خانه / تربیت / راههای ایجاد محبت اهل بیت (علیهم السلام) در کودکان و نوجوانان ۳

راههای ایجاد محبت اهل بیت (علیهم السلام) در کودکان و نوجوانان ۳

در قسمتهای قبلی گفتیم که امروز دیگر تردید در فعالیت‌های برنامه‌ریزی دشمن برای هجوم به فرهنگ دینی و ارزش‌های اخلاقی و انقلابی ما،نشانه‌ی بی‌خبری و غفلت  است. معرفی الگوهای ناسالم به جوانان و نوجوانان و کشاندن آنان به وادی عشق های سر راهی و نمونه‌های مبتذل و اشباع گناه آلود و انحرافی این نیاز و خلأ روحی،یکی از همین دامها و برنامه هاست. با این حساب،برای صیانت جوانان و نوجوانان عزیز از این توطئه‌ها،از سنین کودکی و نوجوانی باید برنامه داشت و هوشیارانه و دقیق،در جهت تغذیه‌ی فکری و روحی و عاطفی و هدایت آنان در سیر (صراط مستقیم) بر اساس (قرآن و عترت) تلاش کرد. ایجاد محبت اهل بیت (علیهم السلام) در دل کودکان و نوجوانان و گره زدنِ اندیشه و عاطفه و محبت آنان با این خاندان پاک و نمونه،می‌تواند یکی از این برنامه‌ها به شمار آید که در قسمت پیش مقداری بدان پرداختیم و اینک ادامه آن بیان خواهد شد:

بزرگداشت ایام وفات و ولادت ائمه‌ی طاهرین (علیهم السلام)

روزهایی در قرآن کریم به عنوان (ایام الله) ذکر شده است. این ایام روزهایی است که در آنها،اتفاقات و حوادث مهم و سرنوشت سازی به تحقیق پیوسته است. قرآن کریم می فرماید: (وَ ذَکِّرهُم بِأیّامِ اللهِ ؛ آنان را به ایام خدا متذکر شو.) (۱) و امام صادق (علیه السلام) در تفسیر این آیه می‌فرمایند: (مقصود از ایم الله،ایام ظهور امام عصر (علیه السلام) است.)(۲) اگر قرآن به (عصر) قسم خورده است،در تفاسیر آن را به عصر امام زمان (علیه السلام) تفسیر نموده‌اند و اگر خداوند متعال در قرآن کریم به فجر قسم می‌خورد،روایات آن را به روز عاشورا تفسیر نموده‌اند. آشناسازی و بزرگداشت ایام ویژه،مانند ایام ولادت‌ها و شهادت‌ها،شبهای قدر،در فضاسازی روحی کودکان و نسل جوان بسیار مؤثر است. هم چنین عیدی دادن و تهیه‌ی لباس نو برای فرزندان در ایام ولادت و مناسبت‌های مذهبی و تهیه‌ی لباس سیاه در ایام شهادت حضرات معصومین (علیهم السلام) روان کودک را به سوی محبت و معرفت هرچه بیشتر خاندان عصمت و طهارت (علیهم السلام) سوق می‌دهد.

نحوه ی برخورد بزرگترها با مناسبت های ویژه ی اهل بیت (علیهم السلام) ،در فکر و روح کودکان هم مؤثر است. برپایی مراسم جشن یا سوگواری،شرکت کردن و شرکت دادن کودکان در چنین برنامه‌هایی مؤثر است. در سایه‌ی تعظیم این گونه شعائر،آن فرهنگ دینی و عُلقه های ولایی پا برجا می‌ماند و تقویت می‌شود. امامان معصوم (علیهم السلام) نیز از این شیوه بهره می‌رفتند و به آن توصیه می‌کردند. برای پیروان اهل بیت (علیهم السلام) تکریم مناسبت‌هایی هم چون ایام عاشورا و روز غدیر،از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. (غدیر خم) را یک عید بزرگ اسلامی می‌دانستند و به روزه،عبادت،تبریک گویی،دید و بازدید،شادمانی،پوشیدن لباس نو و احترام این روز دستور می‌دادند،تا در ذهن شیعه به عنوان یک روز مهم و به یاد ماندنی باقی بماند. نسبت به ایام عاشورا نیز،مراسم گرفتن در خانه‌ها،مساجد،جسینیه‌ها،مدرسه‌ها،ادارات و بازار و… مؤثر است.

در بسیاری از خانه‌ها و خانواده‌ها که مراسم دیرین و دراز مدت (روضه ی خانگی) برقرار می‌شود،معمولاً افراد آن خانه (مخصوصاً کودکان) با حبّ اهل بیت (علیهم السلام) بار می‌آیند و این محبت و ولا را به عنوان یک گوهر حفظ می‌کنند. حتی ترویج مسایلی هم چون اطعام،احسان،وقف،نذر،هدیه در راه اهل بیت (علیهم السلام) به رسوخ این محبت در قلوب،کمک می‌کند. برگزاری جشن های میلاد امام زمان (علیه السلام) در این میان اهمیت خاصی دارد و ایجاد شوق به مناسبت تولد امامی که هنوز هم زنده اند و حاضر و ناظر بر ما هستند و ما چشم به راه آمدن ایشانیم،بعد عاطفی و عشق آفرینی بیشتری دارد. زمینه‌ی آن نیز به طور طبیعی در میان کودکان و نوجوانان وجود دارد و نیمه‌ی شعبان خاطره‌ی فراموش نشدنی برای آنان است.

آشنایی کودکان با سرزمین های مقدس و زیارت ائمه ی اطهار (علیهم السلام)

آشنا کردن کودکان با سرزمین های مقدس برای تربیت آنها بسیار مؤثر است،سرزمین‌هایی که رنگ و بوی اهل بیت (علیهم السلام) را دارد و ذرّه ذرّه‌ی خاک آنها،انسان را به یاد فضايل و کرامات خاندان وحی می‌اندازد.مکه و خانه‌ی خدا،صحرای عرفات،مدینه،کربلا،نجف،سامرا،سرداب مقدس امام زمان (علیه السلام)،مسجد سهله و مسجد کوفه،کاظمین و سایر شهرهایی که حرم ائمه اند و بالاخره قم و جمکران و… مکان هایی برای آشتی و یا آشنایی بیشتر و بهتر امام زمان (علیه السلام) هستند و نسل نو باید این گونه سرزمینها آشنایی کامل داشته باشد.راههای آشنایی با این سرزمینها چند مورد است:

مطالعه ی تاریخ پیدایش و شکل گیری این سرزمین ها،مطالعه ی قصه ها و حکایات اتفاق افتاده در این سرزمین ها،مطالعه ی روایات و قرآن کریم در مورد اهمیت این سرزمین ها، مطالعه ی سفرنامه های نوشته شده در این سرزمین ها و ذکر تجربیات و خاطرات شخصی درباره ی این سرزمین ها برای فرزندان و مسافرت به این سرزمین ها و آشنایی مستقیم با این اماکن مقدس هم چنین باید از حس تقلید پذیری کودکان و نوجوانان که به دهان و رفتار دیگران نگاه می‌کنند و الگو می‌گیرند،در سیر اهل بیت (علیهم السلام) استفاده‌ی مثبت کرد و از حالت (همانند سازی) که در بحث الگوها مطرح است،برای جذب آنان به معصومین (علیهم السلام) بهره گرفت. مثلاً دیدن عکس امام راحل در حال بوسیدن حرم و ضریح،ایجاد محبت به صاحب حرم می‌کند،چون عمل برای امام راحل برای دیگران الگو و تأثیرگذار است. یا بیان این که امام  وقتی در قم بودند،پیوسته هر غروب حضرت فاطمه ی معصومه (سلام الله علیها) را زیارت و یا در ایام اقامت در نجف اشرف،هرشب به زیارت حرم مولا علی مشرّف می‌شدند. یا ذکر این نکته که علامه طباطبایی،روزه‌ی خود را با بوسه زدن بر ضریح حضرت معصومه افطار می کردند و…

این گونه یادکردن بزرگان و چهره های محبوب در دل افراد دیگر هم اثر می‌گذارد و محبت می‌آفریند. طبعاً زبان و بیان خاص مربوط به کودکان و نوجوانان چه در سخن ها و چه در نوشته ها باید مراعات شود و افق فکر و سطح معرفت کودکان در نظر گرفته شود تا تأثیر بیشتری داشته باشد.

اُنس با روز جمعه و امام زمان (علیه السلام)

یکی از وظایف والدین نسبت به فرزندانشان آن است که از روز جمعه خاطره‌ی خوشی در اذهان کودکان ایجاد کنند و آنان را با فضایل و برکات این عید الهی هرچه بیشتر آگاه گردانند. پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) در این خصوص می‌فرمایند”(إشتَرُوا لِصِبیانِکُم اللَّحمَ وَ ذَکِّر یَوم الجُمعهِ؛برای فرزندان خود گوشت تهیه کنید و آنها را با روز جمعه آشنا سازید.) (۳) روز جمعه،روزی است که برای پاکیزگی،استراحت و تفریح،آموزش مسایل دینی و بالا بردن سطح آگاهی های مذهبی،روزی برای جمع شدن بر محور نماز و ذکر و شرکت در بزرگترین اجتماع هفتگی (نماز جمعه) خواندن دعای ندبه و یاد کردن از امام زمان (علیه السلام) و انتظار ظهور حضرتش را کشیدن.روز جمعه باید به عنوان یک میعاد هفتگی برای بیعت مجدد با امام زمان (علیه السلام) معرفی گردد. در زیارت حضرت صاحب العصر (علیه السلام) در روز جمعه آمده است:

(وَ أسئلُ اللهَ أن یُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ و آل مُحَمَّدٍ وَ أن یَجعَلَنِی مِنَ المُنتَظِرِینَ لَکَ وَالتَّابِعِینَ لَکَ عَلَی أعدائِکَ وَ الْمُستَشْهَدينَ بَينَ يديكِ

فب جُملهِ أولياءكَ يا مولاي يا صاحبَ الزَّمان صَلَواتُ اللهِ عَلَيكَ وَ عَلی آلِ بَیتِکَ هذا یَومُ الجمُعه وَ هُوَ یَومُکَ المتَوَقَعُ فِیهِ ظُهُورَکَ وَالفَرَجَ فیهِ لِلمُؤمِنین عَلی یَدیک… ؛از خداوند درخواست می کنم که بر محمد و آل محمد (صلی الله علیه وآله وسلم) درود فرستد و مرا از منتظران (واقعی) شما قرار دهد،از پیروان و یاوران شما بر علیه دشمنانتان و از دوستان شما که در رکاب شما به فیض شهادت می رسند،مقرر فرماید.ای مولای من! ای صاحب الزمان! درود خدا بر شما و اهل بیت شما باد،این روز،روز جمعه است. روزی که متعلق به شماست و همه در آن انتظار شما را می کشند و امید فتح و گشایش برای مؤمنین به دست قدرت شما در آن وجود دارد.) (۴)

استفاده از حسّ کمال جویی

مردم،مخصوصاً کودکان و نوجوانان به (کمال) و (جمال) گرایش دارند. کمال جویی انسانی،به ویژه در سنین نوجوانی و جوانی سبب می‌شود به سوی انسانهای برتر،الگوهای قدرت،علم،شهرت و محبوبیت جذب شوند و حس قهرمان گرایی خود را در عشق ورزیدن به آن الگوهای آرمانی ارضا کنند و اگر هم چنین الگوها و قهرمان‌هایی وجود نداشته باشند،آنها را می‌سازند و می‌پردازند،حتی در خیال خویش.حال که چنین است،هرچه این قهرمان‌ها و الگوها،متعالی تر،آسمانی تر و خدایی تر و بی عیب‌تر باشند،مدار جاذبه ی قوی تری ایجاد می‌کند و این کشش و محبت سازنده تر خواهد بود. باید از حس آرمان گرایی بهره گرفت و توسط اهل بیت (علیهم السلام) این خلأ را پر کرد.

اهل بیت (علیهم السلام) از نظر قدرت جسمی،قدرت روحی،کرامات و معجزات،اتکا به قدرت خداوند،برخورداری از علم لدّني و الهی،فضیلت و کمال،از همه ی انسان‌ها برترند.مظهر کمال و جمال الهی‌اند. طرح شجاعت ها،فضایل و معجزات و کراماتشان،شفا دادن و رفع مشکلات و مقام شفاعت نزد خداوند متعال و رفع حاجت توسل جویندگان،در ایجاد علاقه نسبت به آنان مؤثر است. وعاظ و مرثیه خوانانی که در ایام سوگواری از حوادث عاشورا سخن می‌گویند و با ذکر مصایب و مظلومیت اهل بیت (علیهم السلام) دل‌ها را به سوی آنان جذب و معطوف می‌کنند،اگر در کنار این شداید،از رشادتها و قهرمانی های شهدای کربلا هم بویند،آن چهره ها محبوب‌تر می‌شوند. گاهی خود افراد به وعاظ می‌گویند: از شجاعت و رزم آوری حضرت ابوالفضل و علی اکبر و امام حسین (علیهم السلام) برایمان بگو. این نشان دهنده ی این است که بیان ابعاد حماسی این الگوها،جامعیت و کمال بیشتری را در ذهن مخاطب،ترسیم می‌کند و بر علاقه‌ها می افزاید.البته از معجزات و کرامات،باید آنهایی را برای کودکان و نوجوانان گفت که قابل فهم و هضم برای آنان باشد. اگر جوانان و کودکان،شیفته ی انسانهایی می شوند که از نظر علمی،فنی،نبوغ ادبی،ورزیدگی جسمی،شجاعت و توان مندی،روحیه های والا،زیبایی،بخشندگی و جوان مردی در سطح بالایی قرار دارند،باید گفت که ائمه‌ی‌اطهار(علیهم السلام) از نظر علم،زهد،قدرت،فصاحت و بلاغت،شجاعت و سخاوت کمال صورت وسیرت،عبادت و عرفان،زیبایی و جمال ظاهری،مردانگی و گذشت و احسان و صبر و مقاومت از همه ی انسانها برتر و بالاترند. طرح آنان به عنوان چهره های آرمانی،محبتشان را در دل ها مي آفريند.

در زیارت جامعه،اوصاف برجسته و فضایل ارجمندی از امامان نقل شده است. از جمله این که: (ان ذکر الخیر کنتم اوله و اصله و فرعه و معدنه و مأواه و منتها؛هرگاه خیر و خوبی یاد شود،اول،ریشه و شاخه،منبع،جایگاه و منتهاي آن هستید و هر نیکی از شما آغاز می شود و به شما پایان می گیرد.) (۵)

حدیث از امام صادق (علیه السلام) است که سه چیز محبت آور است: دین،تواضع و بذل و بخش. (۶)

امامان شیعه (علیهم السلام) هم محور و مدار دین و آیین اند،هم با همه‌ی مقام و مرتبه‌ای که دارند در تواضع و فروتنی پیشتازند و هم در سخاوت سرآمد مردم روزگارند.یاد کردن از نمونه های اخلاقی ائمه ی اطهار (علیهم السلام) و از تواضع،جود و بخشندگی آنان،علاقه مندی به آنان را می افزاید.

نويسنده: سيداميرحسين كامراني راد

پي‌نوشت‌:

۱٫ سوره ی ابراهیم،آیه ی ۵

۲٫ تفسیر البرهان،ذیل آیه

۳٫ مستدرک الوسایل،ج۶

۴٫ کلیات مفاتیح الجنان

۵٫ مفاتیح الجنان،ص۵۴۹،زیارت جامعه ی کبیره

۶٫ بحارالانوار،ج۷۵،ص۲۲۹،(ثلاثه ثورتُ الجمعه: الدینُ والتواضُعُ والبَذلُ)

 

همچنین ببینید

قهرمانان ملی(آیت الله سیدحسن مدرس)

شهید آیت الله سیدحسن مدرس، از بزرگ مردان تاریخ ایران زمین است. او که حدود …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

1 + 3 =