خانه / تشکل / پل‌های ارتباطی ملت و حاکمیت (پیرامون تشکل‌های غیر دولتی)۲

پل‌های ارتباطی ملت و حاکمیت (پیرامون تشکل‌های غیر دولتی)۲

توجه به امتیازات و صلاحیت‌هایی که جامعه برای تشکل‌های غیر دولتی قائل می‌شود، کارکرد اجتماعی تشکل‌ها را بیش از پیش محسوس می‌گرداند؛ چنان که امروزه، بسیاری از امور حل ناشدنی دستگاه‌های دولتی از طریق این سازمان‌ها با سهولت تحقق می‌یابد. از این رو، نقش دولت‌ها در ساماندهی و جهت بخشی به تشکل‌های غیر دولتی حائز اهمیت جدی است.

در بخش نخست این مقاله، در نگاهی گذرا به پیشینة ایجاد تشکل‌های غیر دولتی و چرایی و دلایل به وجود آمدن آنها، پرداخته شد. در این بخش به ویژگی‌های تشکل‌های غیر دولتی؛ نقاط قوت و ضعف آنها و همچنین نقش و آثار آنها در جامعه اشاره خواهد شد.

ویژگی‌ها و شاخص‌های تشکل‌های غیر دولتی

تشکل‌های غیر دولتی برای فعالیت خود نیازمند فاکتورهایی هستند که این فاکتورها و ویژگی‌ها در صورتی که به طور کامل رعایت شوند، در واقع تضمین کنندة موفقیت و پایداری تشکل‌های غیر دولتی نیز می‌باشند.

۱ ـ خود جوشی و نیاز طبیعی

تشکل‌های غیر دولتی بنا به نیاز طبیعی ناشی از شرایط فکری و محیطی، انگیزش‌ها، خصوصیات و آرمان‌های مشترک افراد و جامعه به صورت خودجوش به وجود می‌آیند.

۲ ـ تعهد و هدف مشترک

افراد مؤسس تشکل‌های غیر دولتی، دارای هدف مشترک هستند و سایر افرادی که بعداً به عضویت این تشکل‌ها در می‌آیند، براساس هدف تعیین شده، فعالیت می‌نمایند و نسبت به آنها متعهد می‌باشند. لذا پایداری سازمان غیر دولتی مبتنی بر استواری‌ اهداف و استمرار آن خواهد بود.

۳ ـ قانونمندی

تشکل‌های غیر دولتی دارای ضوابط، روابط و سازمان کار مشخص و تعریف شده می‌باشند. این قوانین الزاماً منطبق بر شرایط و مقتضیات هر سازمان غیر دولتی است و می‌تواند دامنة متنوعی داشته باشد؛ اما این قوانین به هر شکل و از هر نوع که باشد، اساساً مورد توافق جمعی قرار گرفته و افراد، خود را ملزم به رعایت آنها می‌دانند.

۴‌ ـ برنامه و فعالیت‌ مشخص

هر تشکل غیر دولتی در راستای دستیابی به اهداف خود، دارای برنامه و موضوع فعالیت در یک بخش یا رشته مشخص می‌باشد که ممکن است در طول زمان یا به دلیل ایجاد تحولات تازه، اصلاح، تبدیل، تغییر و یا تحول پیدا کند. اما این تغییرات مسیر مشخص دارد و به مفهوم آشفتگی، بی‌برنامه بودن و نامشخص بودن موضوع نخواهد بود.

۵ ـ جلب مشارکت و عضویت

تشکل غیر دولتی به دلیل دارا بودن ماهیت مردمی همواره در پی جلب مشارکت اعضای جدید برای دستیابی به قدرت عمل بیشتر و گسترش دامنة فعالیت و اثربخشی در موضوع فعالیت خود می‌باشد. بنابراین عضو گیری و پذیرش عضو جدید، لازمة ایجاد و ادامة فعالیت سازمان‌های غیردولتی است و هر عضو در سازمان دارای جایگاه، نقش و وظیفه مشخص می‌باشد.

۶ ـ هویت و شخصیت مستقل

تشکل‌های غیر دولتی دارای شخصیت حقوقی و هویت مردمی می‌باشند و مدیریت آنها (تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی، سازمان کار و ارزیابی) مستقل از دولت و دستگاه‌های اجرایی است ـ گر چه تشکل‌‌های غیر دولتی و مجموعه دولت دارای ارتباط و تأثیرات متقابل می‌باشند.

۷ ـ مشارکت و مسئولیت‌پذیری

هدف تشکل‌های غیر دولتی، سودجویانه نیست. این سازمان‌ها دارای اهداف فرهنگی و اجتماعی می‌باشند که با مشارکت و مسئولیت‌پذیری اعضا تکوین می‌یابد و هر عضو خود را در اهداف و برنامه‌های آن سهیم و مسئول می‌داند.

تأثیرات حضور و فعالیت تشکل‌های غیر دولتی در امور فرهنگی و اجتماعی

«اقتدار سازمان‌های مردمی» که از حس احترام و مقبولیت اجتماعی نشأت می‌گیرد، معمولاً «حقوق» و «اختیاراتی» را در پی خواهد آورد. همین حقوق ویژه، پشتوانه‌ای خواهد شد که تشکل بتواند با شجاعت و صراحت به صحنه آمده و انتظارات و خواسته‌های گروهی خود را مطرح سازد. جامعه نیز با استقبال از این حضور حق‌جویانه، فرصت‌های لازم را برای فعالیت تشکل در عرصه‌های اجتماعی فراهم می‌آورد. در این میان، دست‌اندرکاران و مسئولان نیز ناچار به تبعیت از افکار عمومی خواهند بود و دیگر نمی‌توانند نسبت به خواسته‌های مردم مدارانه و حق طلبانة گروه‌های مردمی بی‌تفاوت باشند.

پس از اعطای امتیازات فوق، تشکل‌ در صدد بهره‌گیری بیشتر از فرصت‌های به دست آمده می‌باشد و بیش از پیش در عرصه‌های حاضر می‌گردد. فعالیت محسوس و جدی تشکل قضاوت افکار عمومی را به سوی اعطای «اعتبار، شایستگی و صلاحیت» رهنمون می‌سازد و این جایگاه ویژه، رفته رفته تشکل‌ها را به عنوان عناصری اثربخش در جامعه مطرح می‌سازد.

توجه به امتیازات و صلاحیت‌هایی که جامعه برای تشکل‌های غیر دولتی قائل می‌شود، کارکرد اجتماعی تشکل‌ها را بیش از پیش محسوس می‌گرداند؛ چنان که امروزه، بسیاری از امور حل ناشدنی دستگاه‌های دولتی از طریق این سازمان‌ها با سهولت تحقق می‌یابد. از این رو، نقش دولت‌ها در ساماندهی و جهت بخشی به تشکل‌های غیر دولتی، حائز اهمیتی جدی است.

نقاط قوت و ضعف تشکل‌های غیر دولتی

تجارت جهانی نشان می‌دهد که ماهیت و کیفیت سازمان‌های غیردولتی به میزان زیادی با هم تفاوت دارد. علی‌رغم این تنوع، برخی از نقاط قوت و ضعف مشترک شناسایی شده‌اند که طبق تحقیق بانک جهانی نقاط قوت سازمان غیر دولتی شامل موارد زیر می‌باشد:

ـ پیوندهای قوی تودة مردم؛

ـ تخصص میدانی توسعه؛

ـ رویکرد جهت‌دار در روند توسعه؛

ـ روش‌شناسی و ابزار مشارکتی؛

ـ مسئولیت دراز مدت و تأکید بر پایداری؛

عمومی‌ترین نقاط ضعف شناخته شده در این بخش هم عبارتند از:

ـ کارشناسی مالی و مدیریتی محدود؛

ـ ظرفیت مؤسسه‌ای محدود؛

ـ سطح پایین پایداری؛

ـ جدایی یا فقدان ارتباطات و یا هماهنگی میان سازمانی؛

ـ مداخلات جزیی

ـ عدم شناخت بافت‌های گسترده‌تر اجتماعی یا اقتصادی

به طور خلاصه، جنبه‌های مثبت فعالیت سازمان‌های غیر دولتی که آنها را جذاب می‌سازند، عبارتند از: مشارکت مردم، داشتن پیوندهایی با اجتماعات محلی و فهم مشکلات و نیازهای آنها.

از منظر جنبه‌های منفی، عواملی که از فعالیت سازمان‌های غیردولتی در سطح محلی جلوگیری می‌کنند، عبارتند از: محدودیت در زمینة مدیریت، منابع مالی و فرصت‌های افزایش سرمایه.

همچنین ببینید

تشکل‌، این‌ گونه باید!(تشکیلات اسلامی با بهره‌مندی از نظرات شهید بهشتی)۲

اشاره: در قسمت قبلی بیان شد که دغدغه کار تشکیلاتی منسجم و تربیت نیروهایی باتوان …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Solve : *
27 + 26 =