خانه / مقاله / حقوق شهروندی در اندیشه امام خمینی

حقوق شهروندی در اندیشه امام خمینی

نشریه: نشریه حوزه/ ش ۱۷۰/ زمستان ۹۲ / ص ۴۹-۸۵

موضوع مقاله: حقوق شهروندی در اندیشه امام خمینی

نویسنده: حسین ناصری مقدم

§  حقوق شهروندی در برگیرنده دسته ی از حقوق خصوصی و عمومی است؛ برخاسته از کرامت ذاتی بشر و حقوق فطری او که نگهدارند نظم عمومی و برپاکننده عدالت اجتماعی است .

§   خاستگاه آن حقوق فطری است و از جعل و اعتبار الهی نشات می گیرد.

 

Ÿ       روش تحقیق: توصیفی- تحلیلی / کتابخانه ای

Ÿ       مفهوم شناسی:              

§        حق                

w       لغوی : واقع ، مطابق امر ، راست، درست،عدل و داد ، سزاوار ، ملک و مال ، خلاف باطل، ثبوت ، موجود ثابت، انصاف ، واجب شدن ، واجب کردن، نام حق تعالی و….  

w       اصطلاحی :امتیاز و نفعی متعلق به شخص که حقوق کشور در مقام اجرای عدالت از ان حمایت می کند

§        حقوق:مجموه مقرارتی که در در زمان معین بر جامعه حکومت می کند

§        شهر:حوزه مکانی که از گستردگی فضا ، جمعیت، تنوع خرد ، فرهنگ، مشاغل و نظم ساختاری برخوردار است و جایگاه حاکمیت قدرت و جهت گیری سیاسی اجتماعی ، محل سازمانها و نهادهای بزرگ اجتماعی و محل تولید و تسری اطلاعات ، اخبار و رفتارهاست.

§        شهروند           

w       لغوی :مشتق از واژه لاتین لوتیاس معادل پلیس در زبان یونانی /ساکن شهر و مشارک در سازماندهی شهر و تدارک و تنظیم قوانین ز ندگی

w       اصطلاحی :مجموعه حقوق و قوانین که به فرد هویت قانونی و رسمی می دهد

§        حقوق شهروندی :مجوعه قوانین و مقرراتی است که در ابعاد حقوق مدنی ، سیاسی ، اجتماعی ، فرهنگی ، قضایی یکسان بین اتباع یک کشور،ایشان را  مکلف به مساعدت مسئولانه در برابر جامعه سیاسی می نماید.

Ÿ       عناصر حقوق شهروندی :           

§        حقوق مدنی(برابری / مساوات و…)

§        حقوق سیاسی(حق انتخاب کردن و انتخاب شدن و…)

§        حقوق اجتماعی (عدالت/ کارکردن/ تامین اجتماعی / امنیت و…)

§        حقوق فرهنگی (امکانات اموزشی / داشتن سنت ها و…)

§        حقوق قضایی( حق دفاع/ دادرسی عادلانه/ اصل برائت/ حریم خصوصی و…)

Ÿ       مصادیق حقوق شهروندی :             

§        حق ازادی          

w       از نظر اسلام:                 

v      استفاده از همه امکانات موجود در مسیر رضایت خداوند

v      منادی ازادی در همه ابعاد معنوی و مادی برای گسستن بندهای گران بردگی و بندگی غیر خدا

w       اقسام آزادی : آزادی اندیشه(فکر) ، دین(مذهب)، بیان(قلم) ، سیاسی(حق انتخاب کردن و انتخاب شدن)، تجمع (اجتماعات و احزاب)

w       آزادی سیاسی از منظر امام:               

v      آزادی اموزه اصیل توحیدی و اسلامی است که انسان را در برابر هرچیز غیر خدا آزاد می شمارد

v       انسان خلیفه خداوند و حامل صفات عقل، اراده ، اختیار و آزادی فطری است.

v      مهمترین عامل سلب آزادی ، حامکان بی صلاحیت ، زورمندان و طواغیت و ستمگران هستند.

w       آزادی اندیشه و عقیده:               

v      مفهوم: اندیشه ابزاری است برای شناخت بهتر نظام خلقت و رسیدن به کمال حیات انسانی و مرز  آزادی اندیشه تا جایی است که به کفر و الحاد نینجامد.

v       شبهه:ارتداد و آزادی اندیشه؟  پاسخ:             

ü     معنای ازتداد: بازگشت از دین به کفر توام با جحد ، عناد و لجاجت

ü     انواع ارتداد:           

£      زن              

³      
ملی

³        فطری          عدم قتل

£      مرد          

³       ملی  با توبه

³       فطری  á   اعدام

ü       قران: حکم مجازات دنیوی ارتداد در قران نیامده  است.

ü       سیره: عدم دستور قتل مرتدان و منافقان توسط پیامبر  با وجود تعداد بسیار انها

ü       حکم ارتداد توسط امام فقط در دو مورد خاص صورت پذیرفته است که هر دو مورد از جهت حفظ بقای جامعه اسلامی است.   

£      حکم ارتداد جبهه ملی حکم حکومتی تابع شرایط خاص

£      حکم ارتداد سلمان رشدی

á  ۱- نگاه امام به موضوع ارتداد در خلال ده سال رهبری با انچه در کب فقهی خود آوره متفاوت است

۲- امام هیچ گاه از حربه ارتداد برای مقابله با دگر اندیشان بهره نجست

۳- گویا نظر امام باشد که ارتداد یک حکم حکومتی است که تنها رهبری در برهه های ویژه حق استفاده از ان را دارد.

§        آزادی بیان:             

w       مفهوم :  ابراز آزادنه عقاید و افکار در زمینه های مختلف علمی، سیاسی ، اجتماعی ، فرهنگی و…که موجب ارتقاء اندیشه ها ، اصلاح ساز و کارهای حکومتی، جلوگیری از فساد و کژروی مسئولان و بهبود اوضاع جامعه و … می شود. و بر همه سیاسی و فکری جایز است

w       دلاله قرانی : سوره مبارکه زمر ۱۷ و ۱۸

§        آزادی سیاسی:             

w       مفهوم: ازادی افراد در قانون گذاری و انتخابات

w       مصادیق : انتخابات ۱۲ روردین ۵۸ با مشارکت حداکثری، صیانت از آرا  مردم، عدم تعطیلی روزنامه ها / فعالیت گروهها و احزاب و…   

w       چالشها:             

v      حدود و صغور نظارت شورای نگهبان  بر انتخابات؟ پاسخ :امام شورای نگهبان را مرجع تعیین تکلیف انتخابات مبتنی بر مصلحت نظام  یعنی تقویت پایگاه مردمی نظام و حفظ آرای حداکثری برمی شمارد

v      حق اظهار نظر مردم در قالب گفتار و نوشتار و تجمع به منظور کنشهای صنفی ، سیاسی یا اجتماعی ؟   پاسخ: حقوق اولیه و اساسی آن از سوی حاکمیت محترم است لکن تندرویی های نامعقول روهها این حق را تحدیدی کرد.

§        عدالت اجتماعی:             

w       مفهوم از مقدسترین و عالی ترین مفاهیم بشری / عامل تعادل ارزشها و دوام حکومتهاو اطاعت مردم از دولت مردان / رمز بقای انقلاب اسلامی / اصلی ترین ویژگی جمهوری اسلامی/ اساسی ترین ملاک مدیریتی در نظام اسلامی / خط تمایز میان اسلام ناب با اسلام امریکایی و…

w       چالشها :            

v      عدم تعیین چگونگی فعالیت نظام اقتصادی اسلامی ( اتصاف اسلام به علوم ؟) وتاکید امام بر عدالت در مسائل اقتصادی

v      عدم باز خوانی فقه اسلامی و  تاکید امام بر نوسازی نگاه به دین و احکام فقهی

v      تاکیدهای امام بر لزوم گسترش عدالت اجتماعی و حمایت از اقشار مختلف

§        اقلیت های مذهبی :رسمیت اکثر حقوق شهروندی برای اهل کتاب تحت قرارداد” پیمان ذمه “از جمله تامین امنیت، آزادی، حمایت از اموال و دارایی ها ، استقلال قضایی ، برخورداری از حقوق اجتماعی و سیاسی

§        حریم خصوصی شهروندان :                

w       مفهوم: اختیار تصمیم گیری و آزادی اراده انسان در همه ابعاد زندگی خصوصی و مصون بودن شخص از دخالت دیگران

w       مصادیق :  تفتیش ، استراق سمع ، بط گفتگوی خصوصی ، بازگشایی مکاتبات  شخصی ، گرفتن عکس  و…

w       دلاله قرانی : منع تجسس ، سوره مبارکه حجرات ۱۲

w       دلاله روایی: نهج البلاغه نامه ۵۳/ ۴۰۴

w       امام: فرمان مشهور هشت مادهی ایشان در سال ۱۳۹۱ خطاب ب مسئولان اجرایی و قضایی  کشور

Ÿ        نتیجه گیری:           

§          حقوق شهروندی در برگیرنده دسته ی از حقوق خصوصی و عمومی است؛ برخاسته از کرامت ذاتی بشر و حقوق فطری او که نگهدارند نظم عمومی و برپاکننده عدالت اجتماعی است .

§        خاستگاه آن حقوق فطری است و از جعل و اعتبار الهی نشات می گیرد.

§        در اندیشه سیاسی امام ، حاکمیت سیاسی بر پایه اصل ولایت فقیهی  است که رای  و سهم مردم در حدوث و بقای آن انکار ناپذیر است.

§        امام رهیافت نظری و سلوک عملی خود را در عرصه حکومت و سیاست بر محور پاسداشت حقوق شهروندی، مردم سالاری دینی ، مشارکت مردمی ، عدالت اجتماعی و ظلم ستیزی  بنا کرد

§        مبانی نظری حکومت دینی بیان شده در بیانات امام پس از تشکیل حکومت اجرایی گردیده است. 

 

همچنین ببینید

روش‌هاي تربيت اسلامي / قسمت اول

سید رسول بهشتی نژاد رابطه‌ی دين و حوزه‌هاي مختلف معرفت بشري ـ‌ نظير اقتصاد، حقوق، …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

7 + 2 =