خانه / مقاله / اصول و راهبردهای ارتباطات بر اساس آموزه های دینی و روان شناسی

اصول و راهبردهای ارتباطات بر اساس آموزه های دینی و روان شناسی

نشریه: فصلنامه پژوهپژوهش های اجتماعی اسلامی / ش دوم، سال بیستم / ص ـ ۵۱

موضوع مقاله: اصول و راهبردهای ارتباطات بر اساس آموزه های دینی و روان شناسی

نویسنده: علی احمد پناهی

§         اصل افزایش آستانه تحمل و ظرفیت روانی                  

w        ویژگی مربیان : افزایش تحمل/ انتقاد پذیری/ گوش دادن/ توجه به مسائل سیاسی- فرهنگی- اجتماعی جامعه

w        نحوه برخورد با مخالفان: برطرف کردن سوء تفاهم/ خونسرد بودن/توجه به نظر دیگران/آرام کردن اوضاع/ عذر خواهی در صورت اشتباه کردن/ یافتن راه های که رضایتمندی دو طرف را در پی داشته باشد.

Ÿ       روش پژوهش: توصیفی- تحلیلی

Ÿ       مراحل پژوهش :             

§         استخراج مفاهیم ارتباط اجتماعی از متون دینی                 

w        نیاز انسان به ارتباط اجتماعی

w        روابط اجتماعی وظایفی بر عهده انسان می گذارد (آل عمران ۱۰۴)

á  غفلت از این امور منجر به عدم موفقیت در خودسازی و تربیت (مائده ۶۳)

§         شناسایی مستندات از متون روان شناسی                

w        نفوذ اجتماعی از موضوعات روانشناسی اجتماعی

w        ارتباط سازنده منجر به هدف اصلاح رفتار

w        ابعاد شخصیتی انسان: میل به زندگی جمعی، انس با دیگران، همدلی و همراهی با دیگران، حمایت عاطفی

w        آثار ارتباط با دیگران: تعامل بیشتر، احساس راحتی و آزادی در بیان هیجانات، اعتماد کردن به دیگران

§         تحلیل محتواها

Ÿ       اصول و راهبردهای ارتباط اجتماعی    

§         اصل جامع نگری در محتوا و قواعد: ضرورت نیازمندی ها برای تبلیغی که هدفش ایجاد دگرگونی در بینش و رفتار است 

w        ویژگی سخن: واقعی بودن سخن (نمل ۲۲)/ دلپسند بودن (حج ۲۴)/ رسایی (نساء ۶۳)/ نرم بودن (طه ۴۴)/ قابل پذیرش و عملیاتی بودن/ تهی از لغو و باطل / بیان براساس علم و بصیرت( حق خدا بر بندگان ) (اسراء ۳۶)/ آشنایی به قواعد بحث (یوسف ۱۰۸)/ آگاهی از خطا وصواب سخن (امام علی: دلالت گفتار بردرجه عقل/ غرر الحکم. ص۱۵۸)/ آگاهی از روش و کیفیت بیان سبب اعتماد مخاطب و جلوگیری از خطا

w        آثار سخنوری بدون علم: کاسته شدن از ارزش کلام / تحقیر شدن گوینده/  متهم شدن گوینده

§         اصل پردازش صحیح اطلاعات           

w        قضاوت درست بر پایه             

v      اطلاعات صحیح : بیشترین اطلاعات از قوه سمعی و بصری

v      تحلیل سنجیده: تجزیه و تحلیل در فضای ذهنی بیطرفانه.

w        آثار اطلاعات نادرست: خطای شناخت= بروز رفتار ناهنجار: سوء ظن، نفرت، کینه، بدگویی و غیبت (حجرات ۱۲)    

§         اصل خودباوری و عزت نفس              

w        موجب تعامل سازنده

w                     اعتماد به نفس: احساس توانایی و کفایت شخص/ واجد ماهیت ایجابی/  عدم تنافی با توکل

w        عزت نفس: میزان ارزش فرد  برای خود/ دارای ماهیت باز دارنده.

 

 

§         اصل ایجاد رابطه کلامی و غیر کلامی صحیح                 

w        کلامی                 

v      ویژگی کلام زیبا: مودبانه محترمانه/ صدا زدن با زیباترین نام./ سپاسگزاری از احسان کننده/ پرهیز از تمسخر و گفتگوی پنهانی و کلمات ناشایست/ پرهیز از زخم زبان (انعام ۳۴)/ بهره گیری از گفتار زیبا و دلنشین (نساء ۸۷)/ گفتگو با آهنگ ملایم.

v      آثار :  تحکیم روابط اجتماعی، تقویت دوستی، مانع کنید، سبب آرامش.

w        غیر کلامی: حالات چهره، تماس چشمی و بدنی، تن صدا، حرکات بدنی

v      ویژگی ارتباط غیر کلامی زیبا: تواضع و فروتنی (اسراء ۲۵)/گشاده رویی (آل عمران ۱۶۰)/رفتار مودبانه (توبه ۶۱)/تبسم چهره/همدلی

v      آثار ارتباط غیر کلامی زیبا: تقویت روابط دوستانه/ جلب محبت مردم/ نزدیکی به خدا/جذابیت روابط اجتماعی/شادی و نشاط

v      ویژگی ارتباط غیر کلامی نازیبا: استکبار/ خود برتر بینی/ ارزش قائل نبودن برای دیگران.

v      آثار ارتباط غیر کلامی نازیبا: مانع رشد و بالندگی انسان/ کاهش منزلت/ تعارض رفتار و عمل – تزلزل شخصیتی و اختلال روحی

§         اصل بهره گیری از اصل آموزش الگویی و مشاهده ی                   

w        اجتماعی

w        مشاهده ای (الگویی)            

v      تاثیر بسزا در کودکان

v      متشکل از ۴ فرآیند        

ü      توجه: تدبیر برای جذب و تاثیر بیشتر دیگران/ اساسی ترین رکن ارتباط اجتماعی/ ویژگی گوینده: تخصص سطح بالا/ آراستگی/ اخلاق زیبا/ تشویق و تکریم/ پایگاه اجتماعی سطح بالا/ موفقیت زیاد/ توجه به نیازهای عاطفی مخاطب/ قرابت سن  á   سبب جذب و تاثیر بیشتر

ü      یادداری

ü      بازآفرینی حرکتی

ü      انگیزش

§         اصل تفاوت های فردی و ظرفیت های شناختی

w        اهتمام به  ویژگی های  درونی و بیرونی منحصر به فرد افراد

w        گونه های ۴ گانه مردم:               

v      می داند و می داند که می داند  á  پیروی از او

v      می داند ولی نمی داند که می داندá   غافل  á   بیدارش کنید

v      نمی داند و می داند که نمی داند  á   جاهل  á  آموختن دانش

v      نمی داند، خیال می کند که می داندá  گمراه   á  یاز به راهنمایی

w        فعالیت های اجتماعی فرهنگی باید به مقتضای سطح ادراکی عاطفی- نیازهای حقیقی و توانایی و محدودیت های فردی باشد.

§         اصل افزایش آستانه تحمل و ظرفیت روانی                  

w        ویژگی مربیان : افزایش تحمل/ انتقاد پذیری/ گوش دادن/ توجه به مسائل سیاسی- فرهنگی- اجتماعی جامعه

w        نحوه برخورد با مخالفان: برطرف کردن سوء تفاهم/ خونسرد بودن/توجه به نظر دیگران/آرام کردن اوضاع/ عذر خواهی در صورت اشتباه کردن/ یافتن راه های که رضایتمندی دو طرف را در پی داشته باشد.

 

§         اصل ملاحظه تفاوت های جنسیتی: تفاوت            

w        شناختی               

v      زن :ضعف کاردکرد عقل بدلیل عاطفی بودن. (مکارم، مصباح یزدی)/ دارای حیات احساسی (علامه طباطبائی)

v      مرد: بیشتر وبدن عقل نظری. (جوادی آملی)/ دارای حیات تعقلی (علامه طباطبائی)

w        هوش اختصاصی         

v      زن               

ü      کلامی: کاربرد کلمات- خواندن- سخنوری/ وسعت حافظه لغات/ صحبت زودتر/ لکنت زبان کمتر/ جزئی نگر/ قدرت پیش بینی رفتار دیگران/ قدرت رمز گشایی پیام ها

ü      غیر کلامی: انتقال احساسات از طریق واکنش های غیر کلامی

v      مرد: برتری شناخت مفاهیم انتزاعی/کلی نگر/ استعداد عددی بالا/ قدرت بالا تشخیص پیام های درست و نادرست/ توانایی غیرکلامی

w          عاطفی                

v      زن : درک سریع تغییر رفتار دیگران/سازگاری بهتر با محیط/ گفتگوی ابزاری برای ارتباط عاطفی/ نیازمند محبت بیشتر/ نیرومند در ابزار محبت/ اهمیت داشتن دوستی/ هیجانی/ اهل ملاطفت/ کمک کننده و یاری دهنده

v       مرد : گفتگو ابزاری برای انتقال پیام/ حل مشکل با گفتگو مشکل

§         اصل استفاده از راهبرد سادگی                 

w        پیام صریح و ساده(درک سریعتر)

w        مناسب برای برقراری ارتباط با کودکان و مخاطبان سطح پایین.

w        استفاده از عناصر پیچیده و نامفهوم قسمتی از پیام= بی رغبتی مخاطب به کل پیام.

§         اصل راهبرد بیان استعاره و اشاره غیر مستقیم                    

w        تاثیر گذاری حداکثری

w        بهره گیری از نشانه ها و نمادها یک ابزار تبلیغاتی

w        انتقال پیام با فنون روان شناختی و به دور از دستور و نصیحت= عدم مقاومت مخاطب

§         اصل توجه به جاذبه های میان فردی: عوامل جاذبه                   

w        لباس مرتب

w        خوش بویی: (هزینه ای عطر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بیشتر از هزنیه ی غذا و طعام)

w        ویژگی ظاهری             

v      نظافت

v      زیبایی          

ü      برانگیختن عاطفه مثبت = جاذبه

ü      تصورات مردم:هرچه زیباست خوبست/ افراد زیبا موفق ومستقل و اجتماعی

§         اصل موقعیت شناسی                        

w        رعایت مقتضیات مکانی و زمانی

w        ارتباط محتوای مخاطب            

v      مورد نیاز مخاطب

v      قابل هضم  á    حفظ ارزش سخن

v       عدم شبهه برانگیزی

§         اصل بهره گیری عالمانه از جایگاه عواطف:  ابعاد روان شناختی انسان              

w       
 بعد شناختی                                                                                      

w        بعد رفتاری                                                                                            

w        بعد عاطفی و هیجانی      

v      زمینه ساز رابطه رفتاری و سپس شناختی                                            ۱٫  بین شان تعامل وجود دارد

v      کاهش نیاز به استدلال با وجود بعد عاطفی                                        ۲٫تشکیل دهنده حالات روان- شناختی انسان

v      سبب ارتقاء و پیشرفت                                     

v      برخورداری از قدرت ویژه                      

§         اعتدال در کابرد قانون تبشیر و انذار                       

w        حفظ تناسب با شرابط روحی-روانی- سنی مخاطب

w        همزمانی خوف و رجا با هم

w        عمومیت انذار و تبشیر برای همه مومنین

w        آثار افراط در تبشیر:اعتماد به نفس کاذب/ خود برتر بینی/ ایجاد شخصیت کاذب

w        آثار تفریط درانذار : ناامیدی/ یاس/ دلزدگی

§         بهره گیری از قصه کوتاه و داستان                  

w        ارتباط مستقیم با تخیل( تحت تاثیر قرار دادن رفتارها و آمال ها)/ همگانی / دریافت سریع پیام

w        شیوه ای برای انتقال ارزش های فرهنگی اخلاقی- علمی- مذهبی است.

§         استفاده از تمثیل و پرسش             

w        تمثیل              

v      آوردن و تشبیه کردن چیزی به چیز دیگر (لغوی).

v      جمله ای مختصر در بر دارنده مضمون حکیمانه ای که بخاطر روان بودن لفظ و روشنی معنا و لطف ترکیب شهرت عام یافته.( اصطلاحی)

v      ضرورت استفاده برای مخاطبانی که سطح معلومات پایینی دارند.

w        پرسش و پاسخ          

v      ویژگی  á    به تکاپو واداشتن اندیشه مخاطب / ارشاد غیر مستقیم

v      انواع                   

ü       سوال مخاطب و پاسخ به او

ü      طرح سوال و پاسخ

ü      طرح سوال، اما پاسخ            

£      خود مخاطب با فکر و عقل به جواب می رسد.

£       بصورت تلویحی( نمل ۶۳)

§         بهره گیری از راهبرد تکرار                 

w        این قانون بر نیرومند شدن پیوند محرک و پاسخ در صورت تکرار و ضعیف شدن پیوندها بر اثر عدم استفاده، اشاره دارد.

w        راهکاری برای ورود مطالب به خافظه بلند مدت

w        ابزار تبلیغاتی برای تاثیر گذاری روی اذهان عموم (پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم  برای انتقال مقصود به مخاطب آنرا ۳ بار تکرار می کردند. بحار الانوار ج ۱۶ . ص ۲۳۴)

w        لحاظ آستانه تحمل مخاطب

§         راهبرد استفاده از صفات تفضیلی و توجیه منطقی                

w        معنا: بزرگ نمایی یک خصوصیت پیام با استفاده از صفات عالی و تفضیلی. آیه امر به معروف = سوره آل عمران آیه ۱۰٫

w        هدف: رساندن پیام به مخاطب بوسیله استدلال و منطق.

w        توصیه های قرآنی به ارتباط گیری بوسیله             

v      حکمت

v      منطق

v      موعظه : بر اساس محبت/ بیان نیکو/ زمان و مکان مناسب/ شیوه صحیح

v      جدل نیکو: استدلال و مقابله به مثل در شیوه ها/ پذیرفتن نقاط قوت دیگران

§         راهبرد ایجاد حس نشاط و طنز                     

w        نیازمند خلاقیت و دقت/ در بردارنده پیام اخلاقی / ابزاری برای جلب توجه و بر انگیختن احساسات

w        طنز                 

v      قوی  á    افزایش تمایل مخاطب به تبلیغ/ ماندگاری در اذهان / موضع گیری کمترمخاطب/ شدت گرفتن گرایش و احساس مخاطب به یک پدیده

v      ضعیف:  نتیجه معکوس

§         اصل بهره گیری از مشترکات روان شناختی در ایجاد ارتباط               

§         ویژگی های مشترک نفسانی انسان ها                

w        همه محبت پذیر و قهر ستیزند

w        تایید طلب و انتقاد گریز

w        تشویق پذیر و تنبیه پذیر

w        تکریم پذیر و تحقیر گریز

w        دوستدار تعلق خاطر و وحدت شخصیت و گریزان از تعارض

w        خواهان صمیمیت

w        دوستدار موفقیت و گریز از شکست

w        نیازمند ابراز وجود اعم از رفترای-لفظی-فکری.

w        ناخرسند از رفتار مغرضانه و متکبرانه

w        خواستار ارزش قائل شدن به استقلال و هویت فردی.

§          عوامل استحکام رابطه           

w        خود افشایی در اموری غیر محرمانه

w        توجه به ویژگی مشترک انسان ها باید از دیدگاه نظر، عمل و برنامه ریزی باشد.

w        سوال کردن            

v      انواع سوال         

ü      بسته : پاسخ آن تک کلمه ای است با بله یا خیر.

ü      باز : شروع سوال با کلمات پرسشی/ گسترش میدان برای مشارکت دیگران

ü      ضمیمه ای: نشان دهنده  اتمام صحبت گوینده و انتظار برای پاسخ/

v      سوالات زیاد وحساس به ارتباط لطمه می زند

v      به روشن مطلب کمک می کند

v      گاهی نشان دهنده علاقه شما به فرد است

Ÿ       نتیجه:

§         فرد موفق کسی است که در تعاملات اجتماعی بتواند در دیگران تاثیر مثبت و سازنده داشته باشد و به سوی اخلاق و دینداری رهنمون شود.

§         قابل اجرا بودن این راهبردها در ایران.

همچنین ببینید

روش‌هاي تربيت اسلامي / قسمت اول

سید رسول بهشتی نژاد رابطه‌ی دين و حوزه‌هاي مختلف معرفت بشري ـ‌ نظير اقتصاد، حقوق، …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

+ 17 = 24