خانه / معرفی کتاب / کتاب «آشنایی با اصول و فنون مشاوره»

کتاب «آشنایی با اصول و فنون مشاوره»

 

«تربیت دینی» و مباحث مرتبط با آن، همواره ذهن اندیشمندان دینی را در حوزه‌های تربیتی به خود مشغول کرده است. به این جملات دقت کنید:

«تربیت دینی به شخص کمک می‌کند با کشف مصداق‌های روشن گرایش های فطری نظیر میل به کمال، سعادت، عدالت، پرستش، جاودانگی و … معبود حقیقی را بشناسد و به پرستش او ملتزم شود. تربیت دینی به نوبه خود در تقویت، شکل‌دهی و جهت‌بخشی بینش، انگیزش، احساسات، گرایش‌ها، غرایز، رفتار و امور فطری سهم بسزایی پیدا کند.»

این‌ها بخشی از مقدمه حجت‌الاسلام رهنمایی در مقاله‌ی «پایه‌های روانشناختی تربیت دینی» است. وی در جای دیگری از این مقاله درباره نقطه‌ی تلاقی «روانشناسی دینی» و «تربیت» به این نکته اشاره می‌کند: «تربیت دینی به عنوان یکی از شاخص‌ترین قلمروهای تعلیم و تربیت ارزش‌ها در اعتبار و روایی خود نه تنها از آموزه‌های دینی معتبر الهام می‌گیرد، بلکه وام‌دار اصول دین و روانشناسی ارزش‌هاست»

«مشاوره» پایه‌های استوار «تربیت» را می‌سازد و آن را از آفات دور نگه می‌دارد. با مشاوره‌ای اصولی است که قفل ذهن‌ها باز و رمزگشایی شده و با ارائه مشورت، درخواست‌کننده‌ی مشاوره (مُراجع) را از افتادن در لغزشگاه‌ها بازمی‌دارد.  توصیه‌ی عالمان این فن است که مربیان تربیتی هر چه سریع‌تر به اصول و فنون مشاوره تسلط یافته و به سرمایه‌ای بی‌بدیل برای خود تبدیل کنند. چه بسا مشکلات کوچکی که با مراجعه به یک مربی کاردان و آشنا به مشاوره حل شده و از بروز یک بحران جلوگیری می‌شود.

*

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر رهنمایی را مختصراً این‌گونه معرفی می‌کنند: دانش‌آموخته حوزه علمیه قم که درس خارج را در محضر اساتیدی همچون آیات عظام سبحانی، مظاهری، تبریزی(ره) و وحید خراسانی تلمذ کرده است؛ عضو هیئت‌علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) قم؛ در  سال ۱۳۷۲ برای تحصیل دوره کارشناسی ارشد و دکترا  وارد دانشگاه مک گیل کانادا شده و در سال ۱۳۷۷ با مدرک دکترا در گرایش فلسفه و تعلیم و تربیت، دانش‌آموخته می‌شود.

ایشان دارای تألیف‌ها و مقالات متعددی در زمینه‌های تعلیم و تربیت دینی و غرب‌شناسی هست که کتاب «اصول و فنون مشاوره» از مهم‌ترین کتاب‌های در این زمینه است. از دیگر تألیفاتش می‌توان به کتاب‌های «درآمدی بر مبانی ارزش‌‌‌ها» و «مبانی و اصول فلسفه‌ی تعلیم و تربیت» و از مقالاتش به «مد، جوان و مدگرایی» و «آسیب‌شناسی فرهنگی» اشاره کرد.

*‌

کتاب «آشنایی با اصول و فنون مشاوره» از معدود کتاب‌های منتشرشده در موضوع خود است. نویسنده در این کتاب سعی کرده با پیوند مباحث تربیتی و دین، متعلم علم مشاوره را به این مهارت مجهز کند. این کتاب در شانزده درس تنظیم و تدوین شده است. ما در این کتاب با این عناوین روبرو می‌شویم: مفهوم مشاوره، فرآیندی بودن این مفهوم، ارتباط مشاوره با حرفه‌های همانند، نقش گرایش‌های نظری و کاربردی، اصول ارتباطات مشاوره‌ای، ساختار ارتباطات در مشاوره، روح ارتباطات مشاوره‌ای، شیوه‌ها و فنون مصاحبه مشاوره‌ای، اصول تشخیص مشاوره‌ای، ارتباطات تصویری، ابزاری برای تشخیص، اصول توصیه‌های مشاوره‌ای؛ بایدها و نبایدها، آداب توصیه‌های مشاوره‌ای و نمونه راهکارها در مشاوره. نویسنده این کتاب را به میزان دو واحد درسی طی چندین دوره آموزشی به طلاب و دانش‌پژوهان موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) و مراکز دیگر تدریس کرده است.

از مهم‌ترین و جدی‌ترین مراکزی که تولید علوم انسانی با گرایش به مباحث دینی را در دستور کار خود قرار داده‌اند مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) است. دکتر رهنمایی نیز که در فضای همین مرکز علمی، آموزشی نفس کشیده و دانش‌پژوهانی را نشو و نما داده است از این قاعده مستثنا نیست. وی بارها با مباحث آموزشی خود بارها به ما گوشزد می‌کند که بدون اتصال به منبع آرامش‌بخش معنویت ناب، نمی‌توان از این اصول و فنون تربیتی انتظار معجزه داشت. به این جملات در ذیل موضوع «اهمیت نقش نیت و تصمیم‌سازی» توجه کنید:«سعی کنید برای مشاوره‌دادن باوضو باشید. نیت را خالصانه مصروف ارائه‌ی خدمات شایسته به مُراجع کنید و اجر خود را از خداوند بخواهید، جلسه‌ی مشاوره را با نام و یاد خدا شروع کرده و از او مدد بجویید. از توکل بر خدا غافل نمانید و در جای  جای مصاحبه توکل بر خداوند را گوشزد کنید. رحمت و لطف الهی را به خوبی در بیان و رفتار خود به تصویر بکشید» نویسنده در پایان از مشاور می‌خواهد که با بیان الطاف عینی خداوند به خود یا مُراجع، به صورت غیر آمرانه از فرد بخواهد تا با یاد خدا مشکل خود را مطرح کند. ضمناً از مشاور می‌خواهد که همه این دستورالعمل‌ها را با لحن مناسب و گفتار قاطع به کار ببندد و از سطحی‌نگری و ظاهربینی بپرهیزد تا بتواند رابطه پایداری با مراجعه‌کننده پیدا کند.

استاد رهنمایی «مشاوره» را فرآیندی فراتر از «شور و مشورت» ساده می‌داند. البته وی از ارزش و شایستگی ذاتی مشورت نمی‌کاهد. بلکه این‌گونه بیان می‌کند: «شور و مشورت ساده، از جنبه آثار کاربردی خود، به منزلت و رتبه مشاوره فنی نمی‌رسد و نیازها و خواسته‌های مشاوره‌ای را تأمین نمی‌کند؛ با این وجود، مشورت و مشاوره در پاره‌ای از موارد با یکدیگر هم‌خوانی دارند و می‌توانند بر یکدیگر منطبق گردند که مشورت از حد یک نظرخواهی از صاحب مشورت فراتر رود و از معیارهای اساسی مشاوره بهره‌مند گردد.» او نگارش این متن را بر همین اصل استوار می‌کند که همین معیارهای اصلی را برای محصل این علم تبیین کند.

نویسنده مهم‌ترین بحث‌های خود را به آموزش ایجاد ارتباطات کلامی و غیرکلامی بین مشاور و مُراجع می‌کند و نخستین ارتباط این دو را مرحله‌ی سرنوشت‌ساز اثرگذاری دانسته و از مشاور می‌خواهد که نسبت به مراعات آداب کلامی تحفظ کامل داشته باشد. وی این ارتباطات را به چند بخش تقسیم می‌کند: الف. ارتباط غیرکلامی – وضعی، مثل: طرز و جهت و مکان نشستن مشاور و وضعیت ظاهری جلسه مشاوره. ب. ارتباط غیر کلامی-حرکتی شامل حرکات ریز و درشتی که مشاور با دست و صورت و … انجام می‌دهد و هر کدام از این حرکات ممکن است سبب سوءتفاهم در مُراجع شود. ج. ارتباط کلامی-اشاره‌ای: اشارات باید به گونه‌ای صحیح و شایسته کنترل، نظارت و تفسیر شوند تا بی‌جهت و به غلط بار ارزشی و مفهوم خاصی را در ذهن القا نکند. د. ارتباط غیرکلامی-چهره‌ای: چهره هر فرد، زبان گویای درون هر فرد است. امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام در حکمت ۲۶ نهج‌البلاغه دراین‌باره می‌فرماید: «ما أَضمَرَ أَحَدٌ شَيئا إِلاّ ظَهَرَ فى فَلَتاتِ لِسانِهِ وَصَفَحاتِ وَجهِهِ؛ هيچ كس چيزى را در دل پنهان نداشت، جز اين كه در لغزش‌هاى زبان و خطوط چهره او آشكار شد.» چهره‌ی خندان و پیراسته داشتن و دوری از ظاهری غمگین و آشفته در هنگام مشاوره، انتظاری است که نویسنده از هر دو طرف مشاوره یعنی مشاور و مُراجع دارد.

نویسنده کتاب خود را با رعایت کامل اصول آموزشی تدوین کرده است. در هر درس، ابتدا مقدمه و خلاصه‌ای برای ورود به بحث مطرح کرده و سپس با تقسیم مباحث هر درس تدریس و آموزش را آسان‌تر می‌کند. در پایان هر درس «کارورزی»‌ و نمودارهای آموزشی را متناسب باهر بحث گنجانده است. به نمونه‌ای از این کارورزی دقت کنید:«در یک مشاوره آزمایشی سعی کنید با جدیت تمام، ارزش‌های اخلاقی را در ارتباط مشاوره‌ای به نمایش بگذارید. نتایج این فعالیت را یادداشت کنید.»

این کتاب توسط انتشارات موسسه امام خمینی ره به چاپ رسیده است.

همچنین ببینید

معرفی کتاب/ دنیای جوان

زندگی انسان به دوره‏ های مختلفی تقسیم می‏ شود. مهم ‏ترین دوره آن، جوانی است. …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

1 + 4 =