خانه / شیوه های تبلیغ / شیوه های تبلیغی پیامبر اسلام (ص) / شیوه‌های تبلیغی پیامبر اسلام(ص)/محور پنجم: بشارت وانذار

شیوه‌های تبلیغی پیامبر اسلام(ص)/محور پنجم: بشارت وانذار

فان الله جعل محمداً(ص) عَلَماً للساعة و مبشراً بالجنة و منذراً بالعقوبة؛(۱)

خداوند وجود مبارك محمد را نشانه قيام قيامت و مژده دهنده بهشت و هشدار دهنده به عذاب قرار داد.

مژده و بيم دادن، از اركان اصلى دعوت تمام انبيا و مبلّغان بوده است. پيامبر اسلام اين شيوه كلى را براى مخاطب‏هاى گوناگون در قالب‏هاى مختلف به اجرا نهاده است. بسيارى از اقدامات تبليغى پيامبر را مى‏توان در جهت مژده و هشدار دانست. در بسيارى از موارد نيز، اين شيوه را در كنار ديگر شيوه‏ها به‏خوبى اتخاذ نموده و نتيجه گرفته است. نكته مهم در اين‏جاست كه تركيب اين شيوه كلى با شيوه‏هاى ديگر، هر چه متناسب‏تر و با احوال مخاطب هماهنگ‏تر باشد، بازدهى اقدامات تبليغى افزون‏تر خواهد بود. از آن‏جا كه پيامبر، كار تبشير و انذار را با راهنمايى قرآن به انجام مى‏رساند و نمونه‏هاى آن در قرآن بسيار به چشم مى‏خورد، به برخى از آيات مربوط كه پيامبر به‏عنوان مژده و بيم براى مردم بيان مى‏كرده اشاره خواهيم كرد.

    بشارت و مژده به مشركان براى پذيرش اسلام

در نخستين مرحله دعوت كه خواندن به اصل مسلمانى است، پيامبر از بشارت‏هاى متنوع و مؤثرى استفاده نمود؛ مژده به نعيم اخروى و بشارت به سعادت دنيوى، هر دو در دعوت حكيمانه پيامبر(ص) بسيار ديده مى‏شود. اينك، نمونه‏هايى از بشارت به نعيم اخروى:

– نخستين و مهم‏ترين بشارت پيامبر اين جمله مشهور و شعار بزرگ بود: قولوا لاإله إلّا الله تفلحوا (بگوييد: معبودى جز الله نيست، تا رستگار شويد.)

وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَيَعْمَلْ صالِحاً يُكَفِّرْ عَنْهُ سَيِّئاتِهِ وَيُدْخِلْهُ جَنّاتٍ تَجْرِى مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ خالِدِينَ فِيهَا أَبَداً ذلِكَ الفَوْزُ العَظِيمُ؛(۲)

و هر كس به خدا ايمان آورده و كار شايسته‏اى كرده باشد، بدى‏هايش را از او بسترد، واورا در بهشت‏هايى كه از زير [درختان‏] آن جويبارها روان است درآورد. در آن‏جا بمانند. اين است همان كاميابى بزرگ.

قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَنْتَهُوا يُغْفَرْ لَهُمْ ما قَدْ سَلَفَ؛(۳)

به كسانى كه كفر ورزيده اند بگو: اگر باز ايستند، آنچه گذشته است برايشان آمرزيده مى‏شود.

وَسارِعُوا إِلى‏ مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُها السَّمواتُ وَالأَرْضُ؛(۴)

و براى نيل به آمرزشى از پروردگار خود و بهشتى كه پهنايش آسمان‏ها و زمين است و براى پرهيزگاران آماده شده است، بشتابيد.

تِلْكَ الجَنَّةُ الَّتِى نُورِثُ مِنْ عِبادِنا مَنْ كانَ تَقِيّاً؛(۵)

اين همان بهشتى است كه به هر يك ازبندگان، كه پرهيزگار باشند به ميراث مى‏دهيم.

و از جمله نتايج دنيوى كه براى ايمان، به عنوان تشويق بيان شده است خلافت زمين، امنيت كامل و تمكن دينى و دنيوى است:

وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِى الأَرْضِ كَما اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِى ارْتَضى‏ لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً؛(۶)

خدا به كسانى از شما كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده‏اند، وعده داده است كه حتماً آنان را در اين سرزمين جانشين [خود] قرار دهد؛ همان‏گونه كه كسانى را كه پيش از آنان بودند جانشين قرار داد. و آن دينى را كه برايشان پسنديده است به سودشان مستقر كند و بيمشان را به ايمنى مبدل گرداند….

همچنين در سيره ابن هشام آمده است كه:

چون اشراف قريش نزد ابوطالب رفتند واز او خواستند تا با پيامبر سخن بگويد كه دست از آنها بردارد و آنان نيز دست از او بردارند. ابوطالب گفت: اى برادرزاده! اينها اشراف قوم تواند كه آمده‏اند تا بدهند و بستانند. رسول‏خدا فرمود: اى عمو! يك جمله است اگر بپذيريد مالك تمام عرب خواهيد شد و عجم به دين شما درخواهند آمد. ابوجهل گفت: اگر ده جمله هم هست بگو. رسول‏خدا فرمود: بگويى جز الله خدايى نيست و تمام معبودها را جز او از عبادت خلع كنيد.(۷)

    انذار و هشدار به مشركان

مبلّغان الهى همواره بيم دادن و آگاهاندن مخاطبان نسبت به عاقبت و فرجام بد بى‏ايمانى را در دستور كار دعوت خويش داشته‏اند، به‏طورى كه گاهى خود را تنها باعنوان نذير يا منذر معرفى مى‏كنند (ان أنا إلّا نذير مبين). در انذار، عنصر آگاهى و هشدار نقش اصلى را دارد چراكه تخويف و ترساندن صرف نه در شأن انبيا و نه‏به‏تنهايى مفيد فايدتى است، بلكه آنان بيان‏كننده وعده و وعيدهاى غير قابل تغييرى مى‏باشند كه تحقق خواهد يافت و اين آگاهى مى‏تواند باعث نگرانى، خوف از سرانجام كار و در نتيجه ايمان به پيامبر شود. نمونه‏هايى از انذار به عذاب اخروى و دنيوى را يادآورى مى‏كنيم:

– در بيان عذاب اخروى:

إِنَّهُ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الجَنَّةَ وَمَأْواهُ النّارُ؛(۸)

هركس به‏ خدا شرك آورد، قطعاً خدا بهشت را بر او حرام ساخته و جايگاهش آتش است.

قُلْ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الكَذِبَ لا يُفْلِحُونَ؛(۹)

بگو: در حقيقت كسانى كه بر خدا دروغ مى‏بندند، رستگار نمى‏شوند.

– در بيان عذاب دنيوى:

قُلْ هُوَ القادِرُ عَلى‏ أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذاباً مِنْ فَوْقِكُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعاً؛(۱۰)

بگو: او تواناست كه از بالاى سرتان يا از زير پاهايتان عذابى بر شما بفرستد، ياشما را گروه گروه به هم اندازد [دچار تفرقه سازد].

    تشويق مسلمانان به ايمان و عمل صالح

از جلوه‏هاى مهم اين شيوه كلى، تشويق مؤمنانى است كه مرحله نخستين دعوت را پذيرفته و به جرگه مسلمانى پيوسته‏اند و اكنون نيازمند ارشاد و ترغيب بيشتر درجهت تعميق ايمان و عمل صالح مى‏باشند. شايد بتوان گفت اين شيوه در سلوك تبليغى رسول اكرم مهم‏ترين جاى‏گاه را داشته است؛ چه، او هميشه در مرحله اول با تشويق و ترغيب براى ارشاد، تغيير و تحول در افراد و توسعه حاكميت روحيه اسلامى در رفتارهاى فردى و جمعى داشته است. اين شيوه نيز گاه با تبيين نتايج اخروى و گاه با نتايج دنيوى بوده است.

______________________________

پی نوشت:

۱- سيدرضى، نهج البلاغه، صبحى صالح، خطبه ۱۶۰، ص ۲۲۹٫

۲ – تغابن (۶۴) آيه ۹٫

۳ – انفال (۸) آيه ۳۸٫

۴ – آل عمران (۳) آيه ۱۳۳٫

۵ – مريم (۱۹) آيه ۶۳٫

۶ – نور (۲۴) آيه ۵۵٫

۷ – عبدالكريم زيدان، اصول الدعوه، ج ۲، ص ۲۷٫

۸ – مائده (۵) آيه ۷۲٫

۹- يونس (۱۰) آيه ۶۹٫

۱۰ – انعام (۶) آيه ۶۵٫

همچنین ببینید

شیوه‌های تبلیغی پیامبر اسلام(ص)/محور هشتم: ابراز محبت و جلب اعتماد

در سيره تبليغى و منش اخلاقى پيامبر فرزانه اسلام، جلوه‏ هاى محبت بيش از هرچيز …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Solve : *
23 + 29 =