خانه / مقاله / نگاهی به تاثیر فرهنگ بر پیشرفت اقتصادی

نگاهی به تاثیر فرهنگ بر پیشرفت اقتصادی

نشریه: فصلنامه پژوهش های اجتماعی اسلامی / ش دوم، سال بیستم/ ص ۱۲۷-۱۵۱

موضوع مقاله: نگاهی به تاثیر فرهنگ بر پیشرفت اقتصادی

نویسنده: حسن بوژمهرانی، علی اکبر جلائیان اکبرنیا

§         این پژوهش به مناسبت شعار سال ۹۳  “اقتصاد و فرهنگ با عزم ملی و مدیریت جهادی” است که بخشی از عناصر فرهنگی بر پیشرفت اقتصادی را ارائه دهد.

§         مقصود فرهنگ در این پژوهش: فرهنگ اسلامی- ارزش اسلامی است.

§         مقصود پیشرفت در این پژوهش: توسعه همه جانبه اقتصادی با نگاه دینی است.

       

Ÿ       مقدمه                        

§         این پژوهش به مناسبت شعار سال ۹۳  “اقتصاد و فرهنگ با عزم ملی و مدیریت جهادی” است که بخشی از عناصر فرهنگی بر پیشرفت اقتصادی را ارائه دهد.

§         مقصود فرهنگ در این پژوهش: فرهنگ اسلامی- ارزش اسلامی است.

§         مقصود پیشرفت در این پژوهش: توسعه همه جانبه اقتصادی با نگاه دینی است.

Ÿ       تاثیر آموزه های دینی بر رشد و پیشرفت اقتصادی                  

§         وجود ارتباط مذهب و پیشرفت اقتصادی= دینداری+ سالم سازی فعالیت های اقتصادی+ وضع قوانین همسو             توسعه اقتصادی.

§           رودنسون: اسلام خصوصیات پروتستان که موجب پیشرفت شد را دارد ولی مسلمانان، اسلام واقعی را به کار نمی بندند. مانند: جدی گرفتن کار، ارزش علم و کار،  نظم و انضباط، وجدان کاری و….

Ÿ       علل رشد سریع و افول اقتصادی مسلمانان             

§         علل پیشرفت: اجرای نسبی دستورات اسلام اعم از  قانون مندی قرآن به نفع محرومان در کنار تضمین عدالت/ همبستگی اجتماعی/ بهزیستی همگان/ اصلاحات اخلاقی و نهادی/ ارائه دولتی کارآمد/ نظام حقوقی مقتدر

§         علل انحطاط                 

w        عوامل دورنی: دوری از آموزه های دینی/ فقدان پویایی پس از پیوند تحجر و تعصب

w        عوامل بیرونی:  فساد اخلاقی و سیاسی/ حمله مغول/ رکود کشاورزی / سستی و کم کاری/ تفرقه درونی به همراه تهاجمات

Ÿ       دیدگاه اسلام درباره دنیا، ثروت، فقر                  

§         آثار فقر :معضلی بزرگ که موجب سقوط فردی و جامعه

§         علل فقر: عقوبت برخی گناهان مانند: خیانت، زنا/ نبود وجدان کاری و تنبلی/ ناتوانی

§         راهکار: انفاق کردن چه واجب چه مستحب/ دعا/ استغفار (هود ۳- ۵۲) / انجام برخی اعمال دینی

§         جمع روایات متضاد                  

w        سند برخی روایات که فقر را ارزش می داند ضعیف است. مانند: پیامبرصلی لله علیه و اله: الفقر فخری.

w        به فرض تعارض ترجیح با روایات ستایش غناست. پیامبرصلی لله علیه و اله : استغنای مادی یاور خوبی در تقوا پیشه کردن است.

w        ساده زیستی اولیای الهی           

v      به اختیار خودشان به جهت عهده دار بودن مقام رهبری

v      مبارزه با فرهنگ تکاثری (حریر ۲۰)

v      در بر دارنده نکات تربیتی

w        بسیاری از روایات صحیح صبر فقیران را ستایش می کند نه خود فقر را.

á    پیام این روایات نه تایید فقر بکله نفی ارزش دانستن مال و ثروت است.

Ÿ       عوامل رشد تولید در فرهنگ اسلامی            

§         ابزار قانونی:                

w        تحریم قمار- رشوه- سحر (نساء ۲۹)

w         تحریم اسراف و تبذیر

w         نهی از راکد گذاشتن اموال (توبه ۳۴-۳۵)

w         منع فعالیتها و هزینه های زائد و سبک سرانه

w        تحریم واسطه گری های غیر ضروری در تجارت و معاملات که به زیان تولید کننده و مصرف کننده است

w         عدم اختصاص تامین اجتماعی اعم از خمس- زکات- صدقه به افراد توانمند بیکار و متکدیها

w        وضع اصول قانونی تامین اجتماعی               

v      لزوم تامین هزینه های نیازمندان

v      ایجاد انگیزه ابتکار و اختراع             اهمیت این قانون در بخش خصوصی 

v      بهره گیری از حداقل امکانات تولیدی[۱].

v      استفاده درست از منابع طبیعی. [۲]

á    بکارگیری این آموزه ها نقش موثری در رشد تولید و کاهش هزینه تولیدی و ایجاد فرصت های شغلی خواهد بود.

§         ابزار فکری و فرهنگی: ارزش کار، تولید و پیشرفت اقتصادی در           

w        تاریخ گذشته فرهنگ روم- یونان باستان              

v      کار نفرین و تنبیه الهی به سبب عصیان حضرت آدم

v      مربوط به برده ها و انسان های پست

w        قرون وسطی: تنها یک امر اخلاقی به شمار می رفت/ ملکی نبودن دیگران

w        یهود: فعالیتی ضروری برای جلوگیری از فقر

w        زرتشت: کار ارزش است

w        پروتستان: ارزش ذاتی/مظهر الهی/تعیین کننده جایگاه فرد در مراتب اجتماعی á  مبنای پیدایش شکوفایی اقتصاد سرمایه داری شد.

w        اسلام             

v      ارزش ذاتی و معنوی: جهاد در راه خدا وعبادت/سیره اهل البیت[۳]

v      ارزش مادی:واگذاری آبادانی زمین به انسان (هود ۶۱)/ تشویق به برطرف کردن نیازهای معیشتی/  فعالیت های تولیدی، نیامند زمینه و ابزار تولید[۴]

v      ارزش های اخلاقی:شکر و شکر گزاری/ زهد/ قناعت/ اصول حاکم بر مصرف

§         شکر گزاری              

w        تعریف:  بکار بردن نعمت ها در راهی که برای آن آفریده شده/ دانستن نعمت از خدا و مصرف نکردن آن در نافرمانی او،کمترین مرتبه شکر[۵] / وابستگی فزونی نعمت به شکر و شکرگزاری (ابراهیم ۷)

w        مراتب            

v      شکر قلبی: تصور نعمت و توجه به منعم

v      شکر زبانی: ستایش منعم

v      شکر عملی: قدر دانی و پاسخگویی در برابر نعمت (نبا ۱۳)

w        مراحل شکر عملی در اقتصاد: استفاده درست از تمام امکانات و توانمندی ها برای رشد مادی و معنوی جامعه/ پرهیز از هدر دادن منابع و عوامل تولید/ وجود  ارتباط میان شکر و پیشرفت مادی و اقتصادی.

§         زهد       

w        تعریف: بی رغبتی- قلت در هر چیزی( لغوی)/ ناچیز دانستن و تمایل نداشتن به چیزهایی که مانع تکامل آدمی است.( اصطلاحی)

w        ابعاد زهد        

v      روحی : عدم تاسف برای آنچه از دست رفته (حدید ۲۳)/ عدم شادمان برای آنچه بدست می آورید (حدید ۲۳)

v      عملی: برداشت کم برای بازدهی زیاد/ صرفه جویی در مصرف/  عدم ارتباط به عرصه تولید

w        تعریف زاهد:کسی که تمام توان خویش را در کار و تولید به کار نبرد./ با دل نبستن به امور مادی به راحتی از آنچه به دست آورده به سود نیازمندان و مصالح جامعه

w        چگونگی تاثیر زهدبر پیشرفت جامعه: عاملی برای تلاش بیشتر/ تقویت روحیه مسئولیت پذیری/ نفی شیفتگی دنیا/ تاثیر مستقیم بر تقویت وجدان کاری/ بهره برداری از منابع تولید

§         قناعت          

w         تعریف                

v      لغوی: رویی اوردن به چیزی _رضایت وخشنودی از ان برداشت می شود( لغوی)/

v      اصطلاحی:               

ü      صفت فعل: بسنده کردن به اندک کالاهای مورد نیاز

ü      صفت نفس: صفت پایداری نهفسانی واکتفا به اندازه نیاز وضرورت از مال

w        چگونگی تاثیر قناعت بر رشد اقتصادی               

v      غرب:              

ü      ماکس وبر   پس انداز بیشتر برای سرمایه گذاری های لازم با حذف مصارف اضافی وتجملاتی

ü      وجود بهداشت روانی در جامعه   کاهش حسد -ازمندی چشم وهم چشمی-  سالم سازی فعالیتها وافزایش امنیت  اقتصادی

v      اسلام              

ü      تاثیر روانی:احساس بی نیازی / رضایت از زندگی وارامش روحی در عین فقر مادی انجا که ادمی تلاش خود را به انجام رسانده است[۶]

ü      تاثیر مادی: قناعت عاملی برای فقر زدایی[۷]

Ÿ       تاکید بر مصرف کالاهای داخلی                 

§         ارتباط مستقیم با پیشرفت درون زای اقتصادی

§         عدم الگو قرار دادن بیگانگان در مصرف

§         اکتفا به مصرف کالاهای داخلی [۸]

§         اسیب الگو پذیری جامعه اسلامی از بیگانگان               

w        از جنبه اقتصادی: ترویج کالاهای خارجی/ بی توجهی به کالاهای داخلی/ خروج سرمایه از کشور

w        از جنبه فرهنگی اجتماعی: تبلیغ عملی وترویج فرهنگ بیگانه/ تهدید اصالت های فرهنگی ودینی جامعه/ الگوپذیر ناخواسته در رفتار واخلاق [۹]



[۱] امام صادق علیه السلام : هر که در پی درآمد اندک بر آید سبب دستیابی به در آمد فراوان را فراهم کرده (کلینی/ ج ۵/ ص ۳۱۱)

[۲] امام علی علیه السلام: از رحمت خدا به دورباد هر که کس  که آب و خاکی بیابد ولی فقیر بماند (حر عاملی/ ج۱۲/ ص ۲۴)

[۳] امام علی علیه السلام: گاه در نیمروز در پی انجام کاری می رفت که نیازی به در آمد آن نداشت و تنها هدفش این بود که خداوند او را در حالی ببیند که خویش را در طلب حلال به زحمت می اندازد. (صدوق/ج۳/ ص ۱۶۳)

[۴] “لتبتغوا فضلاً” اسراء.۱۲

[۵] (کلینی/ ج۲/ ص ۹۵)

[۶] امام علی ع :هیچ گنجی بی نیاز کننده تر از قناعت نیست انکه به مقدار کفاف بسنده کند اسایش خود را فراهم ساخته (نهج البلاغه حکمت ۳۶۳)

[۷] امام علی ع :هر گاه با قناعت همراه شد فقر وتهیدستی اش از میان برود (امری ص۳۹۳)

[۸] امام باقر علیه السلام:خداوند به پیامبری از پیامبرانش وحی فرمود که به قومت بگو:لباس دشمنان مرا نپوشند وغذای انان را نخورند وبه شکل انان ظاهر نشوند که در این صورت به سان انان خواهند بود.(طوسی ج ۶ ص ۱۷۲)

[۹] پیامبر اسلام ص:شکل هابه یکدیگر همانند نمی گردد وجزء انکه خلق وخوها به هم نزدیک شود وهرکس خود را  شبیه گروهی سازد از انان به شمار می رود.(دیلمی همدانی ج ۵ ص۱۶۲)

 

همچنین ببینید

۳۰ نکته ساده برای جذابیت کلاس درس

جذابیت کلاس درس و جلوگیری از خستگی معلم و دانش آموزان هر معلمی با بالا …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

2 + 2 =