خانه / تربیت / امام رضا(علیه السلام) و تربیت فرزند ۱

امام رضا(علیه السلام) و تربیت فرزند ۱

تربیت، عبارت است از شکوفاسازی استعدادها و جهت دهی آن، به سوی کمال مطلوب. تربیت، ضروری ترین نیاز انسان در زندگی است. انسان بدون تربیت صحیح، ره به جایی نمی برد، نه از باغ زندگی خویش، میوه شیرین می چیند و نه کام انسانهای دیگر را از ثمرات درخت وجود خود شیرین می کند؛ و بالاتر آن که نه به درک معنای انسانیت نایل می آید و نه به فتح قله های رفیع انسانیت دست می یابد. بدین جهت تربیت، عالیترین هدف پیامبران و اساسی ترین پیام کتب و اولین و ضروری ترین وظیفه والدین است. ضرورت و اهمیت تربیت، والدین را بر آن می دارد که به این مسئولیت بزرگ، ارجی دو چندان نهند؛ برای ایفای درست آن، خود را به صلاح و آگاهی از روش و فنون تربیت مجهز بسازند و با الگو گرفتن از مربیان موفق، در انجام دادن این وظیفه مهم بکوشند. بی شک معصومان(علیهم السلام)، موفق ترین مربیان و سیره قولی و عملی آنها، مطمئن ترین الگو برای والدین در امر ظریف و پر پیچ و خم تربیت است. این مقاله، بر آن است تا نکاتی از سیره تربیتی امام رضا(علیه السلام) در تربیت فرزند را یادآوری کند و گامی هر چند ناچیز، در ترویج معارف اهل بیت(علیهم السلام) بردارد.

سیره تربیتی امام رضا(علیه السلام)، با توجه به سفر آن حضرت به خراسان و دوری از کانون خانواده و نیز تک فرزندی چنان که برخی از بزرگان قایلند بسیار قابل توجه است؛ چرا که تربیت فرزند یگانه، آن هم از راه دور، شیوه ای خاص می طلبد.

۱- تدریجی بودن تربیت

تربیت، جریانی مستمر و فعالیتی تدریجی است که نه مرز می شناسد و نه زمان و مکان؛ بلکه به درازای عمر است و به پهنای ابعاد وجودی عالم اکبر، یعنی انسان. درخت تربیت، زود ثمر نمی دهد و نباید انتظار داشت یک شبه یا چند ماهه، در امر ظریف و پیچیده تربیت، معجزه انجام گیرد؛ بلکه باید از سالها قبل از تولد، زمینه تربیت صحیح را فراهم کرد و بعد از تولد، به تدریج با صبر و حوصله، به انجام آن پرداخت. در سیره ائمه اطهار(علیهم السلام) و دیدگاههای آنان، مسایلی چون انتخاب همسر شایسته، لزوم رعایت آداب ازدواج، توجه به مواقع و شرایط انعقاد نطفه، مراقبت های ایام بارداری و … حکایت از این نکته مهم دارد.

الف) انتخاب همسر صالح و شایسته

صفوان بن یحیی از امام رضا(علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: هیچ سودی برای مرد، بهتر از همسر صالح که هنگام دیدن وی، شوهر خوشحال شود و در غیاب شوهر، نگهدار خود و اموالش باشد، نیست.

همچنانکه زن باید صالح و شایسته باشد، مرد نیز باید شایسته باشد. بر والدین است که به کمک دخترانشان، شوهران شایسته و صالحی برای آنان انتخاب کنند. حسین بن بشار واسطی می گوید: خدمت امام رضا(علیه السلام) نامه نوشتم که یکی از بستگانم از دخترم خواستگاری کرده است، ولی مرد بد اخلاقی است. [آیا صلاح هست که دخترم را به ازدواج او در آورم؟] حضرت فرمود: اگر بداخلاق است، دخترت را به ازدواج او در نیاور.

ب) رعایت آداب ازدواج

بعد از انتخاب همسر شایسته، در طلیعه ازدواج باید مهمترین هدف ازدواج، که همان تربیت فرزندان صالح است، مورد توجه باشد و یاد خداوند متعال، میهمان قلبهای پاک زن و مرد بوده و آنها باید، ضمن رعایت سایر آداب نکاح، از خداوند، فرزند سالم و صالح طلب کنند. در کتاب شریف «فقه الرضا» که به حضرت رضا(علیه السلام) منسوب است، در مورد اولین برخورد زن و مرد، خطاب به شوهر، چنین آمده است: هنگامی که زن به خانه تو وارد شد، پیشانی اش را بگیر؛ او را به طرف قبله بنشان و بگو: «خداوندا! او را به امانت گرفته ام و با میثاق تو، بر خود حلال کرده ام؛ پروردگارا! از او فرزند با برکت و سالم روزی ام کن و شیطان را در نطفه ام شریک مساز و سهمی برای او قرار مده».

ج) مراقبت‌های ایام بارداری

بعد از انعقاد نطفه، مراقبت های ایام بارداری، بسیار مهم و ضروری است. توجه به وضعیت روانی همسر، گستراندن بستر آرامش در منزل و خارج آن و نیز تغذیه مناسب و سالم، از ضرورت های این دوره است. علاوه بر غذای سالم و مقوی، استفاده از برخی میوه ها و خوراکیها، می تواند در آینده کودک و شخصیت و صفاتش مؤثر باشد، بدین جهت، معصومان(علیهم السلام) به بهره گیری از برخی خوردنیها در ایام بارداری توصیه کرده اند. محمد بن سنان از امام رضا(علیه السلام) نقل کرده است که آن حضرت فرمود: «همسران باردارتان را کندر دهید؛ اگر حمل آنها پسر باشد، پاکیزه قلب و دانشمند و شجاع خواهد شد و اگر دختر باشد، خوش اخلاق و زیبا می شود و نزد شوهرش منزلت می یابد».

ناگفته پیداست که این نوع خوراکیها، علت تامه پدید آمدن این صفات نیست و عوامل دیگر هم مؤثر است.

۲- اولین گام

بعد از تولد، کودک قدم به جهانی نو می گذارد. در اولین گام باید آوای توحید را در گوش نوزاد زمزمه کرد، فضای هستی اش را از نسیم خوش توحید و بندگی عطرآگین ساخت و با افشاندن بذر توحید سرزمین وجودش را از لاله های زیبای ذکر الهی سرشار کرد. امام رضا(علیه السلام) فرمود: هنگام تولد فرزند، در گوش راست او، اذان و در گوش چپش، اقامه بگویید.

۳- نامگذاری

هر واژه ای، حکایت از معنایی می کند. زیبایی و رکیک بودن واژه ها، بستگی مستقیم به معنای آنها دارد. گرچه معنا، امری اعتباری است و در نامگذاری، چندان مورد توجه نیست؛ ولی هنگام به کاربردن آنها، معانی ناخودآگاه تداعی می شود. نام نیکو، مایه سربلندی و افتخار و نام زشت، باعث سرشکستگی و احیانا احساس حقارت است. زیرا نام، تا پایان عمر با انسان همراه است و فرد همواره با آثار خوب و بدش مواجه است. ائمه طاهرین(علیهم السلام) هم خود نامهای نیکو برای فرزندانشان بر می گزیدند و هم دیگران را بدین امر سفارش می کردند. امام هشتم شیعیان(علیه السلام)، نام نیکوی محمد را بر فرزند دلبندش نهاد و از تاثیر این نام نیکو چنین پرده برداشت: «خانه ای که در آن، نام محمد باشد، روز و شبشان را با خیر و نیکی به پایان می رسانند».

۴- مراقبت از کودک

نوزاد انسان، گلی نو رسیده است که به تدریج، به رشد و شکوفایی می رسد. به ثمر نشستن گل، به مراقبت دائمی باغبان نیاز دارد. والدین، به ویژه مادر، باغبانان دلسوز زندگی اند و گلهای معطر زندگیشان، به مراقبت همه جانبه آنان نیاز دارد. مراقبت از سلامت جسمانی، تغذیه مناسب، تامین آرامش و سلامت روانی و تامین نیازهای عاطفی نوزاد در رشد جسمانی، عاطفی و تکامل معنوی اش، تاثیر بسزا دارد. به ویژه در نخستین روزهای زندگی که نوزاد، به خاطر بیگانگی با محیط جدید و ضعف و ناتوانی، به مراقبت و توجه افزونتر نیازمنداست.

حکیمه خواهر امام رضا(علیه السلام) گفته است: وقتی زمان وضع حمل خیزران، مادر حضرت جواد(علیه السلام)، رسید، حضرت رضا(علیه السلام) مرا صدا زد و فرمود: هنگام وضع حمل، پیش او حاضر باش و همراه او و قابله، درون اتاق برو. آنگاه حضرت چراغی در اتاق گذاشت و درِ آن را بست. هنگام وضع حمل خیزران، چراغ خاموش شد و او ناراحت گردید. در این وضیعت بودیم که حضرت جواد(علیه السلام) به دنیا آمد در حالی که بر روی او، چیز نازکی مانند پارچه بود. نورش، تمام اتاق را روشن کرد و ما به آن نگاه می کردیم. آنگاه او را در آغوش گرفتم و آن پرده را از او جدا کردم. در این هنگام امام رضا(علیه السلام) آمد، درِ اتاق را باز کرد، جواد(علیه السلام) را گرفت، در گهواره گذاشت و به من فرمود: «یا حکیمه الزمی مهده»؛ حکیمه! مراقب گهواره اش باش

ادامه دارد…

منبع: مجله فرهنگ کوثر؛ مرداد ۱۳۷۷؛ شماره ۱۷ صفحه ۴۰؛ نویسنده: علی همت بناری

همچنین ببینید

قهرمانان ملی(آیت الله مدرس و استفاده از کالای ایرانی)

شهید آیت الله «سید حسن مدرس» ایشان دیدگاهی اقتصادی داشتند که باید پایبند به قدرت …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

+ 68 = 77