خانه / تربیت / در محضر یار /بایسته‌های تبدیل آگاهی به عمل در تربیت (۳)

در محضر یار /بایسته‌های تبدیل آگاهی به عمل در تربیت (۳)

نویسنده: ابوالفضل ابوالقاسمی

اشاره

در یاد داشت های گذشته درباره دو دستور العمل مهم برای رسیدن به مهارت ارتباط با حضرت حق به ویژه نماز گفتگو شد. این دستور العمل ها عبارت بود از تفکر پیشینی برای درک موقعیت ، طمئنینه در حرکات و آرامش در کلمات . دستارود مهم پیگیری دقیق دستورالعمل های یاد شده، ورود به حوزه غیب ، درک حضور حضرت حق و دیدار با اوست.

با این حال علاوه بر مهارت های قبل از عمل و حین عمل که به برخی از آنها اشاره شد انسان نیاز مند مهارت های بعد از عمل نیز می باشد. مهارتی که نه تنها ارتقاء و رشد نماز بلکه رشد تمامی ابعاد انسان وابسته به آن است.مهارتی که از آن به سنجش نماز یاد می کنیم.

شبیه سازی آزمون نهایی

در جهان بینی اسلامی دنیا همانند دانشگاهی است که پایان آن همراه با آزمونی نهایی است . آزمونی بسیار دقیق و دشوار ؛ این سنجش چنان حساس است که تنها  افرادی در آن سرافراز خواهند شد که قبل از رسیدن به آزمون اصلی خود را در آزمون های شبیه سازی شده بیازمایند.

آزمون های شبیه سازی شده انسان را با نقاط ضعف و قوت رفتارهای خود آشنا می سازد و او را از تکیه بر اعمال زیبارویی که  در باطن پوک و بی محتوا هستند دور می سازد.

نبی مکردم اسلام در این باره می فرمایند : پيش از آن كه مورد حسابرسي قرار گيريد، خود به حساب نفستان برسيد وپيش از آن كه سنجيده شويد، خود نفستان را در ترازوي سنجش بگذاريد وبراي آن حسابرسي بزرگ آماده شويد.[۱]

این خود سنجی و وارسی عمل چنان در نگاه شیعی پر رنگ و سازنده است که پدران حقیقی شیعه فرزندان حقیقی خود را با ملاک آن می سنجند همان گونه که امام كاظم عليه السلام می فرمایند : از ما نيست كسي كه هر روز به حساب خود رسيدگي نكند وببيند كه اگر كار نيكي انجام داده است از خداوند توفيق انجام بيشتر آن را بخواهد وخدا را بر آن سپاس گويد واگر كار بدي انجام داده است از خدا آمرزش بخواهد وتوبه كند .[۲]

بنابراین توجه به شبیه سازی آزمون نهایی و رسیدگی به عمل موجب یافتن نقاط قوت و پرورش و رشد بیشتر آنها و تشخیص نقاط ضعف و برطرف کردن آنهاست.از اما کدام عمل دارای اولویت بیشتر و نیازمند سنجش و وارسی دقیق تر است.

پرسش نخستین

در میان رفتارهایی که باید به وارسی و سنجش آن پرداخت نماز از اولولیت و جایگاه خاصی برخوردار است چرا که از نخستین پرسش های روز آزمون ، سئوال از نماز است، پرسشی که پاسخ نادرست به آن مساوی مردود شدن در آزمون نهایی است[۳] نبی مکرم اسلام در این باره می فرمایند : نخستين چيزى كه بنده را براى آن مورد حساب قرار مى‏دهند، نماز است اگر پذيرفته شد ساير اعمال نيز پذيرفته مى‏شود و اگر پذيرفته نشد بقيّه اعمال نيز پذيرفته نمى‏شود.

با این حال حتی افرادی که به خود سنجی می پردازند و با شبیه سازی آزمون نهایی خود را محک می زنند گاه مسیری نادرست را می پیمایند . این افراد غالبا  با دقت ها و وارسی های عمیق آزمون نهایی آشنا نیستند پس با طرح پرسش هایی سطحی و ساده به خود نمره بیست می دهند.

آیا تا به حال درباره موضوع هایی که در آن تخصص ندارید نظر داده اید برای نمونه آیا کسی که خود خطاط نیست می توانند نارسایی های دقیق و ظریف یک خطاط را شناسایی کند . پاسخ این پرسش منفی است بنابراین باید با شناخت ظرافت های آزمون نهایی ازطریق متخصصان و آموزگاران دانشگاه هستی، به خود سنجی پرداخت[۴] و نه با پرسشی ساده خود را قبول قلمداد کرد. آموزگار نمونه هستی حضرت رسول اکرم صل الله علیه و آله و سلم در این باره می فرمایند: بنده، مؤمن نباشد مگر آن گاه كه سخت تر از حسابرسي شريك از شريكش وخواجه از غلامش، از نفْس خود حساب بكشد[۵] .بنابراین باید با مهارت سنجش نماز به خوبی آشنا بود مراد از مهارت سنجش نماز آشنایی با معیارها و ملاک هایی است که روشن کننده کیفیت نماز و عیار آن می باشد.

میزان های سنجش

خلوت نشینی

از مهم ترین ملاک های سنجش عیار نماز میزان خلوت کردن با حضرت حق است . خلوت یعنی تنها او را دیدن و آنچه غیر از اوست ندیدن . خلوت دیدار چهره به چهره با مبدأ هستی است.خلوت حاضر بودن ذهن و قلب انسان در پیشگاه حضرت رب است . خلوتی که آغاز آن با خلوت کردن محل نماز است و نقطه اوج آن درک محضر حق تعالی است.

کسی که سالها نماز خوانده اما هیچگاه با معبود خود خلوت ننشسته، چگونه خود را اهل نماز می داند در حالی که نبی مکرم اسلام صل الله علیه و آله می فرمایند : خداوند نماز بنده اي را كه دلش در كنار بدنش حضور ندارد ، نمي پذيرد .[۶]

آیا ذهنی که هنگام نماز به هزاران سفر دور و نزدیک می رود و هر گمشده ای را می یابد اما گمشده حقیقی اش را نمی یابد به خلوت کده حضرت دوست راه یافته

و آیا کسی که در نماز همراهش او را به همراهی می خواند با خدا خلوت کرده است.

نگارنده خاطره ای شیرین و به یاد ماندنی از دوستی نه چندان دور به یاد دارم که بیان آن قابل تأمل و درس آموز است روزی یکی از دوستان بنده را به میهمانی در منزلش دعوت کرد و بنده نیز به رسم ادب اجابت کردم بعد از ورود به منزل و تعارف های معمول گوشه ای از اتاق نظرم را به خود جلب کرد در زاویه ای از اتاق چهار گوشه ای کوچک با پرده درست شده بود که کنجکاوی هر بیننده ای را تحریک می کرد وقتی از صاحب خانه درباره چهار گوشه پرسیدم گفتند این مکان مسجد منزل ماست این جمله به قدری تکان دهنده بود  که تا پایان عمر از خاطر نگارنده نخواهد رفت اما اینکه با کنار زدن ورودی این مسجد چه جایگاه دلربا و چه خلوت کده زیبایی مشاهده کردم شاید قابل توصیف نباشد عبایی که به دیوار آویخته و رحل و قرآنی چشم نوار بر روی جانمازی به وسعت دل یک مومن چنان صحنه ای آفریده که ضائقه هر اهل ایمان را برای نشستن در این بزم زیبا تحریک می کند بله خلوت نشینی آدابی دارد که بدون آن رسیدن به دیدار دوست دشوار می نماید.

خشوعی در خور

آیا تا کنون به چشمان خود هنگام حاضر شدن در کنار شخصیتی ارزشمند نگاه کرده ایم شاید اندکی دشوار باشد اما لااقل اگر به قلب خود نگاه کرده باشیم اندکی خضوع و خشوع در آن خواهیم یافت خشوعی که از قلب عبور کرده و خود را به اندام ها ، چشمان و حتی چگونگی سخن گفتن انسان می رساند حال چگونه ممکن است انسان خود را در محضر یگانه هستی بخش عالم و مبدأ همه خوبی ها  و رحمت ها بیابد و در قلبش خشوع جوشش نکند جوششی که چشمان انسان را نمناک می کند و در سرتاسر وجود انسان راه می یابد. آیا نماز بدون خشوع در خود حضوری دارد آموزگار نمونه هستی در این باره می فرمایند : كسي كه در نماز خود خشوع ندارد نمازش نماز نيست .[۷]

بنابراین نماز گذاری که انگشتان خود را به بازی گرفته و گاه دست بر سر می کشد و گاه دهان به خمیازه باز می کند چگونه دم از دیدار با رب الارب دارد و به نمازش می نازد که امیر مومنان علی علیه السلام می فرمایند : انسان بايد در نمازش خشوع داشته باشد ، كسي كه دلش در برابر خداوند عزّ وجلّ خاشع باشد، جوارح او نيز خشوع خواهد داشت وبنا بر اين ، با چيزي بازي نمي كند .(میزان الحکمه،ج۶،۲۹۴)[۸]

[۱]. رسولُ اللّه ِ صلي الله عليه وآله : حاسِبوا أنْفُسَكُم قَبلَ أنْ تُحاسَبوا ، وزِنوها قَبلَ أنْ تُوزَنوا ، وتَجَهَّزوا للعَرْضِ الأكْبَرِ .(میزان الحکمه،ج۳،ص:۸۰)

[۲]. الإمامُ الكاظمُ عليه السلام : لَيس مِنّا مَن لَم يُحاسِبْ نَفْسَهُ فى كُلِّ يَومٍ ، فإنْ عَمِلَ خَيرا اسْتَزادَ اللّه َ مِنهُ وحَمِدَ اللّه َ علَيهِ ، وإنْ عَمِلَ شَيئا شَرّا اسْتَغْفَرَ اللّه َ وتابَ إلَيهِ .(میزان الحکمه،ج۳، ص: ۸۲)

[۳]. قال رسول اللَّه صل الله علیه و آله و سلم:  أوّل ما يحاسب العبد عليها الصّلاة فإن قبلت قبل ما سواها و إن ردّت ردّ ما سواها. (الحكم الزاهره، ص: ۲۷۵)

[۴]. الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : لِلصَّلاةِ أربَعةُ آلافِ حدٍّ .امام صادق عليه السلام : نماز، چهار هزار قانون [و حكم ]دارد .(المیزان،ج۶،ص:۲۸۴)

[۵]. رسولُ اللّه ِ صلي الله عليه وآله : لا يَكونُ العَبدُ مؤمنا حتّي يُحاسِبَ نفسَهُ أشَدَّ مِن مُحاسَبَةِ الشَّريكِ شَريكَهُ والسَّيّدِ عَبْدَهُ .(میزان الحکمه، ج۳،ص:۸۲)

[۶]. رسولُ اللّه ِ صلي الله عليه وآله : لا يَقبَلُ اللّه ُ صلاةَ عَبدٍ لا يَحضُرُ قَلبُهُ مَع بَدَنِهِ .(میزان الحکمه،ج۶،ص:۲۹۸)

[۷]. عنه صلي الله عليه وآله : لا صَلاةَ لِمَن لا يَتَخَشَّعُ فى صلاتِهِ .(المیزان،ج۶،ص:۲۸۶)

[۸]. قال علی عليه السلام : لِيَخشَعِ الرَّجُلُ فى صلاتِهِ؛ فإنّه مَن خَشَعَ قَلبُهُ لله عَزَّ وجلَّ خَشَعَت جَوارِحُهُ فلا يَعبَثُ بِشَيءٍ .

 

همچنین ببینید

لطفا با چراغ روشن حرکت کنید! / مروری مختصر بر اندیشه‌های تربیتی امام خمینی(قدس سره)

  نویسنده: تکتم دره‌کی   حقیقت این است که هیچ حرکتی از امام(ره) را نمی‌توان …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *