خانه / شیوه تبلیغی پیامبران(ع) / شیوه های تبلیغی حضرت عیسی(علیه السلام)۲

شیوه های تبلیغی حضرت عیسی(علیه السلام)۲

همانطور که در قسمت قبل گفته شد؛ حضرت عیسی(علیه السلام) در طول زندگی خویش به شیوه های متفاوتی برای تبلیغ دین تاکید داشته است که برخی از آنان گفته شد و در ذیل ادامه آن بیان خواهد شد:

تبليغ به شيوه غير مستقيم

با دقت در سيره تبليغى عيسى، از لابه‏ لاى آيات و روايت و به ‏ويژه مواردى كه در شيوه قبل ذكر شد روشن مى‏گردد كه آن پيامبر الهى بر اتخاذ روش‏هاى غير مستقيم در دعوتش تأكيد داشته است. از آن‏جا كه براى هر شيوه تبليغى، مرزها و محدوديت‏هايى وجود دارد و هر روش تنها در جاى خود كارساز خواهد بود، اتخاذ شيوه‏هاى غير مستقيم در شرايطى كه دعوت مستقيم بى تأثير و يا كم اثر است بسيار بجا و مطلوب به نظر مى‏رسد. عيسى به جاى تأكيد مستقيم بر موضوعات عقيدتى، اخلاقى و دستور به آنها از راه‏هاى غير مستقيم، لزوم تمسك و التزام به آ نها را به مخاطبان القا مى‏نمود. مثال روشن اين شيوه معرفى هدفدار خويش و مرام و آيين خويش در گهواره است؛ زمانى كه درباره تولدش ميان اطرافيان مشاجره‏اى در مى‏گيرد و او براى پايان بخشيدن به آن، خود را بنده و پيامبر خدا و صاحب كتاب آسمانى و مبارك و به پادارنده هميشگى نماز و زكات و نيكو كار به پدر و مادر معرفى‏مى‏كند، با اين ترتيب، در واقع با ظرافت خاصى به ترويج اين مفاهيم پرداخته است (آيات ۳۰ تا ۳۳ سوره مريم).

در روايات حكمت آميزى كه از آن حضرت نقل شده و نمونه‏ هايى از آنها را در بحث پيشين بيان كرديم، نيز جلوهايى از دعوت غير مستقيم به ترك دنيا، كار سنجيده، همراهى عمل و علم و فضايل ديگر مشاهده مى‏شود.

۴٫ مهربانى و مواسات

يكى از جلوه‌‏هاى تبليغ عملى و عينى عيسى، مهرورزى و عطوفت به همنوعان و همكيشان است. اين صفت اخلاقى مؤثر در دعوت، گاه به صورت مواسات و همدردى عميق با مردم در مى‏آمد و باعث جذب دل‏هاى مخاطبان به پيامهاى الهى عيسى مى‏گرديد. اوج مهربانى عيسى نسبت به مخاطبان را آن‏گاه شاهديم كه پس از مبرا دانستن خود از شرك‏ورزى و ادعاى الوهيت، خطاب به درگاه الهى براى همنوعان مشرك خود كه وى و مادرش را به خدايى گرفته بودند، آمرزش مى‏طلبد؛

إن تُعَذِّبْهُمْ فَإنَّهُم عِبادُك و إن تَغْفِر لَهُم فَإنَّكَ أنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيم؛(۱)

اگر عذابشان كنى، آنان بندگان تواند و اگر بر ايشان ببخشايى، تو خود توانا و حكيمى.

عيسى به حقيقت خود را خدمتگزار پيروانش مى‏دانست و بارها صميمانه به كمك و هميارى آنان همت مى‏ گماشت و بر اين شيوه اصرار مى‏ورزيد و هرگز منع و تعجب مردم، او را از اين كار باز نمى‏داشت، بلكه بدان افتخار مى‏نمود و حتى حاضر بود دست پيروانش را بشويد. پاسخ مثبت به درخواست آيات و معجزات نيز تجلى ديگر مهربانى عيسى و اشتياق او به هدايت انسان‏هاست. از اين رو علاوه بر ارائه معجزاتى همچون تولد بدون وجود پدر و سخن گفتن در مهد، كه مستقيماً از جانب خداوند مصلحت بينى شده و تحقق يافته بود، وى بسيارى از معجزات را به درخواست مخاطبان مى‏آورد؛ از جمله اين كه چون حواريون از او درخواست نزول مائده‏اى آسمانى مى‏كنند تا به اطمينان و ايمان افزون‏تر دست يابند، به درخواستشان جامه عمل مى‏پوشد:

و هنگامى را ياد كن كه حواريون گفتد: اى عيسى پسر مريم، آيا پروردگارت مى‏تواند از آسمان، خوان خوردنى براى ما فرود آورد؟ عيسى گفت: اگر ايمان داريد از خدا پروا داريد. گفتند: مى‏خواهيم از آن بخوريم و دل‏هاى ما آرامش يابد و بدانيم كه به ما راست گفته‏‌اى و بر آن از گواهان باشيم. عيسى پسر مريم گفت: پروردگارا، از آسمان مائده‏‌اى بر ما فرو فرست تا عيدى براى اول و آخر ما باشد و نشانه‏‌اى از جانب تو و ما را روزى ده كه تو بهترين روزى دهندگانى.(۲)

اين مهربانى زايد الوصف را حتى در انذار عيسوى كه مفهوم بيم و ترس جزء آن است شاهديم؛ محتواى انذارهاى او همچون حرام شدن بهشت بر مشركان و بى ياور بودن آنان، حكايتگر اين موضوع است؛

و قالَ الْمَسيحُ يا بَنِى‏إسرائيلَ اعْبدُوا اللّهَ رَبِّى و رَبَّكُم إنَّهُ مَنْ يُشرِكْ بِاللّه فَقَد حَرَّم اللّهُ عَليه الْجنَّةَ و مأويهُ النّارُ و مالِلظّالِمينَ من أنصارٍ؛(۳)

مسيح مى‏گفت: اى فرزندان اسرائيل، پروردگار خودتان را بپرستيد كه هر كس به خدا شرك ورزد، قطعاً خداوند بهشت را بر او حرام ساخته است و جايگاهش آتش است و براى ستمكاران ياورانى نيست.

براى بر گرفتن پيام عيسى درباره مواسات، نظرى به انجيل لوقا مى ‏افكنيم.

مردم از عيسى پرسيدند: تكليف ما چيست؟ فرمود: آن كه دو پيراهن دارد بايد يكى را به آن كه ندارد هديه كند و هر كه خوردنى دارد نيز بايد چنين كند… و به سپاهيان گفت: با هيچ كس بد رفتار نكنيد و به كسى زور نگوييد و از حق خود تجاوز ننماييد.(۴)

۵٫ تواضع
شايد ريشه مهرورزى و مواسات بى ‏حد عيسى به مؤمنان و حتى مشركان در تواضع عميقى است كه همچون جويبارى پر بركت و زلال در سراسر وجودش موج مى‏زند و از سرچشمه شخصيت الهى او نشأت مى‏گيرد، چرا كه هر كسى به خدا نزديك‏تر گرديد در خدمت و كمك و فروتنى به خلق خدا كوشاتر مى‏شود.

در كتاب كافى به نقل از احمد بن عبدالله از احمد بن محمد برقى از يكى از يارانش به صورت مرفوع از عيسى بن مريم(ع) روايت شده كه فرمود: «اى گروه حواريون: من نزد شما حاجتى دارم، برايم برآورده سازيد. گفتند: درخواست تو برآورده است، اى روح الله. پس برخاست و پاهاى يكايك ايشان را شست، گفتند: ما به اين كار شايسته تر بوديم اى روح خدا، گفت: شايسته‌‏ترين مردم براى خدمت به خلق، دانشمند است و من اين‏گونه فروتنى نمودم تا شما نيز پس از من در ميان مردم اينچنين تواضع داشته باشيد. سپس فرمود: حكمت و فرزانگى آدمى با تواضع بارور مى‏گردد نه با تكبر، چنان كه گياه در دشت مى‏رويد و رشدمى‏كند نه در كوه.»(۵)

در روايت ديگرى آمده است: «عيسى براى حواريون طعامى ترتيب داد و چون از خوردن آن فارغ شدند به دست خود دستانشان بشست، گفتند: اى روح الله، بهتر است ما اين را انجام دهيم. فرمود: من اينچنين كردم تا شما نيز با دانش آموزان و مخاطبان خويش چنين كنيد.»(۶)

۶٫شروع دعوت از گهواره

از آن‏جا كه در ميان اركان و عناصر تبليغ (مبلّغ، مخاطب، پيام، ابزار و شرايط) سن مبلّغ و داعى نقشى ندارد ارشادهاى عيسى در گاهواره كودكى، يك روند تبليغى كامل به شمار مى‏رود كه قابل تحليل و بررسى كامل است، عيسى به اشاره مريم و با تكيه بر اراده و قدرت خداوندى در همان اوان كودكى به سخن آمد و ضمن آن كه گواه صادقى بر حقانيت و صداقت مادر گشت، مردم را در شرايطى تأثير گذار و بيدار كننده به پذيرش دعوت الهى فرا خواند؛

فَأَشارَتْ إِلَيْهِ قالُوا كَيْفَ نُكَلِّمُ مَنْ كانَ فِى الْمَهْدِ صَبِيّاً * قالَ إِنِّى عَبْدُاللَّهِ آتانِىَ الكِتابَ وَجَعَلَنِى نَبِيّاً * وَجَعَلَنِى مُبارَكاً أَيْنَ ما كُنْتُ وَأَوْصانِى بِالصَّلوةِ وَالزَّكوةِ ما دُمْتُ حَيّاً * وَبَرّاً بِوالِدَتِى وَلَمْ يَجْعَلْنِى جَبّاراً شَقِيّاً؛(۷)

پس مريم به سوى عيسى، اشاره كرد، گفتند: چگونه با كسى كه در گهواره و كودك است سخن بگوييم؟ كودك گفت: منم بنده خدا، كه به من كتاب داده و مرا پيغمبر قرار داده است و هر جا كه باشم مرا با بركت ساخته و تا زنده‏ام به نماز و زكات سفارش كرده است و مرا نسبت به مادرم نيكوكار كرده و زور گو و نافرمانم نگردانيده است.

شروع دعوت از گهواره نشان مى‏دهد كه عيسى از همان آغاز از هر فرصت تبليغى – به صورت معجزه آميز و يا عادى – در هر شرايط به نيكى بهره جسته و آن را به عرصه دعوت توحيدى مبدل نموده است.

پی‌نوشت

۱ – مائده (۵) آيه ۱۱۸٫

۲ – همان، آيات ۱۱۲ – ۱۲۴٫

۳ – همان، آيه ۷۲٫

۴ – جلال‏الدين آشتيانى، تحقيقى در دين مسيحيت، ص ۲۰۵٫

۵ – كلينى، كافى، ج ۱، ص ۳۷؛ محمدباقر مجلسى، بحارالأنوار، ج ۱۴، ص ۲۷۸٫

۶ – ورام، مجموعه ورام، ج ۱، ص ۸۳؛ محمدباقر مجلسى، بحارالأنوار، ج ۱۴، ص ۳۲۹٫

۷ – مريم (۱۹) آيات ۲۹ – ۳۲٫

همچنین ببینید

تشکل‌، این‌ گونه باید!(تشکیلات اسلامی با بهره‌مندی از نظرات شهید بهشتی)۱

اشاره:دغدغه کار تشکیلاتی منسجم و تربیت نیروهایی باتوان مدیریت و ساماندهی بالا هیچ گاه از …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Solve : *
22 + 29 =