خانه / مقاله / مقالات تربیتی / تحلیلی بر اهداف و روشهای تربیتی مبتنی بر کمال نفس از دیدگاه ملاصدرا

تحلیلی بر اهداف و روشهای تربیتی مبتنی بر کمال نفس از دیدگاه ملاصدرا


نشریه: تربیت اسلامی

موضوع مقاله: تحلیلی بر اهداف و روشهای تربیتی مبتنی بر کمال نفس از دیدگاه ملاصدرا

نویسنده: طاهربابازاده-رضاعلی نوروزی

نفس به واسطه عقل نظری راه کمال  را یافته و بواسطه عقل عملی از آفات رهایی می یابد. >> صدرا کمال وجودی انسان را مبتنی بر سه اصل (تشکیک وجود) و(حرکت جوهری) و (اتحاد عاقل و معقول) چنین بیان می کند: حقیقت تشکیکی وجود انسان، همواره از مرتبه ی به مرتبه  ی دیگر براساس قاعده  اتحاد عاقل و معقول از یک عالم به عالم دیگر تکامل می یییابد. در واقع با کمال جوهریخود  با معقول  که  کمال افزون است؛ متحد می شود. تا با عقل فعال متحد می شود  و مشخص  به یک عالم عقلی مشابه عالم عینی تبدیل می شود. و هذا مرتبه انسان کامل

·        پرسشهای اصلی:

§        سیر کمال نفس از دیدگاه ملاصدرا چیست؟

§        اهداف تربیتی از دیدگاه ملاصدرا درباره کمال نفس چیست ؟

§        روشهای تربیتی از دیدگاه ملاصدرا درباره کمال نفس چیست ؟

·        مفاهیم: 

§        تربیت          تعریف: بفعلیت رساندن استعدادهای بالقوه

§        کمال:          تعریف: وصف وجودی متناسب با انسانیت انسان که از طریق عمل اختیاری  پدید می  آید.

·        مراتب نفس انسان و سیر کمال آن: صدرا منطبق  بر اصل حرکت جوهری، نفس را جسمانی الحدوث دانسته کا دارای ۲ نوع کمال می باشد

§        تکامل اول: تکامل مادی بدن

§        تکامل دوم : تکامل نفس و روح غیر مادی در معیت با بدن

§        مراحل سه گانه انسان از منظر صدرا:

ü      انسان اول یا طبیعی: تولد+کمال جسمانی

ü      انسان ثانی یا نفسانی: رشد نفس به یاری بدن برای دستیابی به کمال

ü      انسان ثالث یا عقلانی: انتقال از وجود نفسانی به وجود عقلی

§        مراتب نفس:

ü      نفس نباتی : مرحله نطفه و جنین

ü       نفس حیوانی : مرحله جنینی و طفولیت تا زمان بلوغ و رشد صوری(۱۵ سالگی)

ü      نفس انسانی: هنگامیکه نیروی تعقل بسرحد بلوغ برسد و ملکه استنباط و فضایل انسانی تحقق  یابد.(۴۰ سالگی) هذا انسان بالفعل و ملکوتی دارای دو قوه عالمه[۱] و عامله[۲]

نفس به واسطه عقل نظری راه کمال  را یافته و بواسطه عقل عملی از آفات رهایی می یابد.              صدرا کمال وجودی انسان را مبتنی بر سه اصل (تشکیک وجود) و(حرکت جوهری) و (اتحاد عاقل و معقول) چنین بیان می کند: حقیقت تشکیکی وجود انسان، همواره از مرتبه ی به مرتبه  ی دیگر براساس قاعده  اتحاد عاقل و معقول از یک عالم به عالم دیگر تکامل می یییابد. در واقع با کمال جوهریخود  با معقول  که  کمال افزون است؛ متحد می شود. تا با عقل فعال متحد می شود  و مشخص  به یک عالم عقلی مشابه عالم عینی تبدیل می شود. و هذا مرتبه انسان کامل

·        اهداف تربیتی از دیدگاه صدرا:

§        اهداف غایی:

ü      مکاشفه وجه حق و معرفت

ü      استکمال وجودی و رشد درونی درونی و ذاتی نفس

ü      کمال عقل نظری و رسیدن به عقل مستفاد واتصال و اتحاد با عقل فعال

ü      درک حضوری حقایق هستی

§        اهداف واسطه ی منطبق بر هر یک از مراتب نفس:

ü      هدف تعلیم و تربیت در مرحله نفس نباتی:

v       رشد جسمانی مطلوب: تغذیه کامل

v       تاثیرپذیری از حالات و رفتار مثبت جنین از مادر

ü      هدف تعلیم و تربیت در مرحله نفس حیوانی:

v       پرورش حواس و بکارگیری صحیح آن

v       سلامت همه جانبه جسم

ü      هدف تعلیم و تربیت در مرحله نفس انسانی بالقوه:

v       درونگری و دستیابی بحقیقت وجودی و شناخت نفس

v       پرورش بعد عقلانی در متربی مقدمه وصول به عقل بالفعل

v       پیوند میان عقل نظری  و عقل عملی

v       قطع علاقه از عالم مادی و رشد شهودی متربی

·        روش های تربیتی در دیدگاه صدرا:

§        روش بکارگیریی فعال حواس

§        روش هاای پرورش و جهت دهی تخیل

§        روش های پرورش قوای عقلی

ü      تقویت فکر و اندیشه

ü     

این روشها معا انسان را بسرمنزل مقصود میرساند.

 

علم آموزی یا کسب دانش

ü      روش های تزکیه  یا تهذیب نفس (بخشش و تواضع/ مجاهدت/ اعتدال گرایی / توبه)

ü      شهود یامشاهده حضوری و باطنی

 



[۱]قوه عالمه  یا عقل نظری،  مشتمل بر :

·          عقل هیولایی: بالقوه نسبت به علوم و معارف

·          عقل  بالملکه : تصور و تصدیق بدیهیات

·          عقل بالمستفاد: اخذ تصور و تصدیق نظری از بدیهیات

[۲]قوه عامله: یا عقل عملی دارای مراتب:

·          مرتبه اول: تهذیب ظاهری و بکاربردن شریعت الهی

·          مرتبه دوم:تهذیب باطن و تطهیر قلب

·          مرتبه سوم: نورانی نمودن با علوم حقه ایمانی

·          مرتبه چهارمپرواز نفس از طبیعت مادی و هرگونه توجه  بغیر  خدا

 

 

همچنین ببینید

سلسله مباحث ایمان و چالش‌های معاصر

گفتمان ایمان همانند مفاهیمی چون امید و عشق، همیشه برای آدمیان شیرین و جذاب بوده …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

+ 3 = 7