یک پایان شیرین

طرح درس نهم، یک پایان شیرین

 

نگاهی گذرا به آیه سال

«یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اصْبِرُواْ وَصَابِرُواْ وَرَابِطُواْ وَاتَّقُواْ اللّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ[۱]»

«ای اهل ایمان، شکیبا باشید و پایداری ورزید و پیوندهایتان را محکم نمایید و (در کارهایتان) خدا را در نظر بگیرید تا رستگار شوید».

ایمان،‌ شکیبایی، پایداری، استحکام پیوند‌ها و تقوا، پنج مؤلفه بسیار مهم برای تشکیل جامعة ایمانی است؛ در راستای رسیدن به جامعة الگو و حرکت به‌سوی تعالی و پیشرفت، قرآن چنین راهکاری می‌دهد: باید شما از ادعای زبانی عبور کرده، ادعایتان را به باور قلبی تبدیل کنید و در مرحله بعد، باور درونی خود را با عمل صالح گره بزنید تا بتوانید با دو بال ایمان و عمل به‌سوی سعادت پرواز کنید.

اولین گام این پرواز، ایجاد روحیة شکیبایی در خود است؛ در گام دوم، باید در برابر ناملایمات، سختی‌ها و بدرفتاری‌ها خویشتن‌دار بود تا با تقویت روحیه بتوان در برابر بداندیشان و دشمنان پایداری کرد؛ با به‌دست آوردن شکیبایی و پایداری، نوبت به گام سوم می‌رسد که استحکام پیوندهاست؛ در این مرحله شما اهل ایمان مانند دانه‌های تسبیحی هستید که با نخ پیوند ایمانی با یکدیگر گره می‌خورید و شکل واقعی یک جامعة به‌هم پیوسته، همراه و همسو را در رسیدن به سعادت و کمال، تحقق می‌بخشید.

حیات مؤمنانه

ما نباید منتظر کسی شویم و در راه حق باید رفت و کوشید، حتی اگر انسان تنها باشد؛ امّا «جمع»،‌ «تجمع»،‌ «اجتماع» و «تشکل و گروه» در این راه، مهم‌ترین نقش‌ها را دارد. انسان در میان جمع، خود را و نقاط قوت و ضعف خود را بهتر می‌یابد؛ خود را با برترین‌ها آسان‌تر مقایسه می‌کند، کاستی‌های خود را سریع‌تر ترسیم می‌نماید، قوت‌های خود را راحت‌تر تقویت می‌کند و در پرتو خرد جمعی، آرزوها و آرمان‌های حقیقی خود را محقق می‌سازد. راز توجه ویژه اسلام به اجتماع همین است و اصولا مبارزه دائمی و مستمر با باطل، جز از راه تجمع و تشکل مقدور و میسور نیست[۲].

پیام آیه ۲۰۰ سوره‌ی آل‌عمران این است که:

اهل ایمان، اگر حیات مؤمنانه خود را با صبر در مسیر ایمان و دین همراه کنند و اگر در پناه ایمان یکدیگر را در مسیر صبر مؤمنانه یاری نمایند و همه با هم در برابر طاغوت بایستند و اگر در پرتو صبر مؤمنانه پیوندها را محکم نمایند و هماهنگ شوند، هم خود به رویش می‌رسند و هم جامعه ایمانی را به بار می‌نشانند.

پیوند ایمانی

رابطه مؤمنین در جامعه ایمانی باید به‌گونه‌ای باشد که باعث پیوند و انسجام پراکندگی‌ها و ناهماهنگی‌ها باشد؛ این پیوند و هماهنگی دستور آیه ۲۰۰ سوره‌ی آل‌عمران است؛ این آیه می‌گوید: آن‌جا که اهل ‌ایمان یک دسته هستند و به‌صورت فردی گام برمی‌دارند، صبر و شکیبایی را باید پیشه سازند، و آن‌جا که دسته‌ها شکل می‌گیرند و حرکت اجتماعی را آغاز می‌کنند، باید یکدیگر را به صبر و شکیبایی  وادارند و توصیه نمایند، و در نهایت پیوند و وحدت روحی، فکری و رفتاری را بر محور ایمان به‌گونه‌ای رقم بزنند که در مسیر تقوا، فلاح و رویش گام بردارند.

نخ تسبیح

اسلام تنها شریعتی است که نه تنها به جامعه و نهادهای آن توجه نموده، بلکه قوانین و احکام آن رنگ و صورت جمعی و گروهی دارد. عبادات در اسلام، همچون جهاد، حج، زکات، خمس، امر به معروف و نهی از منکر بر اجتماع استوار است و بسیاری از احکام اسلامی تنها در بستر جامعه تحقق می‌یابد؛ از همین رو اسلام بر اصل اجتماع و وحدت در جامعه بسیار تأکید می‌کند؛ «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَميعاً وَ لا تَفَرَّقُوا[۳]؛ و همگی به ریسمان خدا [قرآن و ولایت معصومین:] چنگ زنید و پراکنده نشوید».

در دین اسلام به اجتماع انسانی و هویت جمعی انسان  توجه شده است. علامه‌ی طباطبایی; در این‌باره می‌گوید: «اسلام همه‌ی احکام و دستورات خود را در قالب اجتماع ریخته و روح اجتماع را در همه این دستورات تا آخرین حد ممکن دمیده است[۴]».

حلقه‌های به‌هم پیوسته

قرآن هرجا سخن از مبارزه حق و باطل می‌کند و خط مبارزه انبیاء در جبهه باطل را در چهره‌های گوناگون بیان می‌فرماید، حکایت از یک جریان سازمان یافته و منظم می‌کند؛ این هم در گذشته بود و هم در زمان حال است. حکومت حقه جهانی حضرت مهدی۷ نیز جز با یک جمع هم فکر، ‌هم‌راه و هم‌هدف آغاز نشده و محقق نمی‌شود. بیهوده نیست که دشمن از همان ابتدا و به‌ویژه در قرن اخیر، راهبرد شوم و شیطانی «تفرقه بینداز، حکومت کن» را اصلی‌ترین راهبرد خود قرار داده است.

هرجا سخن از حرکت انبیاء است، گروهی و لو اندک هم‌راه هستند؛ همین است که از سازماندهی جمعی، ‌تشکل‌خواهی و تشکل‌یابی،‌ یک نیاز و ضرورت می‌سازند[۵].

یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اصْبِرُواْ وَصَابِرُواْ وَرَابِطُواْ وَاتَّقُواْ اللّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

ای اهل ایمان! جامعه ایمانی تشکیل دهید

 

این آیه، از آیات فرهنگی و اجتماعی قرآن کریم است؛ آیه‌ای است که تمام واژه‌های آن با خطاب جمع آمده است و عموم مؤمنان را شامل می‌شود و به اموری سفارش شده است که زیربنای فرهنگی یک جامعه را می‌سازد. جامعة قرآنی با امثال این آیه شکل می‌گیرد؛ ویژگی این آیات، سوق دادن مردم و تشویق آنان به استحکام پیوندهای اجتماعی است.

با تقویت ارتباط‌های جمعی، جامعة مطلوب و آرمانی آسان‌تر شکل می‌گیرد؛ زیرا می‌توان به‌صورت فردی، هر شخص بار خود را بر دوش بکشد و به سعادت برسد. اما هدف از آفرینش انسان و قرار دادن همة نعمت‌های مادی و معنوی در اختیار او، برای رسیدن تعداد اندکی از آن‌ها به سعادت نیست؛ زیرا بسنده کردن به هدایت جمع اندک، نگاه حداقلی به دین و آرمانهای الهی است. در نگاه حداکثری، جامعة مطلوب،‌ جامعه‌ای است که حداکثر ظرفیت‌های آن در مسیر تعالی و کمال قرار گیرد و کمترین هدر رفت و ضایعات را داشته باشد.

 

جامعة منتظر

جامعه به دو گروه اقلیت و یک گروه اکثریت تقسیم می‌شود؛ دو گروه اقلیت عبارتنداز: گروه اقلیت خوبان خوب و گروه اقلیت بدان بد. و گروه اکثریت عبارتنداز: تودة مردم که به‌طور معمول نه خیلی خوب و نه خیلی بد هستند، این گروه در میانه و وسط قرار دارند و همواره با یکی از دو گروه اول و یا دوم همراه می‌شوند. در بررسی وضعیت موجود و مطالعه تاریخ، متأسفانه این حقیقت روشن می‌شود که جز در موارد استثنا، بیشتر اوقات، گروه اکثریت پیرو بَدان بوده‌اند و به همین دلیل، در سطح جهانی، غلبه با حکومت ظالمان و افراد ناشایست بوده است و نسبت حکومت خوبان و صالحان با حکومت‌های فاسد، نسبت بسیار ضعیفی است. تحقق کامل غلبه حکومت افراد صالح و شایسته بر افراد فاسد و ظالم در حکومت جهانی امام مهدی عجل الله تعالی فرجه صورت می‌گیرد که حکومت وعده داده شدة خداوند است و همة انبیا و اولیای الهی، تحقق آن را بشارت داده‌اند؛ در آن حکومت است که آرزو و خواستة همة صالحان و پاکان تاریخ تحقق می‌یابد و در آن حکومت، افراد فاسد بهره‌ای از مدیریت جامعه ندارند. اما به‌وجود آمدن چنین جامعه‌ای، نیازمند غلبة حاکمیت الهی است؛ این امر بنا نیست که فقط با معجزه و ارادة یک سویة خدای متعال صورت بگیرد، بلکه تحقق آن در صورت خواست و اراده مردم است؛ وقتی که گروه اکثریت و تودة مردم از بدی‌ها و ظلم و فساد خسته شده باشند و همگی خواستار حاکمیت خوبی‌ها باشند، پیوند اکثریت و تودة مردم با اقلیت خوبان، باعث تحقق جامعة منتظر و زمینه‌ساز حکومت جهانی امام زمان عجل الله تعالی فرجه است.

نقش امثال این آیات، توجه دادن همگان به فراهم نمودن چنین شرایط و زمینه‌ای است؛ اگر مردم به‌صورت جمعی باور و پایبندی به فرهنگ قرآنی داشته باشند و سعی کنند که فرهنگ خود را با کمک یکدیگر بر اساس قرآن و دستورات نورانی اسلام بسازند، شرایط با وضع موجود تفاوت خواهد کرد و آنگاه می‌توان جامعة منتظر را – نه فقط در حد شعار بلکه – در رفتار و عمل احساس و باور کرد.

رستگار باشید

فلاح به معنای دستیابی، به مقصود رسیدن و امری است که نفع انسان در آن است. فلاح و رستگاری یافته، کسی است که راه‌های پیروزی برای او گشوده شده باشد و مانعی برای رسیدن به مقصود، برای او نباشد، پس او با رهایی از موانع، به هدف و نتیجه رسیده است.[۶]

 

امام صادق۷ در تعریف رستگاران می‌فرماید:

«النَّاجُونَ مِمَّا مِنْهُ يَوْجِلُونَ، الْفَائِزُونَ بِمَا يُؤَمِّلُون‏؛[۷] رستگاران کسانی هستند که از آنچه می‌ترسیدند در امان بمانند و به آنچه آرزو داشتند دست یابند».

رسیدن به رستگاری، وعده‌ای است که خداوند – در آخر این آیة شریفه – به اهل ایمان داده است. آنان در پرتو ایمان و عمل صالح به مطلوب خود خواهند رسید، پس آنان کامیاب و به سعادت خود دست یافته‌اند. خیری نیست که در حسرت رسیدن به آن باشند و شر و زیانی در برابر آنان قرار ندارد که از آن واهمه و ترس داشته باشند. آنان حسرت‌زده، مال باخته و زیان دیده نیستند. به سودی که با ایمان و عمل خود، شایستة آن بودند دست یافتند. پس بقاء ابدی و رستگاری دایمی پیدا کرده‌اند.

قرآن کریم، افزون بر تقوا،‌ از عبادت خدا و انجام کارهای نیک[۸] و دوری از بخل و طمع ورزی[۹] نیز به عنوان عوامل فلاح و رستگاری نام برده است. و در مقابل در آیات دیگر از کفر[۱۰] و ظلم[۱۱] به عنوان موانع رستگاری دانسته است. از این آیات به‌دست می‌آید در بُعد نظری، ایمان به خدا و‌ تقوا، از عوامل رستگاری و کفر از موانع آن است و در بُعد عملی،‌ انجام کارهای نیک، عبادت خدا و‌ دوری از بخل از عوامل رستگاری و ظلم و ستم از موانع آن است.

واژة فلاح حدود ۴۰ بار در قرآن آمده است و در همة موارد، مراد از آن رستگاری در دو بعد دنیایی و اخروی بوده است. پس رستگاری در قرآن امری جاودانی و ابدی است و آنان که آن را به‌دست آورند، در سعادت همیشگی خواهند بود.

 



[۱]. آل‌عمران، ۲۰۰٫

[۲]. در مسیر افق‌های آرمانی، ص۴۴٫

[۳]. آل عمران، آیه ۱۰۳٫

[۴]. روابط اجتماعی در اسلام، ص۱۰٫

[۵]. در مسیر افق‌های آرمانی، ص۴۵٫

[۶]. تفسیر کشاف، ج ۱، ص۴۳٫

[۷]. بحار الانوار، ج ۶۴، ص ۱۸٫

[۸]. حج، ‌۷۷؛ «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوا وَاسْجُدُوا وَاعْبُدُوا رَبَّكُمْ وَافْعَلُوا الْخَيْرَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ».

[۹]. حشر، ۹؛ «وَمَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ».

[۱۰]. مؤمنون، ‌۱۱۷؛ «إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْكَافِرُونَ».

[۱۱]. انعام، ۲۱؛ «إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ».

همچنین ببینید

تولید نرم افزار چند رسانه ای “بیرق” ویژه هیأت های دانش آموزی انصارالمهدی (عج)

نشریه الکترونیکی بیرق، با تلاش مرکز فرهنگی تبلیغی آینده‌سازان و همکاری دفتر مرکزی اتحادیه انجمن‌های …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

5 + = 8