با نام شهيدان والامقام است كه در اين عرصه تشكل‌هاي غير‌دولتي نوظهور فعاليت چشمگيري داشته‌اند. گروه افلاکيان خاکي، سيره‌ی شهدا ، آيسک و هيئت عاشقان ولايت در اين عرصه بسيار فعال بوده‌اند. برپايي كاروان‌هاي راهيان نور بارزترين شكل عملكرد سمن‌هاست كه با توجه به اشتياق مردم و جوانان به حضور در مناطق عملياتي اين امر با هماهنگي پايگاه ها مقاومت بسيج مساجد محقق مي‌شود. براساس ارزيابي هاي انجام گرفته بيشتر مسئولان تشكل هاي غير دولتي فعال در عرصه فرهنگ ايثار و شهادت، بسيجيان فعال در كشور هستند كه با حفظ ارتباط خود با برخي سازمان‌هاي ارزشي، به امر تحقق اهداف و برنامه‌هاي پيش‌بيني شده در سمن‌ها كمك مي‌كنند. در اين خصوص قريب به اتفاق تشکل‌هاي غير دولتيِ فعال در عرصه شهدا فعال‌اند. هم چنين ده‌ها كانون فرهنگي وابسته به مساجد كشور تأمين نياز تشكل‌هاي غير دولتي فعال در حوزه فرهنگ ايثار و شهادت را عهده‌دار هستند كه در اين راستا تعامل خوب و سنجيده‌اي ميان آنها مشاهده شده است.

با اين همه و در بررسي هاي انجام شده خبرنگار اتفاق دو نكته حائز اهميت است؛ نخست آن كه فعاليت موسسات مردم نهاد در حوزه ايثار و شهادت نيازمند سامان‌دهي و هدف‌مند سازي است تا از موازي‌كاري‌ها و برخي فعاليت‌هاي كليشه‌اي و ضعيف جلوگيري شود. دوم آنكه نياز به طراحي نقشه‌راه و چشم‌انداز كاري در اين موسسات به شدت احساس مي‌شود چرا كه بسياري از اين تشكل‌ها بدون برنامه كاري و تنها در برخي مناسبت‌ها به انجام برخي امور مي‌پردازند و هيچ طرح و برنامه‌بلند مدتي در دستور كار ندارند. تامين اين دو نياز حياتي براي اين موسسات مردم نهاد از آنجا ضروري به نظر مي‌رسد كه اغلب نيروهاي اين موسسات را جوانان تشكيل مي‌دهند و از آنجا كه نيروي عظيم فكري نسل جوان نيازمند راهنمايي و هدايت در اين زمينه است، حضور برنامه كلي و رسيدگي به فعاليت‌ اين موسسات در امر تربيت نيروهاي آشنا با مفاهيم بلند دفاع مقدس و تداوم راه شهدا بسيار موثر خواهد بود.

                                                                                        نویسنده و پژوهشگر: حميد صابري

 

[۱] . سازمان‌های مردم نهاد.

همچنین ببینید

شماره سی و پنجمین ماهنامه راه‌نما منتشر شد

به گزارش روابط عمومی مرکز فرهنگی تبلیغی آینده‌سازان،ماهنامه راه‌نما که با رویکرد معرفتی و آموزشی برای …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Solve : *
30 + 26 =