خانه / مقاله / مقالات تربیتی / بررسی الزام حکومتی حجاب

بررسی الزام حکومتی حجاب

نشریه: حوزه

موضوع مقاله: بررسی الزام حکومتی حجاب

نویسنده: احمد دهدار

قانون حجاب بعنوان ضروری دینی برای عموم مردم فشار روانی ندارد؛ بلکه موجب آرامش روانیست.

v    مسلمان غیر عامل به جت خارج شدن از مسیر فطرت نسبت یه این قانون نارضایت است.

v    عادت به هنجارهای پسندیده عمومی از اهداف حکومت اسلامی.

v    حجاب از سراجبار فاقد ارزش دینی است .

v    مبنا بر درونی سازی مساله حجاب برای افراد است.و قاوانین تابع توجه به این مهم است.

·چارچوب نظری:        

§        بایستگی تعامل عقل و وحی: فلسفه ارسال رسل: پیوند میان نظام تکوین و تشریع در قوس نزول و لازمه آن تجهیز به دو منبع عقل و وحی/ بهترین مدل پیوند عقل و وحی:تحقق در قالب حکومت دینی

۱٫           نقل، حجت ابتدایی را از عقل می گیرد.

۲٫           عقلی آنگاه که در برابر وحی خاضع شد در فرایند تکامل قرار می گیرد.

۳٫           هم جهت شدن عقل و وحی= ظهور تاریخی وحیانی عقل= پرسشهاو و پاسخ ها عوض می شود.

۴٫           در همیشه تاریخ نوعی عقلانیت بومی وجود دارد که می تواند به جهت توانمندی غلبه یابد مانند عقلانیت غربی عصر ما

§        حکومت اسلامی ؛ حکومت مبتنی بر بر عقل و وحی[۱]

ü      عدم زیر سئوال رفتن حجیت عقلانیت عقل با تعبد: تعبد امر درون دینی/ تعبد حکم پسینی[۲]

ü      کار آمدی در مقام اثبات دلیل بر عقلانیت :              

v       ارزیابی کار آمدی در جهت مطلوب مورد نظر دین

v       ارزیابی کار آمدی در تمام ساحات دنیا و آخرت

v       تبلور کار آمدی عقلانیت در شرایط مقدور در حوزه عمل نسبت به شرایط مطلوب

·ارزیابی عقلانیت اسلامی از طریق ارزیابی حجاب قانونی :       

§        دلایل مخالفان حجاب[۳] قانونی:

ü      تجربه تاریخی: الانسان حریص علی مامنع/ کونوا دعاه الناس بغیر السنتکم/ زمختی قانون/ مشاهدات میدانی

ü      گذار از اسلام سنتی به اسلام نو اندیش (نفی اکراه در دین): “لا اکراه فی الدین”و “انما علیک البلاغ “و “لکم دینکم ولی الدین”و”لست علیهم بالمصیطر”و…

ü      گذار وارسی بیرونی به وارسی درونی (نفی ایمان نفاقی) : توجه به ظواهر موجب اهتمام به درون برای مخاطب نمی شود/ پذیرش احکام باید با اختیار مخاطب محقق شود./در تبلیغ دین اقناع مخاطب ملاک است نه اسکات او

ü       گذار از روش تادیبی به روش تربیتی (تنوع به جای تکرار): روش تادیبی در دراز مدت منجر به انزجار و تنفر می شود لذا اهتمام بر روش تربیتی اولویت دارد.

ü      دین برای انسان، نه انسان برای دین ( نفی تو تالیتاریسم): اسلامی مجموعه هست وبایدها برای رسیدن به سعادت

ü      تدریجی بودن مقوله تعلیم و تربیت( نفی تربیت جهشی)

ü      عدم جواز دخالت حکومت اسلامی در اجرایی کردن حکم حجاب ( نفی قلمرو حداکثری حکومت اسلامی):

v       حجاب دارای شان حکومتی نیست.

v       حکومت مسئول اجرای احکام حکومتی نه احکام فردی بنا بر اصالت عدم ولایت احدی بر دیگری.

v       عدم وجود حکم قطعی و جزمی بر جواز دخالت حکومت در این حکم

 وضع حکومتی حجاب امری غیرکارشناسی

§        دلایل موافقان حجاب قانونی (ادله قرانی و روایی)[۴]

ü       ۱٫ کارکرد ویژه حکومت اسلامی، مهیا کردن زمینه اجرایی احکام اسلامی:

v       نازل ترین سطح امتثال احکام الهی = تقیه: سختی در انجام احکام فردی و اجتماعی

v       ۲٫ عصر حاکمیت محارب: انجام میسور احکام فردی +سختی در انجام احکام عبادی

v       ۳٫ حاکمیت دینی:  سهولت در انجام احکام فردی و اجتماعی 

حجاب از آموزه های ضروری دین=الزام قانونی آن ، حمایت و پشتیبانی از باحجابها

ذکر نکات:

۱٫ توجه به رویش ها : موجب جذب بیرونی(غیر مسلمان) و تداوم درونی

 ۲٫ اجباری بودن به معنای تبلیغ با خشونت نیست.(مبشر و منذر )

۳٫ ضرورت بررسی های تخصصی میدانی با رویکرد درون و برون دینی در مورد حجاب برای تصمیم سازی

۴٫ اهتمام بر ظاهر دینی در مراکز دولتی و غیر آن/ گذر به هسته از راه پوست

۵٫ مساله اجتماعی حجاب به جهت اهمیت و گستره باید تحت نظارت حکومت باشد

۶٫ عفت در لشکر عقل و مبتنی بر عقل دینی است . لذا عفت در دایره وظایف حکومت اسلامی است

ü      ۲٫کارکرد ویژه ی حکومت اسلامی، شرح صدر ایمانی( ایمان حداکثری نه حداقلی): حکومت اسلامی امری تشکیکی

v       حکومت حداقلی: اهتمام به مستحب و مکروه در زمره مباحات= سختی در عمل به واجبات و محرمات

v       حکومت حداکثری: توجه به منظومه دین به عنوان یک کل جامعه= اهتمام به ۵ قسم احکام

v       افزایش شرح صدر ایمانی:               

o       ایجاد وتکثیر نمادها

o       ایجاد و تکثیر برنامه ها

o       جذب و تربیت نیروی انسانی

o       بالا بردن ضریب حساسیت ها

ü       ۳٫کارکرد ویژه ی حکومت اسلامی، گذار انسان ها از غریزه به فطرت: فطر وجه تمایز از غیر انسان= گنجینه عظیم= رنج زیاد برای دستیابی = لازمه امتثال اوامر الهی = امتثال امر حجاب= پذیرش یک رنج عمومی در راستای تکامل جامعه ایمانی

ü      ۴٫برتری نفاق اجتماعی، نسبت به فشار معکوس اجتماعی:     

o       همکاری منافق در مقام ظاهر به نفع جامعه ایمانی

o       منافق از نفاق در آمده یا مشرک می شود یا مسلم

هذا در مورد حجاب

ü      ۵٫رابطه لباس با هویت:                  

v       عمیقترین بازتاب درون در زبان و محسوس ترین آن در لباس

v       باطن صالح= ظاهر سالم لابالعکس

v        اثر پسینی حجاب بر باطن

v        لباس سخنگوی خاموش فرهنگ

v       ضرورت اهتمام به بررس و طراحی شیوه ی از پوشش اسلامی در نوجوانی به جهت هویت یابی اجتماعی

 

ü      ۶٫رابطه قانون و زور با فرهنگ سازی:               

v       قانون در تداوم، فرهنگ ساز شده یا لایه های از آن را ایجاد می کند

v       تربیت پذیری انسان از طریق قانون و تبلیغات

v       قانونی شدن حجاب = بالا رفتن پرسش ها و پاسخ ها و اقناع کنندگی

v       عمومی بودن قوانین ، فشار روانی آنپ را می کاهد.

v       قانون حجاب بعنوان ضروری دینی برای عموم مردم فشار روانی ندارد؛ بلکه موجب آرامش روانیست

v       مسلمان غیر عامل به جت خارج شدن از مسیر فطرت نسبت یه این قانون نارضایت است.

v       عادت به هنجارهای پسندیده عمومی از اهداف حکومت اسلامی

v       حجاب از سراجبار فاقد ارزش دینی است

v       مبنا بر درونی سازی مساله حجاب برای افراد است.و قاوانین تابع توجه به این مهم است.

ü      ۷٫ضرورت ابزار شدن دین در کارکرد ویژه ی حکومت دینی: استفاده ابزاری از دین برای مبنی،اهدف و روش های امر غیردینی اشتباه است والا در حکومت دینی مانعی ندارد.

v       دین به مثابه واژگان:نتیجه منفی

v       دین به مثابه مجموعه ی از آموزه ها :نتایج حداقلی

v        دین به مثابه فرهنگ و حیات:استفاده حداکثری / غایت دین ،حضور درصحنه حیات بشری

ü      ۸٫در هم تنیدگی منظومه معارف دینی:   

v       اسلام یک سیستم بنابراین نقص یک عضو، خلل در کارکردکلی

v       نفس انسانی تربیت دایمی است نه جهشی

v       گاهی اخذ یک اهم ناگزیر از  مونه است. اجبار حجاب= ریزش و رویش

v       نتیجه نامطلوب از یک قانون به معنای باطل بودن قانون نیست.

ü      ۹٫این همانی مقدمات و فرایند دینداری:  مطالعه پسینی پدیدیه های اجتماعی و سایر داده ها، موجب تجزیه غیر منطقی آن است.در مساله دینداری و دین ورزی، پنداشت اینکه لقمه حلال و التزام حجاب و… مقدمه دینداری است نه خود آن، اثر تجزیه نادرست است. بلکه خود دین و مقدمه برای دریافت مراتب بالاتر است.

 

·توصیه ها و تحلیل ها:

§        بررسی زوایای مختلف مساله حجاب اسلامی:     

ü      بعد محتوایی و استنباطی حجاب: ضرورت بررسی محتوایی مساله حجاب با متد و وروشهای مطالعات دینی توسط متخصصان دینی

ü       بعد فرایندی و چگونگی اجرای حجاب: تابع شرایط زمانی و مکانی، مستلزم آمایشهای سرزمینی و بررسی تیپولوژی قومی است و بهتر است توسط جامعه شناسان و روانشناسان صورت گیرد.

ü      بعد نتایجی و پیامدی حجاب: بررسی حجاب از حیث کارآمدی در برقراری امنیت روانی افراد و جامعه، وفاق اجتماعی ،استحکام خانوادگی و… است که بایسته است متخصصان در رشته های مختلف به آن بپردازند.

§        ۲٫ مساله حجاب در کشور ما غالبا در ذیل فرهنگ توسعه ی قرار میگیرد که لذا مسائل مطرحه در آن نه با منطق درونی خودش و نه با منطق درون دینی بلکه با منطق درونی توسعه غربی ارزیابی و حل می شود.مانند صحت و سقم کیفیت حجاب با مولفه های مانند سهولت در فعالیت اجتماعی، نگرش و قضاوت کشور های توسعه یافته،میزان آزادی و… سنجیده می شود.

§        ۳٫ میان زبان و زمان پیوند وثیقی است.زبان دین یا باید هماهنگ با زمان خود شود یا زمان را با خود هماهنگ نماید. مطلوب آنکه زمان با زبان هماهنگ شود؛ هنگامه ی که ولی مقتدر دین با بهره مندی از قدرت و…به ارائه اسلام در سطح جهان می پردازد. لکن در عصر غیبت ، زبان دین با بهره مندی از قالب ها، عناصر و مولفه های مختلف  می تواند  به ارائه آموزه های خود بپردازد.

§        ۴٫ ضرورت بررسی مساله حجاب در شبکه ی از مفاهیم مرتبط مانند       

ü      عفاف: وجه باطنی و غایت حجاب عفاف است/ حجاب کم ظاهری و مربوط به عالم ظاهر است./

ü      حیا: مفهوم حیا و عفت بسیار نزدیک می باشند لکن عفت بیشتر سلبی و حیا ایجابی است.

ü      غیرت:نمودعینی عفت در مردان غیرت[۵] و در زنان حجاب است.

ü      پوشش: حجاب و پوشش مشترک معنوی است= پوشاندن هرگونه مظهر تبرج در لباس،صوت، عطر و…

 

·نتایج:               

§        ۱٫ ناتوانی ادله مخالفان در برابر ادله موافقان، قانونی کردن برخی احکام اجتماعی را مسلم و ضروری می نمایاند.

§        ۲٫ قانونی شدن یک مساله نخستین گام اجرایی شدن آن نیست ضرورتا. اما یک مساله وقتی ضروری می شود که ۱٫ شایع باشد.۲٫به حیات فرهنگ مردم گره خورده باشد.۳٫فقدانش موجب نقص در تداوم حیات اجتماعی باشد.حجاب یک واجب فقهی عمومی است که عدم اجرای آن ارزشهای دیگر رابه خطر می اندازدس بایسته است قانونی باشد.

§        ۳٫ ارزیابی کارآمدی یک قانون مانند احکام اسلامی در فرض ثابت بودن شرایط باید سنجش شود .

§        ۴٫ مساله قانونی شدن احکام نباید تک فاکتوری بررسی شود. بلکه تحولات پیشینی و. پسینی آن باید بررسی شود.



[۱]از منظر اسلام دین مقسم عقل و نقل / ازمنظر غرب تفکیک قلمرو عقل و وحی از یکدیگر

[۲]یعنی مسبوق به اثبات مفاهیم کلی دیگر مانند امامت،نبوت، عصمت و…

[۳]آموزه ی دینی در مورد نحوه حضور اجتماعی زنان

[۴]حجاب مصداق بارز: ۱٫ امر به معروف ونهی از منکر،ارزشهای اسلامی، تعلیم و تربیت، دفع فساد  و…

[۵]امام علی : عفته علی قدر غیرته؛ نهج البلاغه خ۴۷٫

 

 

همچنین ببینید

سلسله مباحث ایمان و چالش‌های معاصر

گفتمان ایمان همانند مفاهیمی چون امید و عشق، همیشه برای آدمیان شیرین و جذاب بوده …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

+ 21 = 29