خانه / تربیت / تربیت در سیره امام حسن (علیه السلام)۱

تربیت در سیره امام حسن (علیه السلام)۱

پيامبر اسلام صلي الله عليه و آله بارها امام حسن و امام حسين عليه السلام را در ايام کودکي احترام مي‏نمود. روزي پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله نشسته بود که آن دو کودک وارد شدند، پيامبر به احترام آن‏ها از جاي برخواسته و به انتظار ايستاد، لحظاتي طول کشيد، آن‏ها نرسيدند. رسول اکرم به طرف کودکان پيش رفت و از آنان استقبال نمود، بغل باز کرد و هر دو را بر دوش خود سوار نمود و به راه افتاد و به آنان فرمود: «فرزندان عزيز، مرکب شما چه خوب مرکبي است و شما چه سواران خوبي هستيد!»

ضرورت تربيت

انسان موجودي متعالي و داراي استعداد رسيدن به کمال است و براي سير تکاملي خويش نيازمند پيروي از يک روش تربيتي قوي و کامل مي‏‌باشد. انسان فاقد تربيت، فاقد همه چيز است، پس بايد به دنبال تربيت روح و روان خويش باشد.

امام مجتبي عليه السلام در زمينه ضرورت تربيت روحي و معنوي انسان و تغذيه روان او مي‏‌فرمايد:«عجبت لمن يتفکر في ماکوله کيف لا يتفکر في معقوله، فيجنب بطنه ما يؤذيه و يودع صدره ما يرديه; (۱) تعجب مي‏کنم از فردي که در غذاي جسماني خود فکر مي‏کند (که سالم و بهداشتي باشد) اما در غذاي روح و جان خويش نمي‏‌انديشد، در نتيجه شکم خود را از غذاهاي زيانبخش حفظ مي‏کند ولي سينه‌‏اش را در مقابل آن چه آن را پست مي‏گرداند رها مي‏کند.»

بخش اول: عوامل تربيت

الف: خانه و خانواده

خانواده از مهم‌ترين عوامل تربيتي محسوب مي‏شود که هدف از آن، ايجاد و پرورش نسل و هدايت آن به سوي اهداف صحيح تربيت مي‏باشد. خانواده کانون مقدسي است که در پرتو پيوند زناشويي دو انسان پايه گذاري شده و با پيدايش فرزند جلوه‏‌اي تازه به خود مي‏گيرد. نتيجه اين پيوند فرزنداني است که هرکدام ممکن است در آينده سرباز يا سربار جامعه باشند. روانشناسان اجتماعي، خانواده را يکي از پاسداران آثار تمدن مي‏دانند. در مورد تاثير و نقش خانواده در روند صحيح تربيت از امام مجتبي عليه السلام سخنان قابل توجهي به ما رسيده است.

نقش پدر صالح

پدر که رکن مهم خانواده است‏ بايد داراي شرايط و صفات پسنديده‏‌اي باشد.امام مجتبي عليه السلام به مردي که براي نظرخواهي به حضورش آمده بود، فرمود: «شايسته است که همسر دخترت مردي با تقوا و مومن باشد. زيرا اگر او دختر تو را دوست ‏بدارد وي را احترام خواهد کرد و اگر از او خوشدل نباشد به وي ستم روا نمي‏‌دارد.» (۲)

مطمئنا اگر پدر به عنوان مدير خانواده فردي صالح و باايمان باشد همسر و ساير اعضاي خانواده را در پرتو مهر و محبت ‏خويش قرار داده و در اثر شايستگي‏‌هاي معنوي خويش، کانون خانواده را به محيطي امن تبديل نموده و زمينه تربيت فرزنداني باايمان و مسؤوليت ‏پذير را فراهم خواهد نمود.

تاثير مادر شايسته

مادر نقش قابل توجهي در رشد و شکوفايي استعداد فرزندان در محيط خانه دارد تا آن جا که يکي از عوامل سعادت و شقاوت انسان را در گرو اعمال مادر او دانسته‏‌اند. حضرت مجتبي عليه السلام در مورد نقش ويژه مادر در ساختار شخصيت افراد سخني دارد که ما را در درک اين مهم ياري مي‏کند.

آن حضرت هنگامي که با معاويه مناظره مي‏کرد، در مورد يکي از علل شقاوت معاويه و سعادت خويش به نقش مادر اشاره کرده و فرمود: « چون مادر تو هند است و در دامن چنين زن پست و فرومايه‏اي پرورش يافته‏اي اين گونه اعمال زشت از تو سر مي‏زند و سعادت ما خانواده در اثر تربيت مادراني پاک همچون فاطمه عليها السلام و خديجه عليها السلام مي‏باشد.» (۳)

مادر به عنوان يک موجود عاطفي در ايجاد محيطي آرام براي فرزندان موثر است، و نقش تعيين کننده‌‏اي از هنگام انعقاد نطفه تا رسيدن به سن آموزش کودکان دارد. به ويژه در دوران بارداري و هنگام شير دادن که شخصيت رواني و اخلاقي کودک ساخته مي‏شود، مادر منبع تغذيه مستقيم کودک مي‏باشد.

بر اين اساس ايمان و اخلاق و الدين که دو رکن مهم خانواده هستند شرط اساسي در نيل به اهداف بلند تربيت مي‏باشد.

ب: دوستان

بعد از خانواده دوستان و هم بازي‏ها و هم کلاسي‏هاي يک کودک مي‏توانند به عنوان يک عامل محيطي در تربيت و خلق و خوي او تاثيرگذار باشند. کودک و نوجوان گرايش زيادي به دوستان هم سن و سال خود دارد و بدون ترديد اين همنشيني و هم‏گرايي دوستان در يکديگر موثر خواهد بود. البته معاشرت با دوستان صميمي يک نياز طبيعي است و لذت بخش‏‌ترين ساعات زندگي براي يک کودک و نوجوان لحظاتي است که با دوستان سپري مي‏کند.

پيشوايان معصوم ما ضمن بيان اثرهاي مثبت و منفي رفاقت و همنشيني، پيروان خود را به مصاحبت‏ با افراد شايسته سوق داده‏‌اند.

حضرت مجتبي عليه السلام در اين رابطه به فرزندش مي‏فرمايد: «يا بني لا تواخ احدا حتي تعرف موارده و مصادره فاذا استنبطت الخبرة و رضيت العشرة فآخه علي اقالة العثرة و المواساة في العسرة; (۴)

فرزندم! با هيچ کس دوستي نکن مگر اين که از رفت و آمد (و خصوصيات روحي واخلاقي) او آگاه گردي، هنگامي که دقيقا بررسي نمودي و معاشرت با او را برگزيدي، آنگاه با او براساس گذشت و چشم پوشي از لغزش‏ها و ياري کردن در سختي‏ها دوستي کن.»

ج – تشکل‏ها و محافل اجتماعي

انسان با رفت و آمد به مجالس و محافل، تحت تاثير رفتارها و حرکات شرکت کنندگان در آن‏ها قرار مي‏گيرد.

امام حسن مجتبي عليه السلام در سخني هم به اصل تاثير مجالس اجتماعي اشاره دارد و هم به شرکت در محافل سالم و مفيد توصيه و ترغيب مي‏فرمايد، آن جا که مي‏فرمايد: «من ادام الاختلاف الي المسجد اصاب احدي ثمان: آية محکمة و اخا مستفادا و علما مستطرفا و رحمة منتظرة و کلمة تدله علي الهدي او ترده عن ردي; هر کس پيوسته به مساجد برود يکي از هشت‏ بهره را خواهد برد: آيه و نشانه‏اي محکم، برادري سودمند، علمي نو، رحمتي مورد انتظار، سخناني که او را به راه راست هدايت مي‏کند و يا سخني که او را از هلاکت مي‏‌رهاند.» (۵)

پی‌نوشت‌ها

۱) الدعوات، قطب الدين راوندي، قم، مدرسة الامام المهدي، ۱۴۰۷ ه . ق، ص ۱۴۴ و ۱۴۵٫

۲) مکارم الاخلاق، ص ۲۳۳٫

۳) احتجاج طبرسي، ج ۱، ص ۲۷۹٫

۴) تحف العقول، ص ۲۳۳٫

۵) تحف العقول، ص ۲۳۵٫

 

همچنین ببینید

سفارش یکدیگر به حق و صبر

ابن عمير مى‌گويد: در ميدان بغداد مرا به جرم تشيع به چوب بستند و تازيانه‌ها …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

+ 89 = 93