خانه / تربیت / راههای ایجاد محبت اهل بیت (علیهم السلام) در کودکان و نوجوانان ۲

راههای ایجاد محبت اهل بیت (علیهم السلام) در کودکان و نوجوانان ۲

در قسمت قبلی گفتیم که امروز دیگر تردید در فعالیت‌های برنامه‌ریزی دشمن برای هجوم به فرهنگ دینی و ارزش‌های اخلاقی و انقلابی ما،نشانه‌ی بی‌خبری و غفلت  است. معرفی الگوهای ناسالم به جوانان و نوجوانان و کشاندن آنان به وادی عشق های سر راهی و نمونه‌های مبتذل و اشباع گناه آلود و انحرافی این نیاز و خلأ روحی،یکی از همین دامها و برنامه هاست. با این حساب،برای صیانت جوانان و نوجوانان عزیز از این توطئه‌ها،از سنین کودکی و نوجوانی باید برنامه داشت و هوشیارانه و دقیق،در جهت تغذیه‌ی فکری و روحی و عاطفی و هدایت آنان در سیر (صراط مستقیم) بر اساس (قرآن و عترت) تلاش کرد. ایجاد محبت اهل بیت (علیهم السلام) در دل کودکان و نوجوانان و گره زدنِ اندیشه و عاطفه و محبت آنان با این خاندان پاک و نمونه،می‌تواند یکی از این برنامه‌ها به شمار آید که در قسمت پیش مقداری بدان پرداختیم و اینک ادامه آن بیان خواهد شد:

بیان حبّ اهل بیت و بهره‌مندی از آن

فعال ساختن کانال تبلیغ محبت اهل بیت در جذب دیگران اثر دارد. گفتن و مطرح کردن خوبی‌های آنان مؤثر است. به عنوان یک دستور کار،باید فضیلت،آثار و برکات محبت اهل بیت را به صورت پیوسته برای کودکان مطرح کرد در این مورد احادیث بسیار است،از آن جمله پیامبر اعظم می‌فرمایند”هرکس با محبت آل محمد بمیرد،شهید مرده است،آمرزیده می شود،با توبه می‌میرد،با ایمان کامل می‌میرد،فرشته‌ی مرگ او را به بهشت مژده می‌دهد،در قبرش دو در به روی بهشت گشوده می‌شود،قبر او زیارتگاه فرشتگان رحمت الهی می‌شود”.(۱) چنین روایاتی فراوان است.ذکر اینها دل‌ها را تکان می‌دهد و شیفته‌ی اهل بیت می‌سازد. از جمله نکاتی که در فضیلت این محبت در روایات فراوان آمده است،اینهاست:

حبّ اهل بیت،اساس و نظام دین است،حبّ خدا و رسول خداست،هدیه‌ای الهی،برترین عبادت و باقیات الصالحات است.پس وقتی حب اهل بیت این همه فضیلت دارد،باید ظرف دل را از محبت آنان پر کرد و دیگران را نیز (به خصوص کودکان و نوجوانان) متوجه آن نمود. رسول خدا در این باره مژده می‌دهند که”ای مردم! پیوسته مودّت ما خاندان را داشته باشید و از آن جدا نشوید،هرکس خدا را در حالی عبادت کند که مودّت ما را داشته باشد،با شفاعت ما وارد بهشت می‌شود”. (۲)

انسان معمولاً مجذوب کسی یا جایی می‌شود که گره از کار او بگشاید و بهره برساند.در این زمینه هم حدیث بسیار است از جمله این که حضرت رسول اکرم فرمودند” حب من و اهل بیت من در هفت جا سود می بخشد،هفت جایی که هول و هراس آنها عظیم است.هنگام مرگ،در قبر،هنگام برخاستن از قبر،هنگام تحویل نامه‌ی اعمال،هنگام حسابرسی اعمال،هنگام سنجش عمل ها و هنگام عبور از صراط”.(۳)

آثار محبت اهل بیت (علیهم السلام) در روایات بسیار فراوان ذکر شده است،جمع بندی این آثار و منافع بخصوص برای مرحله‌ی آخرت در این عنوان‌ها می‌گنجد: (موجب از بین رفتن گناهان می شود،دل را پاک می سازد،کمال دین وموجب برخورداری از شفاعت و موجب نور و ایمنی در قیامت و ثبات در صراط و نجات از آتش دوزخ و سبب بهشتی شدن و محشور شدن با اهل بیت (علیهم السلام) می گردد.)

حضرت رسول اکرم  در این باره می فرمایند”خداوند به هر کس محبت از اهل بیت مرا روزی کند،به خیر دنیا و آخرت رسیده و بی شک اهل بهشت است”. (۴)

توجه به آثار و برکات این محبت،سبب شیفتگی انسان به اهل بیت  می‌شود و این گوهر گرانبها را در نظر افراد (مخصوصاً کودکان) ارزشمند می‌سازد. این مژده‌ی بزرگی است که علاقه مند به اهل بیت بداند که در آخرت هم با آنان محشور خواهد بود.

جلوه دادن محبت اهل بیت 

وقتی کاری مورد تقدیر و تشویق قرار می گیرد و به عنوان (الگو) مطرح می‌شود،در دیگران هم جذبه و کشش ایجاد می‌کند. وقتی کسی به خاطر شعر گفتن یا قصه نوشتن یا کتاب خواندن در مورد ائمه (علیهم السلام) تشویق شود،هم محبت پیدا می‌کند و هم به خاطر این پیوند،احساس عزّت و سربلندی دارد. افراد نسبت به هرچه که مورد تشویق و احترام قرار می‌گیرند،از جمله گرایشهای مذهبی و علاقه به اهل بیت به آنها علاقه بیشتری پیدا می‌کنند و اگر بی‌توجهی و برخورد سرد ببینند،دل سرد و زده می‌شوند. در این زمینه،به خصوص تشویق در حضور دیگران مؤثرتر است. چون می‌داند که این کیف،چادر،کتاب و جایزه را به خاطر این موضوع جایزه گرفته است و از آن قضیه،خاطره‌ی شیرینی به یادش می‌ماند که در پدید آوردن این جذبه مؤثر است.اگر اهدای جوایز،در سالروز مناسبت‌های دینی و اهل بیتی انجام گیرد،به خصوص ولادتهای معصومین در ایجاد زمینه‌های گرایش مؤثر است. در احادیث شفاعت آمده است که روز قیامت حضرت زهرا (سلام الله علیها) شیعیان را شفاعت می‌کند. آنان که مورد شفاعت قرار گرفته‌اند،از خدا می خواهند که منزلت و قدرتشان آن روز معلوم می‌گردد. به آنان خطاب می شود: برگردید و بنگرید،هرکس به خاطر محبت فاطمه (سلام الله علیها) شما را دوست داشته،یا به شما طعام و لباس داده و آب نوشانده،یا از آبروی شما دفاع کرده،دست او را بگیرید و وارد بهشت سازید. (۵) این نیز نشان‌دهنده‌ی ارزش این محبت و اثربخشی آن در قیامت است.

تکریم و تعریف ائمه‌ی اطهار

کودکان و نوجوانان،به خاطر حالت الگوگیری از والدین و مربیان،حتی از حالات و رفتار آنان هم سرمشق می‌گیرند و نکته می‌آموزند. حالات و رفتار والدین،معلم و مربی به صورت (آموزش غیر مستقیم) در فرزندان اثر می‌گذارد. نحوه ی برخورد اولیاء مربیان با اهل بیت در حضور فرزندان و جوانان،به آنان هم یاد می‌دهد. نام ائمه‌ی اطهار را با تکریم و احترام یاد کردن،همراه اسمشان درود و صلوات فرستادن،به احترام نام امام زمان (علیه السلام) برخاستن و دست بر سر نهادن،روز میلاد ائمه را جشن گرفتن و بزرگ داشتن. روز وفاتشان حریم نگه داشتن و حرفهای خنده دار و برخوردهای شاد نداشتن،در غم و اندوهشان حالت غم داشتن.تأثیر گذار است. در این گونه مسایل،کوچکترها به بزرگترها نگاه می‌کنند.این حالت خصلت شیعه است:(شیعَتُنا خُلِقُوا مِن فاضِلِ طینتنا،یَفرحون لفَرحنا و یَحزنون لِحُزبنا؛شیعیان ما را از اضافه ی سرشت ما آفریده شده اند. با شادی ما شاد می شوند و برای اندوه ما،اندوهگین می شوند.)

حتی کیفیت نام بردن و لحن ما در این مسأله،مؤثر است یک وقت می گوییم (امام رضا گفت) و یک وقت می گوییم (حضرت امام رضا (علیه السلام) فرمودند) این دو با هم خیلی فرق دارد. اگر هنگام شنیدن نام مبارک پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) یا یکی از معصومین (علیهم السلام) ،صلوات بر آنها بفرستیم،این هم نوعی تکریم است و در دیگران تأثیرگذار. اگر والدین،بزرگترها،معلمان و مربیان با شوق و ابتهاج و اظهار شیفتگی از ائمه (علیه السلام) حرف بزنند و از اهل بیت (علیهم السلام) و محبت آنان سخن و داستان بگویند،مؤثر است. گوینده و تبلیغ کننده باید عقیده اش هم همان باشد که می‌گوید و با عقیده و باور و شوق و علاقه حرف بزند. این حالت به شنوندگان و مخاطبان هم منتقل می‌شود. انتقال حس و حالت از گوینده به شنونده و تماشاگر بدیهی است. در احادیث مکرر،آمده است که هنگام شنیدن نام حضرت محمد (صلی الله علیه وآله وسلم) برایشان درود بفرستید. خود امامان (علیه السلام) نیز این گونه عمل می‌کردند و با شوق و احترام از اهل بیت (علیهم السلام) یاد می‌کردند و این احساس را به مخاطبین هم منتقل می‌شد. وقتی (دِعبل)،شاعر اهل بیت (علیهم السلام) ، قصیده‌ی معروف خودش را برای امام رضا (علیه السلام) در خراسان خواند،چون به آن جا رسید که از امام زمان (علیه السلام) و ظهور و قیام او در آینده یاد می کند، حضرت دست بر سر گذاشتند و به نشان تواضع در برابر نام حضرت مهدی (علیه السلام)،ایستاد و برای فرج آن حضرت دعا کردند. (۶)

از حضرت امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی حضرت قائم (علیه السلام) پرسیدند که آیا ایشان متولد شده اند؟ حضرت فرمودند: (نه،ولی اگر من ایشان را دریابم،در طول حیاتم خدمتگزار او خواهم بود). (۷) نام گذاری فرزندان به نام‌های خاندان پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) و توجه دادن به آثار و برکات دنیوی و ثواب اخروی این نام‌ها و توصیه‌ی اهل بیت (علیهم السلام) به این گونه نام گذاریها و نقشی که این نامها در شکل دادن به شخصیت فرزندان دارد،در ایجاد این رابطه و محبت مؤثر است.

حضرت امام کاظم (علیه السلام) فرمودند: (در خانه ای که نام محمد،احمد،علی،حسن،حسین و فاطمه باشد فقر وارد نمی شود.) (۸) امامان معصوم (علیهم السلام) نسبت به نام حضرت رسول (صلی الله علیه وآله وسلم) و حضرت زهرا (سلام الله علیها) با احترام و تقدس یاد می‌کردند.

ذکر فضایل،فرهنگ و تعالیم اهل بیت

ما از هر کس که احسان و نیکی ببینیم،به او محبت پیدا می‌کنیم. طرح نیکی‌ها،احسانها و فواید و نعمت‌هایی که از سوی ائمه (علیهم السلام) به ما رسیده است،در ایجاد محبت مؤثر است. آنان واسطه‌ی فیض الهی‌اند،هدایت کننده و پیشوای دینی مایند،صاحب و ولی نعمت ما آنهایند.توجه داشتن و توجه دادن به نعمت و شناخت صاحب نعمت،محبت آور است. خداوند متعال به حضرت موسی (علیه السلام) وحی فرمود که مرا دوست بدار و مردم را هم دوستدار من کن. به خداوند عرض کرد:خودم دوستت دارم،با دل مردم چه کنم؟ خداوند وحی فرمود که: آنان را به یاد نعمت های من بینداز (فَذَکِّرهُم نِعمتی و آلایی.) ائمه (علیه السلام) حق زیادی بر ما دارند و ما هرچه داریم،به خصوص نعمت‌ها و مواهب معنوی و دینی از این خاندان است و آنان واسطه‌ی فیض خدا بر بندگانند و باید اینها به کودکان و نوجوانان یادآوری شود تا محبت بیازمایند.در زیارت جامعه درباره ی نقش رحمت آور اهل بیت (علیهم السلام) در عالم تکوین می‌خوانیم: (بِکُم فَتَحَ اللهُ وَ بِکُم یَختِمُ وَ بِکُم یُنَزِّلُ الغَیثَ وَ بِکُم یُمسِکُ السّماءَ اَن تَقَعَ عَلَی الأرضِ الّا بِإذنِهِ ؛ خداوند به سبب شما آغاز کرد و به شما ختم می کند،به خاطر شما باران و ابر می فرستد و به سبب شما آسمان را نگه می دارد که جز با اذن او (باران) بر زمین نیفتد.)

و در مورد نقش هدایتی و ارشادی و دین آموزی آنان و جایگاهشان در تبیین دین،می خوانیم:(بِمُولاتِکُم عَلَّمَنا اللهُ مَعَالِمَ دِینِنَا وَ أصلَحَ مَا کَانَ فَسَدَ مِن دُنیَانا وَ بِمُوالاتِکُم تَمَّتِ الکلمهُ وَ عَظُمَتِ النِّعمَهُ وَ أتلَفَتِ الفُرصَهُ وَ بِمُولاتِکُم تَمَّتِ الکلِمَهُ وَ عَظُمَتِ النِّعمَهُ وَ أتلَفَتِ الفُرقَهُ وَ بِمُوالاتِکُم تُقبَلُ الطَّآعَهُ المُضتَرَّضَهٌ ؛ به سبب موالات و دوستی با شما،خداوند نشانه های دینمان را به ما آموخت و آن چه از دنیایمان تباه شده بود اصلاح کرد،به سبب موالات شما سخن تمام شد و نعمت،عظمت یافت و تفرقه ها به هم دلی گرایید،با موالات شما طاعت واجب الهی قبول می شود.)

حضرت امام صادق (علیه السلام) درباره ی اهل بیت می‌فرمایند: (لَولا هُم مَا عُرِفَ اللهُ عزَّوَجَلَّ ؛ اگر آنان نبودند خدای متعال شناخته نمی شد.) (۹)

مردم،مخصوصاً کودکان و نوجوانان آرمان گرا و قهرمان دوستند و در پی فرزانگی هایند. در غرب،درباره‌ی شخصیت ها،چهره‌های ملی و علمی شان،آن قدر کتاب و مقاله می‌نویسند،فیلم می‌سازند و تبلیغات می‌کنند،تا آن چهره را در نقش الگو و قهرمان در ذهن و دل ملّت خود جا دهند. ما چرا درباره‌ی بزرگان دینمان که بسیار ارزنده‌تر و شایسته ترند،چنین نکنیم؟ اگر مردم و مخصوصاً کودکان و نوجوانان شخصیت،فضیلت،فکر و فرهنگ امامان معصوم(علیهم السلام) را بشناسند و با سخنان بلند آنان آشنا شوند،به آنان علاقه پیدا می کنند و این علاقه به تبعییت و پیروی و همسویی منجر می شود. امام رضا (علیه السلام) می فرمایند:

(إنَّ النَّاسَ لَو عَلِمُوا مَحَاسِنَ کَلا مِنَا لا تَّبعُونا ؛ مردم اگر خوبی های حرف ها و تعالیم ما را بشناسند از ما پیروی می کنند.) (۱۰)

ترویج احادیث اهل بیت (علیه السلام) و مسابقه ی حفظ حدیث در زمینه مفید است. یکی از راه های دل بستن به کسی،آشنا بودن با آثار و گفته‌های اوست. از آن جا که گفته های اهل بیت گفته‌های پر معنا و ملکوتی است و برگرفته از پاک ترین ارواح است،کلامشان نوری است که انواع تاریکی ها را از دل و فکر می‌شوید و کودک را برای پذیرش عشق خالصانه‌ی این خانواده آماده می‌نماید. حضرت امام صادق می‌فرمایند: (بادِرُوا أحدائَکُم بِالحَدِیثِ … ؛ با سرعت و جدیت نوجوانان خود را با احادیث آشنا کنید.) (۱۱)

لذا بر والدین است که به شیوه های گوناگون،حداقل چهل حدیث از احادیث اهل بیت را به فرزندان خود آموزش دهند. استفاده کردن و اُنس داشتن با آثار خطابی و کتبی اهل بیت  هم چون نهج البلاغه،صحیفه ی سجادیه و آشنایی با ترنم مناجات های باقیمانده از ائمه  ،از بهترین شیوه‌های ارادتمندی و مریدپروری نسبت به اهل بیت (علیه السلام) می‌باشد. انتخاب مفاهیم و موضوعات برای گفتن به کودکان و نوجوانان بسیار مهم است. در احادیث امامان بسیاری نکته‌ها و معارف نهفته است،ولی همه‌ی آنها قابل گفتن برای همه نیست گاهی حدیثی برای مخاطب قابل هضم نیست،به جای جاذبه،دافعه دارد و به جای گرایش به مکتب اهل بیت  فراری می‌دهد و به جای روشنگری اذهان شبهه می‌آفریند. در انتخاب هم باید ذوق و خرد داشت و زمینه و ظرفیت ها را سنجید و این نکته بسیار مهم است تا جایی که امام صادق (علیه السلام) به یکی از اصحاب خویش به نام مُدرک بن هزهار می فرماید:(ای مدرک! به یاران ما سلام برسان و بگو: رحمت خدا برکسی که مودّت مردم را به سوی ما بکشد به آنان سخنانی از مابگوید که آن را می شناسد و می پذیرد و آن چه را حالت انکار وعدم پذیرش دارند،نگویند.) (۱۲)

باید کودکان،نوجوانان و جوانان،شیرینی کلام اهل بیت (علیهم السلام) و عمق حکمت های آنان را دریابند تا از طریق سخنانشان شیفته ی شخصیت هایشان شوند.در این مورد،کلمات قابل فهم تر،ترجمه های شیوا و دلنشین و روان و انتخاب موضوعات کاربردی و چاپ زیبا و جذّاب مؤثر است. گاهی باید از طریق (شکل) مخاطب را به (محتوا) جذب کرد. آشنا ساختن نوجوانان و جوانان با سیره ی معصومین (علیهم السلام) و زندگی آنان بسیار لازم و مفید است. ذکر نمونه هایی از صبر،ایثار،عفو،تواضع،عبادت،شجاعت،اخلاص،عطا و بخشندگی،فتوت و جوانمردی،حُسن خلق،علم و حلم،کیفیت نماز و روزه و تهجّد و حج و اعمالشان،همه و همه بسیار سودمند است. به خصوص حکایاتی از اهل بیت (علیهم السلام) که نوعی برخورد خوب و شایسته و احترام آمیز با نوجوانان را در بردارد،تأثیرگذار تر است.

مثلاً قصه ی پیرمرد و امام حسن و امام حسین(علیه السلام) و کیفیت وضو یاد دادن،یا رفتار پیامبر با کودکان و سلام دادن به آنان،یا بغل کردن و بوسیدن کودکان خردسال مؤمنین. معرفی کودکانِ اهل بیت (علیهم السلام) و جاذبه های رفتاری آنان برای کودکان ما تأثیرگذار تر است و این سخیّت در سن و سال،بیشتر جاذبه می آفریند. محبت در دل کودکان ونوجوانان اگر به صورت یک بذر کاشته شده باشد،با ذکر نمونه های خوب اخلاقی و سیره ی اهل بیت (علیهم السلام) باید آن را آبیاری کرد،تا هم خشک نشود،هم رشد کند و ثمرات بیشتری دهد. این سبب تعمیق محبت می‌شود. انتخاب شعرهای ناب،زیبا و روان درباره ی شخصیت امامان و اهل بیت نیز خواندن و اجرای دلنشین و شیرین آنها ایجاد محبت می‌کند. از میان انبوه قصاید و اشعار ولایی،باید با آگاهی و ذوق لطیف،دست به گزینش زد. در این مسأله نیز هم چون برنامه های دیگر فرهنگی و هنری برای کودکان و نوجوانان،توجه به نکات روانشناسی و روحیات ویژه ی این مقطع سنّی و تحصیلی ضروری است.

پی‌نوشت:

۱٫ بحارالانوار،ج۲۳،ص۲۳۲

۲٫ بحارالانوار،ج۲۷،ص۱۹۳

۳٫ میزان الحکمه،ج۲،ص۲۳۷

۴٫ بحارالانوار،ج۲۷،ص۷۸

۵٫ بحارالانوار،ج۸،ص۵۲

۶٫ الغدیر،ج۲،ص۳۶۱

۷٫ بحارالانوار،ج۵۱،ص۱۴۸

۸٫ العوالم،بحرانی،ج۱۱،ص

۹٫ بحارالانوار،ج۲،ص۳۱

۱۰٫ اصول کافی،ج۱،ص۱۹۳

۱۱٫ وسایل الشیعه،ج۱۲،ص۲۴۷

۱۲٫ بحارالانوار،ج۲،ص۶۸۵۵۲

نويسنده: سيداميرحسين كامراني راد

 

 

همچنین ببینید

قهرمانان ملی(آیت الله سیدحسن مدرس)

شهید آیت الله سیدحسن مدرس، از بزرگ مردان تاریخ ایران زمین است. او که حدود …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

+ 79 = 89