خانه / تربیت / حفره‌هاي بي‌مسئوليتي

حفره‌هاي بي‌مسئوليتي

نویسنده:امين اخلاقي

استاد فلسفه از چاله‌چوله‌هاي خيابان مي‌گفت و اينكه اين چاله‌ها خبر از وجود چاله‌هايي در ذهن آسفالت‌كار مي‌دهد. استاد به دنبال نقش فلسفه در زندگي انسان بود و می‌خواست پيوند ناگسستني تفكر و انديشه را با رفتار‌هاي ما به طور ملموس نمايش دهد. از فلسفه و فلسفه‌خواني مي‌توان گذشت؛ ولي از منطق، هرگز و از مسئوليت‌پذيري به هيچ عنوان!

مصاحبة خانمي اهل ژاپن كه مسلمان و شيعه شده بود را مي‌خواندم؛ از كلاس درس و مدرسه گفته بود و اينكه گاهي معلم دانش‌آموزان را به باغچه‌اي مي‌برد تا بچه‌ها با دست‌هاي خود گلي را بكارند، پرورش دهند و از آن مراقبت كنند. فكر كردم شايد معلم آنها فيلسوف بوده يا شايد هم يك منطق‌دان؛ ولي هيچ‌يك هم كه نباشد، مسئوليت‌پذيري را خوب آموزش مي‌داد.

پشت فرمان داشتم به گل‌هايي كه آن زن كاشته بود فكر مي‌كردم؛ شايد تا به حال خيلي بزرگ شده باشند. در عين حال نيم توجهي هم به خيابان‌ مي‌كردم تا چرخ خودرو به داخل يكي از آن چاله‌ها نيافتد كه هر چقدر چاله بزرگ‌تر، حفرة مغز سازند‌ه‌اش هم بزرگ‌تر؛ گاهي فكر مي‌كنم در مسابقة پرش از مانع شركت كرده‌ام كه براي ردگم‌كني مسابقه دهنده، برخي از موانع را برعكس كار گذاشته‌اند! باز هم اگر از فلسفه و منطق بگذريم، از اين همه چاله‌چوله نمي‌شود به راحتي گذشت.

مسئوليت‌پذيري؛ روح يك ملت

مسئوليت‌پذيري يكي از شاخصه‌هاي فرهنگ در جامعه است. مردمي كه مي‌دانند چه وظيفه‌اي در جامعه دارند و اين وظيفه را چگونه، در چه زماني و با چه ابزار‌هايي بايد انجام هند و در صورت بروز مشكل، در به ثمر رساندن وظيفة خود چگونه بايد عمل كنند، مردمي مسئوليت‌پذيرند. متأسفانه گاهي به غلط فكر مي‌شود «همين كه مسئوليتي را پذيرفتيم، اين يعني اينكه ما مسئوليت‌پذير هستيم» كه اگر اين درست باشد، پس کارهای زير هم درست است:

– مادري كه با چند قطره آرام‌بخش، خواب بچه‌اش را عميق‌تر كرده تا با تمركز درس بخواند.

– پدري كه فرزندش را در مقابل انيميشني جذاب مي‌نشاند تا به سامان‌دهي گروه‌هاي مجازي خود بپردازد.

– معلمي كه حقوقش را سر ماه مي‌گيرد؛ ولي دير در كلاس حاضر مي‌شود.

– دكتري كه بيمار را معاينه نكرده، نسخه براي او مي‌پيچد.

– وزيري كه بدون مطالعه سخن مي‌گويد و يا رئيس دولتي كه بدون مشورت تصميم مي‌گيرد.

هر وجدان آگاهي مي‌داند كه مسئوليت‌پذيري، صرفاً به معناي قبول مسئوليت نيست؛ بلكه مسئوليت‌پذيري به معناي انجام درست وظيفه و پاسخ‌گو بودن در مقابل آن است. مادر اگر مادري كند، پدر، پدري و معلم، معلم باشد و… آن گاه جامعه‌اي از افراد مسئوليت‌پذير داريم. اكثر جامعه ايراني و مردم ايران، خود را انسان‌هايي مستعدتر از اكثر مردم ديگر نقاط دنيا مي‌دانند و اساساً از كودكي چنين القا مي‌شود كه ايراني‌ها خيلي با استعدادتر از بقيه هستند؛ در واقع كاري را كه ژاپني‌ها در يك سال انجام مي‌دهند، ايراني‌ها مي‌توانند در يك ماه انجام دهند! اما اين تنها يك توهم است و واقعيت خارجي اين را نشان مي‌دهد كه به عنوان مثال ژاپني‌ها مسئوليت‌پذيرتر از ايراني‌ها هستند و مسئوليت‌پذيري قطعاً ارزش بيشتري از استعداد بدون عمل دارد. در واقع اين روحيه، نشان‌هندة روح فرهنگي يك ملت است.

مشكل كجاست؟

به نظر مي‌رسد مشكل از خانه شروع مي‌شود، در مدرسه و دانشگاه ادامه پيدا مي‌كند، در زندگي نوپاي جوانان و در سطح حضور در جامعه به اوج خود مي‌رسد. بزرگ‌ترها و بزرگان ما هر قدر مسئوليت‌پذيرتر باشند، اين روحيه به كوچك‌ترها و زيردستان نيز سرايت مي‌كند. بسياري از كارهاي سهل و آسان در خانه وجود دارد كه مديريت و انجام آنها براي كودكان، باعث تقويت روحيه مسئوليت‌پذيري آنها مي‌شود. براي مثال پيشنهاد مي‌شود:

– از فرزندان خود براي جمع كردن اسباب‌بازي‌ها كمك گرفته و بسته به سن آنها، مسئوليت نظافت منزل را به آنها واگذار كنید.

– در چيدن سفره، یکی از فرزندان مسئول باشد و در جمع كردن آن، فرزندي ديگر.

– فرزندي كه بزرگ‌تر است، گاهي مسئول خواندن قصة ‌شب براي كوچك‌ترها شود.

نكتۀ قابل تأملي كه بايد به آن توجه كرد، اين است كه والدين در انجام مسئوليت‌ها خود را با كودكان و فرزندان خود شريك كنند و آنها را در انجام صحيح وظايف، كمك كنند. چنانچه نقصاني در كار آنها ديده شد، با تذكر آن را رفع كنند و در صورت انجام نيكوي وظايف، آنها را مورد تشويق قرار دهند.

از خانه كه بگذريم، نوبت به مدرسه مي‌رسد. اولين حضور رسمي در اجتماعي رسمي، از دبستان و مدرسه آغاز مي‌شود و تا محيط كار ادامه پيدا مي‌كند. اين دوره جزء مهم‌ترين دوره‌هاي تمرين مسئوليت‌پذيري در افراد است. بنابراين معلم‌ها و مربيان‌ در اين دوره بايد به تمرين مسئوليت‌پذيري در جوانان و نوجوانان كمك كنند.

– انجام تكاليف و نظارت بر آنها.

– تشويق بچه‌ها به حضور در اردوهاي گروهي و آموزش زندگي جمعي به آنها در اين اردوها.

– كمك به هم‌كلاسي‌هايي كه به هر دليلي از درس عقب افتاده‌اند.

– آشنا كردن دانش‌آموزان با طبيعت، منافع آن و چگونگي استفاده صحيح از آن و سعي در حفظ و نگه‌داري طبيعت.

و ده‌ها مثال ديگر كه هر معلم خوش‌ذوقي مي‌داند كه چگونه از اين رفتار‌ها در رشد روحيۀ مسئوليت‌پذيري دانش‌آموزان استفاده كند. در تمام اين مراحل، چنانچه مربي و والدين خود مسئوليت‌پذير باشند، فرزندان با سرعت بيشتري اين ويژگي را كسب مي‌كنند.

به نظر مي‌رسد آنچه جامعة ايران را با مشكل مسئوليت‌پذيري مواجه كرده است، بي‌توجهي به اهميت اين ويژگي و بعد از آن، عدم تمرين براي كسب اين مهم است. در اين زمينه ذكر دو نمونه در جامعه كه معمولاً مردم با آن سر و كار دارند شايد اهميت مسئوليت‌پذيري را بيشتر روشن كند:

  1. در سال ۱۳۹۱ مركز پژوهش‌هاي مجلس اعلام كرد كه هر ايراني در طول سال حدود ۸۰۰ ساعت كار مفيد انجام مي‌دهد؛ يعني حدود ۲ ساعت كار مفيد در روز. در حالي كه ساعت كار يك ژاپني در سال ۲۴۲۰، كره‌اي ۱۹۰۰ و ساعت كار مردم تركيه ۱۳۳۰ ساعت در طول سال است.(۱) اين آمار نشان‌دهندة عدم مسئوليت‌پذيري جامعة ايراني در حوزۀ كار است.
  2. هر چند وقت يك‌بار در خبر‌ها گفته مي‌شود كه خودرويي به دليل نقص فني دچار صانحه شد. معمولاً در اين‌گونه موارد كه نقص‌فني به دليل بي‌دقتي است، كسي پاسخ‌گو نيست و در بهترين حالت تنها و تنها مسئول خاطي در پي دلجويي و يا جبران مالي از صاحب همان يك خودرو است. در حالي كه بسياري از خودرو‌سازان كشور‌هاي ديگر با بروز نقص‌فني اين‌چنيني، فراخوان به جمع‌آوري تمام خودروهايي مي‌دهند كه با اين نقص توليد شده‌اند.

مسئوليت‌پذيري ابعاد بسيار گسترده‌اي دارد و تمام شئون يك زندگي را در بر مي‌گيرد. وجود مسئوليت‌پذيري در روح يك جامعه به معناي توجه به امور فرهنگي، سياسي، اجتماعي با تمام جزئياتش است و اهتمام به رشد و شكوفايي جامعه در تمام ابعاد آن؛ به طوري كه اگر تنها به اندازۀ كاشت يك گل توان داشت، بايد اين مسئوليت را به بهترين شكل ممكن انجام داد.

پی‌نوشت‌ها:

(۱) خبرگزاری مهر: «جدول ساعت کار مؤثر سالیانه در ۱۱ کشور»، مورخ ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۱، کد خبر: ۱۶۰۴۱۹۶٫

 

همچنین ببینید

کرامت؛ اولین اصل تربیت

یاسر حسین‌پور آموزه‌های شریعت را از جهات گوناگون، می‌توان به دسته‌های مختلفی تقسیم کرد. یکی …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Solve : *
2 + 1 =