خانه / تشکل / نظم آهنین، نظم حیوانی

نظم آهنین، نظم حیوانی

   علی ابراهیم‌پور

ازدواج مسعودرجوی با مریم عضدانلو در سال ۶۴، سرآغاز انقلاب ایدئولوژیک سازمان مجاهدین خلق (منافقین) بود. آن هم به فاصله‌ی چند روز پس از طلاق وی از معاونش، مهدی ابریشم‌چی! ازدواجی که در باور اعضاء از انقلاب کبیر فرانسه هم بزرگ‌تر بود.[۱] اما این اولین بار نبود که بحث از «ارتقای ایدئولوژیک» در سازمان مطرح می‌شد.[۲] درست ۱۰ سال قبل نیز، سازمان با چنین ارتقایی مواجه شده بود…

اما چرا سازمانی که روزی با «إِنَّهُمْ فِتْيَة آمَنُوا بِرَبِّهِمْ وَزِدْنَاهُمْ هُدًى»[۳] معرفی می‌شدند، به جایی رسید که معاون سازمان، همسر خود را به رهبر سازمان تقدیم می‌کند و در مقابل از رهبر سازمان دختر جوانی را به هدیه میگیرد؟! به جایی می‌رسد که سخت‌ترین و غیرانسانی‌ترین فضا را –اعم از رقص رهایی و مرز سرخ مجاهدین- برای اعضای خود ایجاد می‌کند؟

در سال ۱۳۴۴ -دو سال پس از سرکوب خونین قیام پانزده خرداد- سه تن از اعضای جوان سابق جبهه‌ملی دوم و نهضت آزادی، که فعالیت‌های جبهه‌ملی و نهضت آزادی آنان را قانع نکرده بود، تصمیم گرفتند در مبارزه علیه رژیم شاه، سازمانی با مشی مسلحانه به وجود آورند.[۴] محمد حنیف‎نژاد ، سعید محسن و عبدالرضا نیک‎بین هسته اولیه گروه را تشکیل داد. مرکزیت این گروه حنیف‌نژاد بود. این افراد با آن‌که شخصا مذهبی بودند و نسبت به عقاید و رفتار مذهبی خویش توجه و حساسیت داشتند اما از نظر سیاسی و ایدئولوژیک پرورش‎یافته جبهه‌ملی و نهضت آزادی بودند. مهندس بازرگان، خود نیز بعدها تأکید کرد که مجاهدین خلق «فرزندان نهضت آزادی» هستند و مبانی فکری و تعلیمات اولیه آن مأخوذ از بحث‎ها و کتابهای وی و نهضت آزادی بوده است.[۵] اندکی بعد، شمار دیگری به این حلقه پیوستند که از جمله آنان مسعود رجوی بود.[۶]

آنان تجربه دین‌داری را بر اساس آن‌چه  در میان روحانیت و یا آن‌چه در میان نهضت آزادی دیده بودند، ناکافی می‌دانستند و به دنبال یافتن راه تازه‌ای بودند که بتواند مهم‌ترین مساله آنان یعنی مبارزه قهرآمیز بر علیه استثمار –و نه لزوما فرهنگی- را توجیه کند. آنان به دلیل ناکافی دانستن تفسیر رسمی روحانیت از دین، با ایجاد گروه‌های بحث و بر اساس الهامی که از آثار مرحوم بازرگان گرفتند، به تدوین ایدئولوژی دینی و سیاسی خود پرداختند و کوشیدند تا متونی را تدوین کنند که بتوانند از آن‌ها به عنوان متن آموزشی برای تربیت کادرهای مورد نظر سازمان استفاده کنند.[۷] این دوره به مدت ۶ سال به طول انجامید و حاصل آن چهار رساله و جزوه‌ درونْ گروهی به نامهای «شناخت»، «راه انبیا و راه بشر»، «تكامل» و «اقتصاد به زبان ساده» بود.[۸] این کتاب‌ها عموما بازنویسی مبانی مارکسیستی بود که در پوشش و ظاهر اسلامی تدوین شده بودند و تلاش شده بود برای مسائل مختلف آن شواهدی از قرآن و نهج‌البلاغه ارائه دهند. در واقع دین شناسی سازمان، مشتمل بر یک هسته و یک پوسته بود؛ هسته آن مارکسیستی و پوسته آن اسلامی بود. آنان در مسیر التقاط و شیفتگی مارکسیسم تا آنجا پیش رفتند که از مارکس و مائو هم یک موحد بسازند! و معتقد بودند یک مارکسیست خوب نمی‌تواند مسلمان خوبی نباشد!

سازمان در ابتدا، مارکسیسم را به عنوان «علم مبارزه» قبول داشت. آنان معتقد بودند مارکسیست ها دو نوع حرف دارند: «یک‌سری حرف‌های ضد دین دارند که مضخرف است و باید کنار گذاشته شود؛ و یک‌سری حرف‌های دیگری هم دارند که علم مبارزه است.» آنان عقیده داشتند در عین آن‌که خداپرست هستند، مارکسیسم را به عنوان «علم انقلاب» قبول دارند. آنان علمی‌بودن مارکسیسم را تحت عنوان «علم‌مبارزه» آن هم برای تحلیل طبقات اجتماعی و رویارویی آنان و پیروزی طبقه کارگر پذیرفته بودند؛ چراکه دنبال مبارزه قهرآمیز بودند و علم این مبارزه را در نهضت آزادی نمی‌یافتند. بنابراین به دنبال علم گرایی، به مارکسیسم علاقه‌مند شدند. اما به هر روی چون تربیت سنتی مذهبی داشتند و بیشتر در خانواده‌های مذهبی بازاری بار آمده بودند ، تلاش کردند تا تلفیقی میان دو گرایش ایجاد کنند. این تلفیق، استراتژی اصلی آنان در تدوین ایدئولوژی جدیدی بود که برای سازمان مورد نظر خود نوشتند. در واقع، تناقض اصلی، درست در همین‌جا نهفته بود که می‌بایست زمانی خود را نشان دهد.[۹]

سازمان از اواخر سال ۴۹ و طی سال ۵۰ –یعنی زمانی که تدوین ایدئولوژی به پایان رسید- وارد مرحله نوینی شد. طی این مرحله، سازمان بر اساس مشی جنگ مسلحانه، کوشید تا عناصر و مهره‌های اصلی رژیم و نیز برخی از مستشاران خارجی را ترور کند. این تلاش در ابتدای مسیر ناکام ماند و منجر به «ضربه شهریور ۵۰» شد.[۱۰] طی این رخداد، سازمان لو رفت و مورد هجوم ساواک قرار گرفت و اغلب کادرها و تعداد زیادی از اعضای حلقه اولیه دستگیر و اعدام شدند. از حلقه اولیه، تنها مسعودرجوی و بهمن بازرگانی از اعدام، جان سالم به در بردند.

دستگیری رهبران سازمان، زمینه ظهور تردید در موفقیت ایدئولوژی اسلام در هدایت جنبش‌های انقلابی را فراهم ‌ساخت و در این میان اوج‌گیری جنبش‌های ماركسیستی– لنینیستی و مائوئیستی در جهان، زمینه را برای تغییرات ایدئولوژیكی اعضای سازمان فراهم نمود. روند تغییر ایدئولوژی این سازمان از سال ۱۳۵۲ با افزایش مطالعات كادر رهبری پیرامون انقلاب كوبا، چین و ویتنام سرعت بیشتری به خود گرفت. نهایتا در مهر ۱۳۵۴ سازمان با رهبری تقی شهرام با انتشار بیانیه‌ای بر تغییر رسمی ایدئولوژی سازمان تصریح كردند.[۱۱] در این بیانیه با اعلام نااميدي خود از تركيب ماركسيسم و اسلام، ماركسيسم را تنها فلسفه‌ی واقعي انقلاب دانستند. آنان با این بیانیه، پوسته ایدئولوژی سازمان را شکافته و هسته را عیان کردند.[۱۲] با این بیانیه، سازمان مجاهدین خلق، رسما به سازمانی مارکسیستی تبدیل شد.[۱۳] اين تغيير موضع، شكاف عميقي را ميان نيروهاي سازمان ايجاد كرد و به گسترش تصفيه دروني و ترور برخي اعضاي مذهبي سازمان انجاميد.[۱۴] نهایتا تا پیروزی انقلاب، قسمتی از اعضای سازمان توسط خود سازمان پاک‌سازی شدند، رهبر و قسمت معظمی از سازمان توسط ساواک و رژیم کشته شدند و گروه‌های کوچکی نیز با حفظ اسلامیت تشکیل شدند.

در حوالی پیروزی انقلاب، مسعود رجوی –که جوان‌ترین عضو حلقه اولیه بود- توانست با تلاش افراد باقی‌مانده، سازمان را حفظ و برپا کند. او که نتوانست نظر امام را به سازمان جلب کند و خود را در فعالیت‌های انقلاب دخیل کند، به عنوان مبارزه علیه جمهوری اسلامی برخواست. ترور دفتر حزب جمهوری اسلامی و انفجار دفتر نخست وزیری از نمونه اقدامات آنان است.[۱۵] رجوی، رهبر سازمان، پس از مدتی كوتاه كه از جنگ مسلحانه گذشت و بی‌ثمر بودن آن را تجربه كرد، همراه ابوالحسن بنی صدر به خارج گریخت. از آن پس، سازمان فعالیت‌های ضد اسلامی خود را در قالب همكاری با رژیم بعث عراق در جنگ تحمیلی و به راه‌اندازی عملیات‌هایی نظیر عملیات فروغ‌جاویداون -که عملیات مقابل آن از سوی جمهوری‌اسلامی عملیات مرصاد نامیده شد- پی گرفتند.

بعد از شکست در عملیات مرصاد بود که انقلاب ایدئولوژیک در سازمان بالاگرفت. چنان‌چه گذشت، شروع این اقدام -درست ده سال بعد از تحول ایدئولوژیک سازمان- در سال ۵۴ با ازدواج غیرشرعی مسعودرجوی و مریم‌رجوی بود. پس از آن، انقلاب درونی سازمان، یکی پس از دیگری، بروز پیدا کرد: اول از همه طلاق اجباری در تمامی سطوح در سازمان بود و این‌که هیچ مجردی هم حق ازدواج ندارد (مرز سرخ مجاهدین)؛ و در مرحله بعد، ازدواج همه زنان با شخص مسعود رجوی![۱۶] از ملازمات این طرح، جدا کردن بچه‌ها از پدر و مادر‌ها بود. حدود ۸۰۰ بچه به همراه پدر و مادر خود در پایگاه زندگی می‌کردند. از بچه‌های ۸ ماهه گرفته تا ۱۵ ساله که همگی را به خارج از عراق منتقل کردند.[۱۷]

این‌ها تنها بخشی از سخت‌گیری‌ها و قوانین فولادین سازمان برای اعضایش بود. از دیگر قوانین سازمان می‌توان به رقص رهایی[۱۸]، نوع خاص و مشخص و ثابتی از حجاب -آن هم در تمام اوقات شبانه‌روز- با رنگ و طرح مشخص شده، کار کشیدن ۱۶ساعت در روز، ممنوعیت ملاقات با فرزندان و پدر و مادر و هرگونه مکاتبه با خارج از پادگان و حتی ممنوعیت داشتن عکس اقوام، ممنوعیت فکر‌کردن به جنس مخالف، ممنوعیت مطالعه و ارتباط با مجلات و رسانه‌ها، ممنوعیت نگاه به آینه و اجبار برای خارج‌کردن رحم زنان اشاره کرد. و این‌ها نیز تنها بخشی از قوانین حاکم بر سازمان منافقین است.[۱۹]

ریشه و بنیان «نظم آهنین» سازمان منافقین را بایستی در ایدئولوژی و تفکرات سازمان جست‌و‌جو کرد. چنان‌چه بیان شد، زیربنای تفکر منافقین را مارکسیسم تشکیل می‌دهد. تفکرات مارکسیتی در سازمان مجاهدین، تنها در مرحله باور باقی نمانده و به مرحله باید و نباید و دستورات عملی می‌رسند. مطابق تفکرات مارکسیسم، مبارزه تا رسیدن به کمون ثانویه ادامه دارد. غایت آرزوی یک مارکسیسم، رسیدن به «زندگی اشتراکی» است و از فعالیت‌هایی که برای تحقق کمون ثانویه لازم است انجام شود، تلاش برای بسترسازی نظام اشتراکی است. در جامعه اشتراکی چیزی به نام مالکیت خصوصی معنا ندارد. تلاش برای ایجاد چنین جامعه‌ای مبتنی بر تدوین قوانین سخت و پیچیده است. قوانینی که عموما به علت تضاد با فطرت انسانی، محکوم به شکست اند. شکست شوروی، شاهدی بر این مدعاست.

در مجموع باید گفت تمرکز و تاکید افراطی بر نظم، منجر به قوانین ضدانسانی می‌شود. و این چیزی نیست جز «مواجه شی‌گونه و حیوانی با انسان». در حالی که نظم مبتنی بر اخلاق –چنآن‌چه  در آموزه‌های دینی حدود و ثغور آن مشخص شده است- نه تنها آسیب‌زا و شکننده نیست، بلکه پیشران و لازمه‌ی حرکت‌های انسانی و اجتماعی‌است.

[۱] سایت رجویسم (rajavism.com)؛ کد خبر: N31519

[۲] جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران (۱۳۵۷-۱۳۲۰)، رسول جعفریان، نشر علم، ص۶۵۲

[۳] کهف،۱۳

[۴] تاریخ سیاسی معاصر ایران، دکتر سید جلال الدین مدنی،ج۲، ص۱۴۳

[۵] سایت کنگره ۱۷۰۰۰ شهید ترور (۱۷۰۰۰٫ir)، مقاله سازمان مجاهدین خلق

[۶] جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران، رسول جعفریان، نشر علم، ص۵۴۸

[۷] جریان ها و سازمان ها مذهبی-سیاسی ایران ، ص۵۴۸

[۸] سازمان مجاهدين خلق، سيد ابوالحسن توفيقيان، مقاله در سایت پژوهشکده باقرالعلوم

[۹] جریان ها و سازمان های مذهبی-سیاسی ایران (۱۳۵۷-۱۳۲۰)،ص۵۴۶

[۱۰] جریان شناسی چپ در ایران، حمید احمدی حاجیکلایی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ،ص۳۱۲

[۱۱] سازمان مجاهدين خلق، سيد ابوالحسن توفيقيان، مقاله در سایت پژوهشکده باقرالعلوم

[۱۲] تقی شهرام پس از تغییر ایدئولوژی گفت: «پیراهن اسلام را از هر کجا وصله علمی زدیم، از جای دیگر پاره شد» (جریان شناسی سیاسی در ایران، ص۱۰۰)

[۱۳] سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی

[۱۴] سایت موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی

[۱۵] جریان شناسی سیاسی در ایران، علی دارابی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ،ص۹۷-۱۰۱

[۱۶] سایت رجویسم (rajavism.com)؛ کد خبر: N31058

[۱۷] سایت رجویسم (rajavism.com)؛ کد خبر: N31519

[۱۸] رقص زنان سازمان، مقابل مسعود رجوی.

[۱۹] زنان و حقوق زنان در فرقه رجوی، رها آذری زاده، سایت رجویسم (rajavism.com)؛ کد خبر: N31888

همچنین ببینید

نظم در تشکیلات

مقدمه بدون هیچ تردیدی نظم در تشکیلات یکی از کلیدی ترین عناصری است که میتوان …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *