قدرت مردم

بررسی شاخصه‌های مردمی بودن انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ ایران از گذر حضور توده‌ها در راهپیمایی‌ها تا رفراندم

نویسنده: مرتضی اسدی

کنش‌های ملی، توده‌ای و گروهی بشر، با نارضایتی از شرایط موجود، توجه به پیشرفت و تبیین اهدافی بلند (اعم از مادی یا معنوی)، رخ می‌دهد. اگر این اهداف از سوی تودۀ غالب مردم (که از آن تعبیر به ملت می‌کنیم) مطالبه شود، آن کنش به یک انقلاب نظام‌مند بدل شده و استقامت و استواری بیشتری خواهد داشت. در بررسی تحولات مهم دو سه قرن اخیر، به وقوع کنش‌هاى بزرگی برمی‌خوریم که در سنجه با دیگر رخدادها، اهداف عمیق‌تر، فراگیرتر و با تأثیر زیادی در میان کشورهای مختلف جهان، داشته است؛ سه انقلاب بزرگ در فرانسه، چین و شوروی.

در بخش اول این مختصر، به مردمی بودن این سه انقلاب پرداخته و نتایج آن را بررسی و به تفاوت اساسی انقلاب اسلامی مردم ایران با این سه، اشاره خواهیم کرد و در بخش دوم به نقش رسانه‌های خارجی در جریان انقلاب می‌پردازیم.

انقلاب کبیر فرانسه

در سال ۱۷۸۹ م. انقلاب كبیر فرانسه(۱) اتفاق افتاد و خاندان سلطنتی بوربن، ساقط شد. این کنش، با مشارکت تودۀ مردم و با هدف رهایی از یوغ دیکتاتوری سلطنتی، به وقوع پیوست؛ اما در سال ۱۸۰۰ م. (تنها یازده سال بعد)، حكومت سلطنتی ناپلئون در فرانسه به وجود آمد! مطالبۀ مردم، حکومتی با شاخصه‌های جمهوری بود؛ اما دوباره سلطنتْ حاکم بر فرانسه شد. پس از مرگ ناپلئون نیز، همان خاندانی(۲) كه با انقلاب كبیر فرانسه ساقط شده بود، دوباره سر كار آمد. تا سال ۱۸۰۰ م. سه گروه بر سر کار آمدند که هر کدام، گروه پیشین را قلع و قمع کردند و توان و ظرفیت استقرار و استمرار در بین مردم را نداشتند.

این سلسلۀ سلاطین، تا سال ۱۸۶۰ م. در فرانسه حکمرانی کردند. از این رو هرچند انقلاب کبیر فرانسه، به وسیلۀ مردم پیروز شد؛ اما در مدت بسیار کوتاهی، انقلاب مردم از بین رفت و سلطنت جای آن را گرفت.

انقلاب اکتبر روسیه

در اکتبر ۱۹۱۷ م. انقلاب شوروى، با رهبری «لنین» به پیروزی دست یافت و رژيم سرمايه‌داري تزارها را سرنگون کرد. این کنش اساساً یک انقلاب نظامی- حزبی بود که موفق شد با ترسیم اهداف‌ عقیدتی و ایدئولوژیکی و وعدۀ تحقق آنها، مردم را همراه و وارد انقلاب نماید. ادعا می‌شد که حکومت شوروی، یک حکومت متکی به حرکت مردم و متعهد به نیازهای مردم است؛ اما پس از گذشت پنج شش سال، سیاست و خط مشی تغییر کرد، اهداف نقض شد و با ثبات حکومتِ حزبی شوروی، مردم از محاسبات دولت، حذف شدند.

نوشته‌ها و داستان‌هایی که در آن دوران آفریده شدند و از درون شوروی درز پیدا کردند، حاکی از دشواری‌ها، تلخی‌های پنهان و پیمان‌شکنی‌های این انقلاب بود! پس از فروپاشی شوروی نیز، زوایای پنهان دیگری از مردمی نبودن انقلاب، آشکار شد و با اخبار و اطلاعاتی که نشر پیدا کرد، سختی زندگی مردم در دوران حکومت شوروی، عیان گردید و معلوم شد که حتی وعده‌های نخستین هم محقق نشده است. اگر در این انقلاب، مردم جایگزین یک حزب با اهداف خاص، می‌شدند و نظام‌سازی مردمی بود، فرجام انقلاب شوروی چنین نمی‌شد.

انقلاب ۱۹۴۹ چین

مردم چین، پیش‌تر در سال ۱۹۱۱ م. به ۲۵۰ سال سلطنت خاندان «منچو» پایان داده و حکومتی مردمسالار برقرار کرده بودند؛ اما در اندک زمانی نگاه سرمایه‌سالاری، فئودالیسم(۳) و فسادِ همه جانبه، جایگزین اهداف مردم شد. از این رو رژیم حاکم بر چین، با انقلاب «ارتش سرخ مائو» در سال ۱۹۴۹ م. سرنگون شد.

دهقانان، در قالب سربازان ارتش سرخ، پکن و دیگر شهرهای بزرگ و مهم چین را به تصرف خود درآوردند؛ اما اقشار دیگر مردم، در این پیروزی کمترین نقش را ایفا کردند. در انقلاب چین نیز، مصداقی برای شاخصه‌های یک انقلاب و حکومت مردمی دیده نمی‌شود.

تحلیل داده‌ها

به گواه تاریخ، هر سه انقلاب رخ داده در این کشورها، ناشی از خیزش گروه خاصی از توده‌های مردم و با اصالت مادی، اقتصادی و سرمایه‌داری برای عده‌ای خاص بوده است. به همین دلیل این انقلاب‌ها، در مدت کوتاهی به اهداف، مبادی و اصول خود پشت کردند و مردم را به سلطۀ خود درآوردند! مردم در بسیاری از امور این کشورها، نقش و حضور مؤثر ندارند؛ چرا که در انقلابشان، نقش و حضور اصلی را نداشتند.

انقلاب اسلامی مردم ایران

پس از بررسی اجمالی انقلاب‌ها و تحلیل مختصر داده‌های مربوط به آنها، به انقلاب اسلامی مردم ایران، ویژگی‌های آن و تفاوت آن با این سه انقلاب بزرگ، می‌پردازیم.

ویژگی خاص انقلاب اسلامی ایران، مشارکت همۀ اقشار مردم کشور، برای ایجاد تغییر اساسی در ساختارهای گوناگون جامعه بوده است. در این انقلاب، هیچ قشری برتر از سایرین نبود. در واقع تفاوت انقلاب اسلامی با دیگر انقلاب‌های جهان، در حضور گستردۀ اقشار مختلف مردم، برای رسیدن به یک هدف مشترک است. اوضاع جهانی، کشورها و رسانه‌های بیگانه، کمکی به مردم ایران در پیروزی انقلابشان نکردند؛ اما اثری که حضور میلیونی مردم به وجود آورد، در هیچ چیز دیگری یافت نمی‌شود.

شاخصۀ مهم دیگر انقلاب اسلامی ایران، پشتوانۀ معنوی، الهی و دینی آن است. ملت ایران با تکیه بر دین و متحد با یکدیگر، به رهبری امام خمینی(ره) توانست انقلاب خود را تثبیت و استوار نماید. این ماهیت دینی انقلاب، آن را به طور جدی با انقلاب‌های پیش‌گفته، متمایز می‌سازد و آغاز دورانی تازه را نوید می‌دهد.

راهپیمایی‌های باشکوه و پرشمار و نیز پاسخ «آری» بیش از ۹۸ درصد مردم ایران به انقلاب اسلامی، رفراندمی بی‌نظیر در جهان خلق کرد و دلیلی محکم بر مردمی بودن این انقلاب عظیم و الهی استوار کرد. توقع هر انسان آزاده‌ای از دولت‌ها و رسانه‌های جهان، این است که با دیدن چنین ابهتی از یک ملت بزرگ، آن را بازگو کند و به گوش دیگران برساند؛ اما آیا رسانه‌ها چنین تکلیف و کرنشی را در برابر حماسۀ مردم ایران به جای آوردند؟! آیا هراس و بیم طاغوتی، مانعی برای بازتاب جانفشانی‌های مردم ایران نبود؟!

Related image

رسانه‌های بیگانه و انقلاب مردمی ایران

شاه در اواخر سلطنت خود، هر چه ثروتمندتر و قدرتمندتر می‌شد، بیشتر تلاش می‌کرد تا رسانه‌های غربی را با پرداخت رشوه، به ستایش‌گری از خود وا دارد و بدین منظور در سال ۱۳۵۴، یک موسسۀ صهیونیستی را نیز به خدمت گرفت. گروه اسرائیلی در دی ماه همان سال، به ایران آمد تا دربارۀ برنامۀ روابط عمومی شاه در ایالات متحدۀ آمریکا و وسایل ارتباط جمعی خارجی، تبادل نظر کند.(۴)

«داریوش همایون» از چهره‌های فرهنگی رژیم پهلوی و مدیر روزنامۀ آیندگان، در گفتگویی که در سال ۱۳۸۹ با تلویزیون دولتی بی‌بی‌سی داشت، دربارۀ ترس پهلوی دوم از رسانه‌ها و اعلان حماسۀ بزرگ ملت به جهان، می‌گوید: «[محمد رضا شاه] حساسیت بیمار‌گونه‌ای داشت که مبادا یک‌جایی یک مطلبی بنویسند و به او بربخورد! ضعفی که شاه در برابر روزنامه‌نگاران خارجی داشت، با روزنامه‌نگاران ایرانی قابل مقایسه نبود. عاقبت هم این ضعف، بسیار به زیانش تمام شد و اراده و مقاومتش را به مقدار زیادی از بین برد.»(۵)

مقابله با انقلاب اسلامی و سرکوب مردم، شاه را نسبت به انعکاس اخبار این سرکوب و مخدوش شدن تصویرش نزد افکار عمومی و دولتمردان غربی، به شدت نگران می‌کرد؛ از این رو دست به پرداخت رشوه، باج‌دهی و استخدام افراد و شرکت‌های خبری زد. «شوکراس» در این باره می‌گوید: «هیچ‌جایی پر ریخت ‌و پاش‌تر از سفارت ایران در خیابان ماساچوست با سقف گنبدیِ آینه‌کاری و پرده‌های ابریشمی مجلل و قالی‌های گران‌بها، وجود نداشت که به وسیلۀ شخصیت‌ پر شر و شور زاهدی، میزبان این ضیافت‌های گرم و گیرا می‌شد. ساعت‌های مچی طلا و خاویار و… بخشی از بذل و بخشش‌های بی‌حساب زاهدی به مهمانانش بود. […] سفارت شاه در آمریکا، به انباری بزرگ برای ذخیرۀ خاویار، پسته، ظرف‌های نقره، شامپاین و شراب تبدیل شده بود که برای هدیه کردن به اربابان و سایل ارتباط جمعی، به سفارت فرستاده می‌شد.»(۶)

آنچه مسلم است، آوازۀ سلحشوری ملت مسلمان ایران (به رغم تلاش رژیم پهلوی برای فرافکنی و بزک کردن چهرۀ منفور خود)، در جهان پیچید و عظمت این افتخار، گریزی برای رسانه‌های بیگانه نسبت به کتمان آن نگذاشت؛ چراکه در غیر این صورت، تنها بدبینی احرار عالم را برای خود می‌خریدند و حرفه‌ای بودن خود را زیر سؤال می‌بردند! با این حال این رسانه‌ها هرگز با ماهیت اسلامی انقلاب مردم ایران، کنار نیامدند و همواره تا به امروز بر طبل اسلام‌ستیزی خود کوفته‌اند.

پی‌نوشت‌ها:

(۱) دلیل شهرت این انقلاب به «انقلاب کبیر»، به خاطر این است که در طول شصت سالِ پس از این انقلاب، چند انقلاب دیگر در فرانسه اتفاق افتاد؛ اما آن انقلاب اول، انقلاب مهم‌تر و مؤثرترى بود.

(۲) بوربن‌ها.

(۳) نوعی حکومت که در آن زمین‌داران و ملاکان بزرگ، قدرت را در دست دارند و خط مشی حاکمیت را تعیین می‌نمایند.

(۴) میلانی، محسن: «شکل‌گیری انقلاب اسلامی: از سلطنت پهلوی تا جمهوری اسلامی»، ترجمۀ مجتبی عطارزاده، تهران: گام نو، ص ۱۳۵٫

(۵) همایون، داریوش: «حساسیت‌های مطبوعات شاه چه بود؟»؛ گفت‌وگو با تلویزیون بی بی سی فارسی، ۶ مرداد ۱۳۸۹٫

(۶) شوکراس، ویلیام: «آخرین سفر شاه»، ترجمۀ عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران: البرز، ص۱۸۶ و ۱۸۷٫

همچنین ببینید

تلاش مذبوح /بررسی مؤلفه‌های دین ستیزی و کم رنگ کردن شعائر مذهبی، در سیاست داخلی حکومت پهلوی

یاسر صابری آداب، رسوم، رفتار و کنش فردی و اجتماعی یک جامعۀ دین‌دار، در ارتباط …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Solve : *
25 + 11 =