خانه / تربیت / راههای ایجاد محبت اهل بیت (علیهم السلام) در کودکان و نوجوانان ۱

راههای ایجاد محبت اهل بیت (علیهم السلام) در کودکان و نوجوانان ۱

مقدمه:هر نوزادی با فطرت دینی متولد می شود و از همان دوران طفولیت باید فرزندان را به روش دینی تربیت کرد،زیرا حضرت علی (علیه السلام) می‌فرمایند: (الدَّرسُ فِی الصِغَرِ کَالنَّفسِ فِی الحَجَرِ؛دروس در دوران کودکی،هم چون نقش در سنگ است). امروز دیگر تردید در فعالیت‌های برنامه‌ریزی دشمن برای هجوم به فرهنگ دینی و ارزش‌های اخلاقی و انقلابی ما،نشانه‌ی بی‌خبری و غفلت است. معرفی الگوهای ناسالم به جوانان و نوجوانان و کشاندن آنان به وادی عشق‌های سرراهی و نمونه‌های مبتذل و اشباع گناه‌آلود و انحرافی این نیاز و خلأ روحی،یکی از همین دامها و برنامه‌هاست. با این حساب،برای صیانت جوانان و نوجوانان عزیز از این آفت‌ها و توطئه‌ها،از سنین کودکی و نوجوانی باید برنامه داشت و هوشیارانه و دقیق،در جهت تغذیه‌ی فکری و روحی و عاطفی و هدایت آنان در سیر (صراط مستقیم) بر اساس (قرآن و عترت) تلاش کرد.

ایجاد محبت اهل بیت (علیهم السلام) در دل کودکان و نوجوانان و گره زدنِ اندیشه و عاطفه و محبت آنان با این خاندان پاک و نمونه،می‌تواند یکی از این شیوه‌ها و برنامه‌ها به شمار آید.

برای آنان که در پی (مهرورزی) و دل باختن و محبوب گزیدن و دوست داشتن‌اند،اهل بیت پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) بهترین و برترین محبوب و معشوق‌اند.رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمودند: (فرزندان خود را با محبت من و محبت اهل بیت من تربیت کنید.)

(مودّت ذی القربی) توصیه‌ی قرآن کریم و اجر رسالت پیامبر اکرم است و (حبّ اهل بیت) به عنوان (عشق برتر) گرانبهاترین سرمایه‌ی ماست که سعادت دنیا و نجات آخرت را در پی دارد.

تربیت دینی و ولایی فرزندان،موجب سربلندی والدین و مصونیت فرزندان در مقابل مفاسد اخلاقی و انحرافات فکری می‌شود.

آن چه در ساختن شخصیت یک انسان مؤثر است،خیلی پیشتر از مدرسه و جامعه آغاز می‌شود و به مسأله‌ی تغذیه،شیر مادر،روحیات والدین،شرایط ایام بارداری،انعقاد نطفه و… هم مربوط می‌شود و موضوع وراثت نیز،در جای خود مهمّ است. در زندگینامه‌ی بسیاری از بزرگان دین یا شهیدان اسلامی می‌خوانیم و می‌شنویم که مادرانشان آنان را با وضو شیر داده‌اند،ایام بارداری و شیر دادن،مواظب حالات روحی خود،غذای حلالی که می خورده‌اند،مجالسی که شرکت می کرده‌اند،کتابهایی که می خوانده‌اند و… بوده‌اند. این مراقبت‌ها در روحیه و خصلت‌های کودک تأثیر می‌گذارد. این که مادر در ایام بارداری و یا هنگام شیر دادن،چه صداها و نوارهایی بشنود و چه تصاویر و فیلم‌هایی ببیند،در چه جلساتی شرکت کند با چه کسانی معاشرت داشته باشد،در تکوین شخصیت معنوی فرزند بی‌اثر نیست.

آن چه در آداب و سنن اسلامی در مورد کودکان ونوزادان است (از قبیل: از خداوند فرزند صالح خواستن کام نوزاد را با آب فرات و تربت کربلا برداشتن،هنگام تولد و نامگذاری در گوش او اذان و اقامه گفتن،نام نیک برای او نهادن،از نام ائمه (علیهم السلام) برای فرزندان گذاشتن،یاد دادن قرآن کریم و حدیث اهل بیت (علیهم السلام) به فرزندان و آموختن نماز و وداشتن به روزه و…) همه نشان دهنده‌ی تأثیر این گونه امور در خلق و خوی کودکان است.حضرت علی فرموده‌اند: من از خدای خود فرزندانی زیباروی و خوش قامت نطلبیدم،بلکه از پروردگار خواستم فرزندانی به من عطا کند که مطیع خدا و خائف از او باشند،تا هرگاه به آنان می‌نگرم که مطیع خدایند،چشمانم روشن گردد(۱)

۱٫انعقاد نطفه و خانواده‌ی اصیل:

یکی از مهمترین مراحل تکوین شخصیت هر فرد،مرحله‌ی تشکیل و انعقاد نطفه‌ی او می باشد. انعقاد مشروع نطفه‌ی هر فرد و حلال زاده بودن او،یکی از اساسی‌ترین زمینه‌ها برای پذیرش ولایت اهل‌بیت و قبول معرفت و محبت و پیروی عملی از آنان است؛به عبارتی،نسل امام زمانی باید نسلی پاک و حلال زاده باشد وگرنه مانع بزرگی برای پذیرش حق و حقیقت خواهد داشت. حضرت رسول اکرم می‌فرمایند: (لا یُبغِضُنَا إلا مَن خُبِثَ وِلادَتُهُ؛با ما دشمن نیست مگر کسی که ولادتش ناپاک باشد.)(۲)

حضرت امام محمدباقر درباره‌ی حلال‌زادگی می‌فرمایند:(مَن أصبَحَ یَجِدُ بَردَ حُبِّنا عَلی قَلبِهِ فَلیَحمَدِاللهَ عَلی بادِیِ النِّعَمِ.قیل: وَ ما بادِئُ النِّعَمِ؟ فَقالَ: طیبُ المَولِدِ؛هر که صبح کند و خنکاي محبت ما را در دلش احساس کند،پس خداوند را بر نخستین نعمت سپاس گوید.عرض شد: نخستین نعمت کدام است؟ فرمودند: حلال‌زادگی.) (۳)

حلال‌زاده بودن طفل بستگی به عوامل گواناگون دارد:

الف) انعقاد نطفه در زمان‌ها و حالاتی که عمل زناشویی حلال و مجاز می باشد که در غیر این صورت فرزند زنا‌زاده نیست ولی حرام‌زاده است. مواردی که در آن،انعقاد نطفه حرام می‌باشد،عبارتند از:

۱٫ در حال احرام؛

۲٫ در صورت ترک طواف نساء؛

۳٫ در ماه مبارک رمضان در حال روزه‌داری؛

۴٫ در حال اعتکاف؛

۵٫ در حال حائض‌بودن زن؛

هم چنین در آداب مقاربت و زناشویی در حلیه المتقین آمده است:

الف) زن و شوهر باوضو باشند؛

ب) دو رکعت نماز بخوانند؛

ج) حمد و ستایش خدا نمایند؛

د) بر محمد و آل محمد صلوات بفرستند؛

هـ ) دعای مخصوص درخواست فرزند صالح و شیعه را بخوانند تا شیطان در امر تکوین شخصیت فرزند،شریک نگردد.

حضرت امام محمد باقر می‌فرمایند: زن و شوهر اگر در وقت جماع نام خدا ببرند،و اگر نبرد،شیطان ذکر خود را با ذکر آن شخص داخل می‌کند پس جماع از هر دو می‌باشد و نطفه یکی است. (۴)

۲٫قانون وراثت:

وراثت به طور کلی یعنی انتقال بعضی از خصوصیات والدین یا خویشان آنها به فرزندان و همین امر سبب شباهت فرزندان به والدین یا خویشان آنها می‌باشد. وراثت شامل تمام عواملی می‌شود که در وقت انعقاد نطفه‌ی فرد حضور دارند و محیط نیز از عوامل خارجی تشکیل می‌شود،این عوامل بلافاصله پس از انعقاد نطفه‌ی فرد روی او اثر می‌گذارند و از این پس رشد فرد تابع محیط وراثت می‌باشد. در بعضی از نظریات تربیتی مهم تأثیر وراثت بر شخصیت انسان را تا ۷۰% اعلام می‌دارند و این نکته هم یک بشارت است و هم یک هشدار؛ چرا که اگر والدین عاشق و عارف نسبت به اهل بیت (علیهم السلام) باشند،امکان تأثیرگذاری مثبت از طریق قانون وراثت را بر کودک تا ۷۰% دارند،ولی اگر دچار نقصان و کاستی باشند از این طریق لطمه‌ی بزرگی به روح و روان کودک وارد خواهد آمد و از این رو گفته‌اند که شخصیت انسان،ده‌ها سال قبل از تولدش شکل می‌گیرد و برای تربیت کودک باید از ده ها سال قبل از تولدش شروع کرد.

تأثیرات وراثتی مثبت حتی گاهی یک سویه عمل می‌کنند،مثلاً می‌تواند از ناحیه‌ی پدر یا مادر باشد که یکی از مهم‌ترین شواهد آن محمد بن ابوبکر است؛کسی که حضرت علی (علیه السلام) در توصیفش در نهج البلاغه،می فرمایند:(محمدٌ إبنی مِن صُلبِ أبی بَکرٍ… ، محمد فرزند من است لکن از پشت ابوبکر به عمل آمده است…)

در بررسی علل و عوامل این که چرا محمد بن ابی بکر،فدایی امیرالمؤمنین (علیه السلام) و مدافع سرسخت حریم ولایت اهل بیت (علیهم السلام) شد،به نکاتی بر می‌خوریم که اصلی‌ترین آنها،وراثت و مراقبت مادری فرهیخته و ولایتی از این فرزند می‌باشد. و این مادر نمونه کسی نیست جز أسماء بنت عمیس که محرم اسرار حضرت علی (علیه السلام) و حضرت زهرا (سلام الله علیها) بوده و به خاطر داشتن محبت اهل بیت،از خانه‌ی ابوبکر فرزندی علوی و شیعه و عاشق خاندان نبوی تحویل داد که این خود درس بزرگی برای همه‌ی مردان و زنان مؤمن و عاشق اهل بیت می‌تواند باشد. اسماء از عاشقان واقعی حضرت زهرا بود و تنها زنی بود که بنابر وصیت حضرت زهرا اجازه‌ی شرکت در مراسم غسل و تدوینشان را یافت.او در جریان فدک به حقانیت گفتار حضرت فاطمه شهادت داد و همواره به خاندان حضرت علی تربیت یافت و محمد نیز پدری جز حضرت علی برای خویشتن نمی‌شناخت و چنان بود که امام صادق در وصفش فرمودند: (محمد (ابن ابی بکر) نجابت را از مادرش به ارث برد.)

این عاشق فداکار،در جنگ جمل و صفین نیز در رکاب امیرالمؤمنین (علیه السلام) مشغول جهاد بود و پس از واقعه ی صفین،حضرت او را به فرمانروایی مصر برگزیدند،اما در مصر به دستور معاویه و با لب تشنه به شهادت رسید در حالی که از عمر شریفش تنها ۲۸ بهار گذشته بود.

۳٫مراقبت های دوران جنینی:

در مدت نه ماهی که جنین در رحم مادر مراحل رشد و تکامل خود را می‌گذراند،به راستی در اولین ایستگاه تربیت خود قرار دارد و جسم و روح وی وابستگی و پیوستگی زیادی به مادر و حالات و روحیات او دارد. مراقبت و دقت‌های لازم تربیتی و حتی کیفیت تغذیه و حلال و حرام بودنش،تأثیرات کوتاه مدت یا بلند مدتی بر جسم و روان کودک خواهد گذاشت.

انعقاد نطفه از راه حلال و بر اساس قانون دین و پرهیز از انعقاد نطفه در مواردی که شرع از آنها نهی کرده و هم چنین برقراری ارتباط معنوی و توجه به اهل بیت در این مدت و گفتن برخی اذکار به توصیه‌ی بعضی از علماء و خوردن مقدار کمی از تربت سیدالشهداء،به خواست الهی سبب ولایتی شدن فرزندان خواهد شد. هم چنین رعایت و عمل به این موارد در تربیت ولایی جنین تأثیر بسزایی دارد:

الف) شرکت در مجالس اهل بیت ، ب) زیارت ائمه‌ی معصومین ، ج) خواندن زیارت جامعه،عاشورا و حدیث کساء ، د) خواندن و شنیدن مدح اهل بیت ، ه) یاد دائمی ائمه  و خصوصاً حضرت زهرا ، و) دوری از هرگونه گناه و معصیت ، ز) مطالعه‌ی کتاب در مورد محبت اهل بیت ، ح)مطالعه‌ی تاریخ پیامبر اعظم و معصومین ، ط) تلاوت قرآن کریم ، ی) خوردن غذای مجالس اهل بیت و آب فرات ، ک) انجام دستورالعمل هایی که بزرگان برای دوران بارداری توصیه می‌کنند،مانند دستورالعمل حضرت آیت الله صدیقین (رحمت الله علیه) که می‌فرمودند:

۱٫ قصد نذر گوسفند پس از تولد به نیت سلامتی امام زمان (علیه السلام)

۲٫ دایم الوضو بودن

۳٫ شب و روز جمعه ناشتا تربت امام حسین (علیه السلام) با دعای آن (بِسمِ اللهِ وَ ّبِاللهِ اللهُمَّ رِزقاً واسِعاً وَ عِلماً نافِعاً وَ شِفَاءً مِن کُلِّ داءٍ إنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ) میل شود.

۴٫ هر ماه به دستورات ذیل عمل شود:

ماه اول: هر روز ۱۴ صلوات و سوره‌ی (یس) یک مرتبه.

ماه دوم: هر روز ۱۴ صلوات و سوره‌ی (هل أتی) یک مرتبه.

ماه سوم: هر روز ۱۴ صلوات و سوره‌ی (عم یتسائلون) یک مرتبه.

ماه چهارم: هر روز ۲۱ تا ۲۱۰ صلوات و سوره‌ی (قدر) ۱۰ مرتبه بعد از نماز صبح

ماه پنجم: هر روز ۱۴۰ صلوات و سوره‌ی (حمد) ۱۴ مرتبه

ماه ششم: هر روز ۱۰۰ صلوات و سوره‌ی (تین) همراه با خوردن مقداری انجیز

ماه هفتم: هر روز ۱۴۰ صلوات و سوره‌ی (توحید) ۱۴ مرتبه

ماه هشتم: هر روز ۱۲۰ صلوات و سوره‌‎ی (والعصر) ۱۴ مرتبه

ماه نهم: هر روز ۱۲۰ صلوات و سوره‌ی (زلزال) ۱ مرتبه و سوره‌ی (قدر) ۷ مرتبه و (آیه الکرسی) را یک مرتبه به شکمش بدمد و در موقع اذان آهسته اذان بگوید. هم چنین مداومت بر تلاوت سوره های مؤمنون،یوسف و نور داشته باشد.

۴٫توجه به آداب اسلامی در بدو تولد

لحظه‌های اولیه‌ی ورود طفل به عالم دنیا،لحظاتی مهم و سرنوشت‌ساز می‌باشد.پس از ماه‌ها انتظار،پدر و مادر چشمانشان به دیدن فرزند خویش روشن شده و بزرگترین تحول و ثمره‌ی زندگی خود را مشاهده می‌کنند. برای چنین لحظاتی آداب و اعمالی وجود دارد که می تواند آینده‌ای همراه با سلامت و سعادت را برای طفل رقم بزند. دستورات بهداشتی،دستورات مربوط به تغذیه و نگهداری و دستورات دینی و معنوی از آن جمله‌اند. در مورد دستورات دینی و معنوی که مورد بحث است در سخنان اهل بیت (علیهم السلام) به جهت تبرّک،ایمنی بخشی جسمی و روحی فرزند و تربیت او در مسیر اهل بیت (علیهم السلام) چندین دستورالعمل وارد شده است:

۱) باز نمودن کام طفل با تربت سیدالشهداء (علیه السلام) و آب فرات:

امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند: (حَنِّکُوا أولادَکُم بِتُربَتِ الحُسَین (علیه السلام) فَإنَّهُ أمانٌ؛کام فرزندان خود را با تربت حسین (علیه السلام) بردارید که مایه ی امنیت (جسم و روان) کودک خواهد بود.) (۵)

هم چنین در جایی دیگر می‌فرمایند: (مَا اَظُنُّ احداً بِحَنِّکُ بماء الفُراتِ الا احبَّنا اهلَ البَیت؛گمان نمی کنم که کسی با آب فرات،کام نوزاد را بردارد مگر آن که ما خاندان را دوست بدارد.) (۶)

هم چنین حضرت علی (علیه السلام) در این باره می‌فرمایند: (اِنَّ اَهلَ الکوفَهِ لَو حَنَّکوا اولادَ هم بماء الفراتِ لکانوا شیعهً لَنا؛اگر کوفیان،اولاد خود را با آب فرات،کام برداشته بودند،شیعه‌ی ما می شدند.) (۷)

اما سرّ این که تربت امام حسین (علیه السلام) و آب فرات دارای چنین آثار سازنده‌ای است آن است که خداوند به برکت خون سیدالشهداء ،در تربتشان شفای هر دردی و امنیت از هر خوفی را در آن قرار داده و وقتی چنین تربت پاکی با خون و گوشت کودک می‌آمیزد،ولایت اهل بیت را به اعماق وجود طفل می‌رساند و زمینه‌ی محبت این خاندان را در او ایجاد می‌نماید. البته در روایات تأکید شده است که این بهره گیری درمانی از تربت،وقتی است که انسان به این نکته باور داشته باشد که خداوند در تربت آن حضرت،این نفع و خیر بزرگ را قرار داده است.

۲) غسل دادن کودک با آب فرات در صورت امکان

۳) انتخاب نام مبارک (محمد) برای نوزاد پسر و (زهرا) برای نوزاد دختر حداقل تا هفت روز

۴) انتخاب نام دائمی مناسب که دارای بار معنوی برای طفل باشد

۵) عقیقه کردن (کشتن گوسفند یا شتر) برای سلامتی فرزند و اهدای گوشت آن به فقرا و نیازمندان

۶) گفتن اذان و اقامه در گوش طفل

۵٫تغذیه‌ی پاک و حلال و دعای والدین در حق کودک:

به اندازه ای که به بهداشت و پاکیزگی غذای کودک باید حساس بود؛و به همان دلیل که باید والدین بر رژیم غذایی کودک نظارت و مراقبت داشته باشند،به همان مقدار نیز باید نسبت به پاک و حلال بودن غذای طفل اهمیت داد و مراقبت‌های لازم را در این زمینه به عمل آورد؛زیرا همان طور که غذای سالم و مقوّی سلامت جسم طفل را تأمین می‌کند،غذای پاک و حلال نیز بهداشت روح و روان و آینده‌ی روشن و معنوی او را تضمین می‌کند. بی‌دقتی کردن نسبت به حلال و حرام بودن غذای طفل،او را دچار تاریکی روحی و گاهی شقاوت دینی و دشمنی با اهل بیت و قاتل خوبان شدن می‌کند. در این جا به داستانی تکان دهنده اشاره می کنیم که طی آن،در اثر یک تغذیه‌ی نامناسب فرزندی از جمله دشمنان اهل بیت شد و جزء قاتلان پدر صالح خود گشت: (وقتی از مرحوم شیخ فضل الله نوری پرسیدند که چرا فرزند شما این قدر شرور است؟ در جواب فرمودند: زمانی که در سامراء بودیم خداوند این طفل را به ما داد. چون مادرش بی‌شیر بود،ناچار شدیم برای شیر دادنش دایه‌ای بگیریم.ما بدون تحقیق زنی را برای شیردادنش انتخاب کردیم که حدود دو سال فرزندمان را شیر می‌داد و پس از آن بر ما معلوم شد که آن زن،ناصبی و از خوارج بوده و همان شرارتش را بر فرزندم بر جای گذارد. گفتنی است که فرزند مرحوم آیت الله شیخ فضل الله نوری،کسی بود که بعدها پای دار پدرش کف زد و جزء قاتلان پدرش شد.)

در اثر لقمه ی حرام ممکن است کار انسان به جایی برسد که حتی قاتل امام خودش شود.چنان که امام حسین (علیه السلام) در بیان علت عدم تأثیرگذاری سخنانشان بر لشکر یاران عمر سعد در روز عاشورا فرمودند:

(فَقَد مُلِئَت بُطُونُکُم مِنَ الحَرامِ… ؛ شکم های شما از حرام انباشته شده است.) (۸)

در این میان نه تنها بی‌دقتی والدین،بلکه دست‌های پیدا و پنهان دشمنان اهل بیت برای ربودن دلها و محبت‌ها و فزندان معصوم،از دامن پر مهر اهل بیت و سرباز گیری برای جبهه ی باطل خودشان،حرام خواری را به شیوه های گوناگون ترویج و انتشار می دهند؛لذا والدین باید علاوه بر این که خودشان در کیفیت تغذیه ی فرزندشان مراقب هستند،از فرزندان خود در مقابل تغذیه‌های ناپاک دیگران نیز مراقبت نمایند.دعای والدین در حق فرزندشان نیز،در موفقیت،رشد و بالا رفتن ضریب پیروزی و توفیق او بسیار مؤثر است.

امام صادق در اهمیت دعای والدین برای فرزندان می فرمایند: (ثَلاثُ دَعَوَاتٍ لا یُحجَبنَ عَن اللهِ تعالی: دُعاءُ الوالِدِ لِوَلَدِهِ أذا بَرَّه… ؛ سه دعاست که از خداوند متعال پوشیده نمی‌ماند (و مستجاب می‌گردد): دعای پدر در حق فرزندش،هرگاه فرزند نسبت به او نیکوکار باشد… ) (۹) .

خاطره‌ی تاریخی پدر علامه مجلسی هم به عنوان یک شاهد تاریخی درباره ی استجابت دعا در حق فرزند بسیار قابل تأمل است.پدر علامه مجلسی می‌گوید:

در شبی از شبها،پس از به پایان رسیدن نماز شب و برنامه‌های عبادی،حالتی برایم پدید آمد که از آن حالت دریافتم اگر در این هنگام حاجت و درخواستی از خداوند داشته باشم،اجابت خواهد شد. اندیشیدم که چه درخواستی از امور دنیا و آخرت از درگاه خداوند متعال نمایم که ناگاه صدای گریه‌ی محمد باقر از گهواره اش بلند شد.بی درنگ گفتم: پروردگارا! به حق محمد و آل محمد این کودک را مروج دینت و ناشر احکام پیامبر بزرگوارت قرار ده و او را به توفیق های بی پایان نایل گردان!) (۱۰) و تاریخ تشیع هیچگاه تلاشهای احیاگرانه‌ی علامه مجلسی را فراموش نخواهد کرد؛بنابراین والدینی که می‌خواهند فرزندانی عاشق اهل بیت (علیهم السلام) تربیت کنند از عامل دعا در حق فرزندانشان باید کمال استفاده را ببرند.

نويسنده: سيداميرحسين كامراني راد

پی‌نوشتها:

۱٫ بحارالانوار،ج۱۰۱،ص۹۸

۲٫ امالی،صدوق،ج۱۴،ص۳۸۴

۳٫ همان،ج۱۳،ص۳۸۴

۴٫ حلیه المتقین،مجلسی،ص۱۰۶

۵٫ مستدرک الوسایل،ج۱۵،ص۱۳۹

۶٫ بحارالانوار،ج۹۷،ص۲۲۸

۷٫ بحارالانوار،ج۶۳،ص۴۴۸

۸٫ بحارالانوار،ج۴۵،ص۸

۹٫ میزان الحکمه،ح۵۶۹۳

۱۰٫ زندگی ملامحمدباقر مجلسی (رحمت الله علیه)،سیدعلی محمد رفیعی،ص۴۲

همچنین ببینید

قهرمانان ملی(آیت الله سیدحسن مدرس)

شهید آیت الله سیدحسن مدرس، از بزرگ مردان تاریخ ایران زمین است. او که حدود …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

+ 61 = 67