هدف از زندگی

طرح درس اول؛ هدف از زندگی؛ رشد مومنانه

 

مقدمه: ایجاد انگیزه (شروع با ابهام ، داستان، سوال و …)

آغاز یک زندگی

کرم ابریشم را دیده ای؟ ابتدا یک زندگی محدود را در تنگنای پیله تجربه می کند و اگر در محیط مناسب نگه داری شود و خوب تغذیه کند، اندک اندک رشد می کند. بعد از آن زندان پیله را می شکافد و شکوفا می شود. شکوفایی و رشد کرم ابریشم، این است که تبدیل به پروانه شود و به طبیعت راه یابد. این زندگی با آن زندگی زمین تا آسمان با هم فرق دارد.

 

پیله ی تنهایی

یک وقت است که گوشه ای نشسته ای و کاری به دیگران و جامعه نداری؛ از پوست خود بیرون نمی آیی و در پوسته زندگی شخصی ات دست و پا می زنی! دغدغه ها و آرمان هایت شخصی و رسالتت خدمت به خود است و بالاتر از همه، رشدت در حدّ دنیای کوچک خود ساخته است. نهایت این زندگی، رسیدن به خواسته هاست تا گلیمت را از آب بیرون بکشی و بارت بر زمین نماند. معیارهای اخلاق و تربیت برای این سطح از زندگی، محدود است. این معیارها، بدرد زندگی اجتماعی و حرکت تشکیلاتی نمی خورد.

 

پروانه شو!

یک وقت، برای اینکه نپوسی، باید از پوسته خودت بیرون بیایی، همچون کرم ابریشم پوست اندازی کنی و از زندان دغدغه های شخصی عبور کنی و گرنه گندیدن است و گنداندن.

جاده که خلوت است و مانعی وجود ندارد، حرکت آسان است؛ مهارت ویژه ای نیاز نیست. امّا وقتی تو، راننده حرفه ای هستی که در جاده شلوغ و لغزنده و مه آلود بتوانی بدون آسیب به مقصد برسی. پر پرواز و معیارهای اخلاق و تربیت برای زندگی اجتماعی بالاتر از زندگی فردی است.

 

طرح مسأله

در فرهنگ دین، امتیازها، دارایی و توانایی آدم‌ها، ملاک تفاخر نیست؛ همه این‌ها ملاک مسئولیت، تکلیف و زمینه‌ساز رسالت‌ها و تکالیف انسان است. اگر نعمتی به کسی می‌دهند، نباید نعمت را بازیچه فرض کند و مانند کودکی به آن مشغول شود، باید بداند که این نعمت مسئولیت آفرین است و رسالت‌هایی را به دوش او می­گذارد.

ایمان به خدا بهترین نعمت خداوند به انسان است که زمینه‌ساز  بسیاری از مسئولیت‌ها و تکالیف الهی انسانی می‌باشد و انجام مسئولیت‌ها و تکالیف الهی، شکر این نعمت است.

در قرآن کریم ۸۹  مرتبه خطاب «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» آمده است. این خطاب در قرآن تنها در مورد امّت پیامبر۹ استفاده شده و برای مخاطب قرار دادن امّت‌های دیگر، از این واژه (آمنوا) استفاده نشده است.

علّامه طباطبایی; در تفسیر المیزان می‌گوید: «این عنوان و واژه نشان دهندة تکریم و شرافت امّت پیامبر۹ بر سایر امّت‌ها است».[۱]

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» خطابی ویژه، احترام آمیز، تشریعی و شرافت بخش و شوق انگیز است، که خداوند متعال به کسانی که به او و پیامبرش و حقیقت دین گرویده‌اند، خطاب می‌کند.

خطاب «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» حکایت از اصالت بخشی به حیات ایمانی و هویت مؤمنانه در زندگی فردی و اجتماعی دارد.

خطالب «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» بیان یک امتیاز اساسی است که مرز انسان را از سایر جانداران جدا می‌کند. آدمی با «ایمان» از سایر جانداران جدا می‌شود. انبیاء آمده‌اند از بشر انسان بسازند و انسانیّت انسان در گرو «ایمان» است.

اما آیا «ایمان» برای مؤمنانه زیستن و دستیابی به زندگی پاک کافی است؟

تبیین مسأله (اقناع اندیشه)

حیات مؤمنانه و زندگی پاک، جاری کردن ایمان در سلول‌های وجودی انسان و ساختن نقشه جامعه بر اساس ایمان است؛ عمل صالح رکن دوّم حیات ایمانی است.[۲]

خطاب «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» برای ایجاد احساس مسئولیت ایمانی و آماده سازی مخاطب برای دریافت یک رهنمود ممتاز و سرنوشت‌ساز در زندگی مؤمنانه می‌باشد؛ یعنی قرار است یک مأموریت ایمانی و الهی به مؤمن و جامعة ایمانی ابلاغ شود.

خطاب «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» همیشه مقدمه‌ای برای طرح مسئولیت‌های بزرگ به اقتضای ایمان مؤمنان بوده است. در سیرة اولیای خدا وارد شده است که هرگاه آیاتی با این خطاب را تلاوت می‌کردند، «لبیک» می‌گفتند؛ یعنی آماده دریافت مسئولیت الهی و انجام آن هستیم.

از خطاب «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» توجه به نعمت بزرگ و بی بدیل «ایمان» فهمیده می‌شود؛ خداوند، نعمت بزرگ ایمان را به رخ مؤمنان می‌کشد و شکر آن را مطالبه می‌کند، شکر آن، عمل به اقتضای ایمان است، که لبیک زبانی و عملی به این خطاب الهی است.

خطاب «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» نقشه راه و شیوة ساخت انسان، جامعه و تمدن تراز اسلام را مطرح می‌کند.

خطاب «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» اقتضائات زندگی ایمانی و سبک زندگی اسلامی و الهی را برای ساخت شخصیتی انسان مؤمن و جامعة اسلامی بیان می‌کند.

اگر ما بخواهیم مبانی، فرآیندها، افق‌ها، ابعاد، ارکان و مناسک «سبک زندگی اسلامی» را ترسیم کنیم، کافی است آیاتی که با «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» شروع شده را مرور نماییم. این آیات بیان می‌کنند که طبق واقعیات و سنن حاکم بر بافت و ساخت انسان و هستی، انسان و جامعه چگونه باید حرکت کند تا به رشد و فلاح برسد.

اگر این ۸۹ آیه را مرور کنیم، می‌یابیم که در مورد تمام رابطه‌های انسان و قواعد آن سخن گفته شده؛ رابطة انسان با خدا همچون نماز و روزه،[۳] رابطة انسان با خویشتن همچون قواعد خوردن،[۴] رابطة انسان با دیگران مانند انفاق،[۵] اخلاق خانواده[۶] و رابطة انسان با جامعه مثل پیوند و انسجام بر محور ایمان[۷].

این آیات به بیان ابعاد و مناسک اقتصادی، فرهنگی و سیاسی دین می‌پردازد؛ دستورات اقصادی همچون دوری از ربا،[۸] توصیه‌های فرهنگی مانند حضور در نماز جمعه[۹] و فرمان‌های سیاسی مثل دوست نگرفتن یهود و نصاری[۱۰].

این آیات گاهی حدود الهی را در زبان توصیه و نصیحت به فضایل بیان کرده، همچون تمسک به اولیای الهی،[۱۱] توصیه به سخن گفتن محکم و استوار[۱۲].

گاهی تکلیف در شکل هشدار نسبت به رذایل آمده است، مانند تمسخر نکردن[۱۳] و عدم خیانت به خدا و رسول[۱۴].

برخی از این آیات به مبنایی‌ترین قواعد سلوکی و اخلاقی سبک زندگی دینی می‌پردازد که «ای مؤمنان چون خدا و پیامبر شما را به چیزی دعوت می‌کنند که به شما حیات می بخشد، آنان را اجابت کنید»[۱۵]  و گاهی به جزیی‌ترین دستور در روش زندگی مؤمنانه توصیه می‌کند که «ای کسانی که ایمان آورده اید، هر گاه به شما گفته شود در مجالس( برای دیگران) جا باز کنید، پس جا باز کنید …»[۱۶]

آیاتی که با «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» شروع می‌شود، گاهی ناظر به مسایلی خاص و بخش‌هایی از زندگی مؤمنانه است، و گاه ناظر به کل حیات مؤمنانه است؛ یعنی اصول اصلی و کلیدی را در دستیابی به زندگی مؤمنانه مطرح می‌کند. اینکه می‌بینیم، تمام خطاب‌های قرآن به مؤمنان به صورت جمع می‌باشد، و حتی یک بار خطاب به گونة «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» در این کتاب آسمانی مشاهده نمی‌شود، شاهدی است که اسلام تأکید بر روابط ایمانی افراد مؤمن در ابعاد اجتماعی و برای تشکیل جامعة اسلامی دارد.

جمع بندی

نقشه ی راه

معیارهای سبک زندگی مؤمنانه در ارتباط با دیگران و در محیط جامعه و فعالیت اجتماعی با خطاب « یا ایها الذین آمنوا» بیان شده است. این خطاب می گوید: ای انسان از پیله ی «خود خواهی» بیرون بیا و به جهان « خدا خواهی» وارد شو، تا بتوانی با موتور ایمان به پرواز درآیی. آیه ۲۰۰ سوره آل عمران بیان کننده ابزارهای زندگی ایمانی و سبک زندگی الهی است تا هم خودت رشد کنی و هم رشد بدهی.

فلاح و رشد و شکوفایی استعدادها در زندگی فردی و اجتماعی، هدف زندگی انسان است. آیه ۲۰۰ سوره آل عمران با تأکید بر سبک زندگی ایمانی، راه رسیدن به این هدف را ترسیم می کند.

 



[۱]. تفسیر المیزان، ج ۱، ص

[۲]. «مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً؛ هر مرد و زنی که عمل صالح انجام دهد، در حالی که اهل ایمان است، با زندگی پاک او را زنده می‌کنیم»؛ نحل، ۹۷٫

[۳]. بقره، ۱۵۳٫

[۴]. بقره، ۱۷۳٫

[۵]. بقره، ۲۵۴

[۶]. نساء، ۱۹٫

[۷]. آل عمران، ۲۰۰

[۸]. بقره، ۲۷۸؛ آل عمران، ۱۳۰٫

[۹]. جمعه، ۹٫

[۱۰]. مائده، ۵۱٫

[۱۱]. نساء، ۳۵٫

[۱۲]. احزاب، ۷۰٫

[۱۳]. حجرات، ۷۱٫

[۱۴]. انفال، ۲۷٫

[۱۵]. انفال، ۲۴٫

[۱۶]. مجادله، ۱۱٫ 

همچنین ببینید

تولید نرم افزار چند رسانه ای “بیرق” ویژه هیأت های دانش آموزی انصارالمهدی (عج)

نشریه الکترونیکی بیرق، با تلاش مرکز فرهنگی تبلیغی آینده‌سازان و همکاری دفتر مرکزی اتحادیه انجمن‌های …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

60 + = 64