خانه / مقاله / مقالات تربیتی / بررسی دو رویکرد حافظه محور و اندیشه محور به روش های آموزشی

بررسی دو رویکرد حافظه محور و اندیشه محور به روش های آموزشی

نشریه: فصلنامه اسلام و پژوهش های تربیتی

موضوع مقاله: بررسی دو رویکرد حافظه محور و اندیشه محور به روش های آموزشی با تاکید بر روایات منقول از امام علی علیه السلام

§        جامعه اسلامی نیازمند نهادینه سازی فرهنگ تفکر در همه ی نهادهای آموزشی رسمی ، نیمه رسمی و غیر رسمی است.

§        بهره مندی تاز روش حل مساله اندیشه محور در نظام تربیتی ضروری است.

§        این روش بر انگیزش های درونی فرد متمرکز است لذا حوزه های تصمیم گیری ، مشورت پذیری، انتقاد پذیری و پرسشگری نقش بسزایی دارد.

ازاثرات بهره مندی ازنیروی تفکر و عقل در آموزش ، پرورش نیروی انسانی کار آفرین ، مستقل و خود اشتغال است.

·        مفاهیم: 

§        آموزش: هرگونه فعالیت یا تدابیر از پیش طراحی شده که هدف آن آسان کردن یادگیری در یادگیرندگان است.

§        دانش[۱]:

ü      تعریف: دانایی ، علم، فضل

ü      هدف یادگیری در حیطه شناختی: دانش، فهمیدن، به کار بستن، تحلیل، ترکیب و ارزیابی

§        خرد: قوه نفسانی که در مقابل وحم خیال و حس قرار می گیرد و توانمند ادراک کلیات و استنباط نظریات از بدیهیات است.

ü      کارکرد عقل:

v       نظری[۲]: شناخت صحیح موضوع و جلوگیری از انحراف و اندیشه:

o       استقراء : شناخت کلیات از جزئیات

o       اخذ مفاهیم کلی در مسیر کلی طولی در مسیر شناخت از مفاهیم کلی دیگر

v       عملی[۳]:

o       عقل گفتاری: فعالیت شناختی و گفتاری هر چند به عمل نیاید

o       عقل اخلاقی[۴]

o       عقل کرداری: توجه و التزام عملی به آنچه ادارک شده است.

عقل کامل مستلزم انسجام وجودی میان شناخت، انتخاب و عمل است

علم زمانی سودمند است که غیر از عقل با اخلاق هم همراه باشد

بهره مندی از سیر تفکر و آگاهی در خود از ویژگی های انسان[۵] به شمار می آید.

ü      تعامل خرد و دانش

v       یکسانی دانش و خرد[۶]

v       علم بیشتر از عقل[۷]                 علم بدون پایه عقل = علم منفی[۸]

v       عقل بیشتر از علم                  تحصیل علم + تعقل = ثبات یادگیری و تاثیر بر رفتار

بهره مندی از عقل           دستیابی به علم            افزایش عقل[۹]          درک علوم بیشتر          افزایش عقل           و….

§        یادگیری: فرایند ایجاد تغییر نسبتا پایدار در رفتار که حاصل تجربه است. فرآیند درونی که فراگیر باید دانش را در خود بسازد و نقش معلم تنها تسهیل در فرآیند فراگیران است.

·        رویکردهای یادگیری:

§        روش آموزشی حافظه محور (علم مسموع)[۱۰] :

ü      حفظ کردن : ویژگی ها

v       فراگیر منفعل است

v       فهم وتعقل لازم نیست

v      

نتیجه آموزش پیش بینی شده

ارزیابی تا میزان محفوظات است

فراگیری هیچ نقشی در فرایند تربیت ندارد

هیچگونه تغییری بر شخصیت فرد بر اعمال او ندارد

 

استعدادها شکوفا نمی شود

v       حافظه بهتر، یادگیری بیشتر

ü      عادت دادن: ویژگی ها:                             

v       هدف کسب علم است نه عمل

v       جنبه تربیتی ندارد

v       آموخته ها سطحی و کوتاه مدت

§        روش آموزشی اندیشه محور (علم مطبوع)[۱۱]:

ü      هدف:

v       رشد عقل ، فهم ،خرد و دانش متعلم

v       نقش معلم فقط کمک کردن به رشد فکری و توان تجزیه و تحلیل متعلم است.

ü      روش و ابزار: تدریس فعال مبتنی بر فعالیت ذهنی[۱۲] :

v        روش مشارکتی[۱۳]: مبتنی تعامل فراگیران با یکدیگر و تعامل فراگیران با معلم

v       روش حل مساله[۱۴]:

o       جنبه ی از رویکرد تفکرانه یادگیری به مثابه روش تحقیق

o       مراحل:

Ø      تشخیص و تحلیل موقعیت و شرایط افراد

Ø     بیان موضوع مساله

Ø     جمع آور اطلاعات از فرد یا افراد

Ø     تهیه راه حلهای مناسب با امکانات

Ø     انتخاب بهترین راه حل

 

·        ۴٫ نتایج :

§        جامعه اسلامی نیازمند نهادینه سازی فرهنگ تفکر در همه ی نهادهای آموزشی رسمی ، نیمه رسمی و غیر رسمی است.

§        بهره مندی تاز روش حل مساله اندیشه محور در نظام تربیتی ضروری[۱۵] است.

§        این روش بر انگیزش های درونی فرد متمرکز است لذا حوزه های تصمیم گیری ، مشورت پذیری، انتقاد پذیری و پرسشگری نقش بسزایی دارد.

§        ازاثرات بهره مندی ازنیروی تفکر و عقل در آموزش ، پرورش نیروی انسانی کار آفرین ، مستقل و خود اشتغال است.

 



[۱]امام علی: دانش بهترین راهنما و برترین شرافت است. (غررالحکم ج ۲ ص ۱۶۲ تمیمی)

[۲]امام علی: عقل اصل و منشاء علم و دعوت کننده به فهم است. (همان ص ۱۴۳)- آنکه تعقل کند آگاهی یابد (همان ص ۱۵۵)- با عقل کنه حکمت به دست می آید (همان ص ۱۴۸)

[۳]عقلوا الدین عقل وعایه و رعایه لا عقل سماع و روایه فان رواه العلم کثیر و رعایه قلیل(نهج البلاغه ص ۴۷۴)

[۴]امام علی : کمال نفس با عقل به دست می آید (غررالحکم  ج ۲ ص ۱۵۳) عقل درختی است که میوه اش سخاوت و حیا است (همان ص ۱۴۲)- چیزهایی مانند عقل فضایل و کمالات انسان را زیبا می کند.(همان ص۱۵۷)

[۵]بالاترین بی نیازی برخورداری از عقل است (همان ص ۱۴۶) جز با کمک عقل نمی توان بر مشکلات زندگی فائق آمد. (بحار ص ۷) –  پیامبر: نگرانی من بر امتم از فقر نیست بلکه از سوء تدبیر و کمی میزان منطق و استدلال است. (عوالی الئاللی ج ۴ ص ۳۹)

[۶]عاقل کسی است که به هر میزان از علم دست یابد؛ عمل خود را تابع آن کند. (غرر ج ۲ ص ۱۴۳)

[۷]چه بسا دانشمندی که جهل او باعث کشتن و تباهی او می شود و این درحالی است که دانش او همراه اوست اما برایش سودی ندارد. (نهج البلاغه ص ۶۴۸)

[۸]هر علم و دانش که بوسیله عقل تایید و حمایت نشود؛ مایه گمراهی و سرگرمی است. (غرر ص ۱۵۳)- هر کس علمش از عقلش بیشتر باشد یعنی در راه کسب علم و دانش اهل تعقل و تفکر نباشد، این دانایی مایه گرفتاری و وبال او خواهد شد. (همان ص ۱۸۱)

[۹]عقل هیچگاه به صاحبش آسیب نمی زند، اما علم منهای عقل صاحبش را آفتی بزرگ است. (شرح نهج البلاغه ج ۲ ص ۳۲۳ ابن ابی الحدید)

[۱۰]اوضع العلم ما وقف علی اللسان … (نهج البلاغه ص ۶۴۲)

[۱۱]برترین علم، علمی است که در رفتار فرد ظاهر شود. (نهج البلاغه ص ۶۴۲) –  الفهم آیه العلم، ما افاد العلم من لا یفهم (غرر ص ۱۴۰) –  العلم داعی الفهم (همان ص ۱۴۰) –  ظن الانسان میزان عقله (همان ص ۶۴)

[۱۲]من الکثر العلم فیما تعلم ، اتقن اعلمه و فهم ما لم یکن یفهم(غرر ص۲۹۸)

[۱۳]“وشاورهم فی الامر”سوره مبارکه آل عمران.آیه ۱۵۹

[۱۴]لا رشد کالفکر(غرر ص۲۹۸)- اما باقر : الا و ان مفتاح العلم السئوال(بحار ص ۲۹۶)

[۱۵]مزیت تفکر و تفهیم در آموزش بدست معلم یا فرایند یادگیری توسط معلم مفیدتر است تا مزیت تکرار و تمرین و خواندن.(غرر ص۲۹۶)

 

 

همچنین ببینید

سلسله مباحث ایمان و چالش‌های معاصر

گفتمان ایمان همانند مفاهیمی چون امید و عشق، همیشه برای آدمیان شیرین و جذاب بوده …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

8 + 2 =