خانه / تربیت / روش هاى رفتارى آشناسازى کودکان با اهل بیت (علیهم السلام)۱

روش هاى رفتارى آشناسازى کودکان با اهل بیت (علیهم السلام)۱

روشهاى رفتارى در فرآیند آشنا سازى کودکان با اهل بیت (علیهم السلام) به شیوه هایى گفته مى شود که بیشتر جنبه عملى دارد تا جنبه زبانى و گفتارى. براى مثال، نام گذارى کودک یک شیوه عملى است که پس از تولد نوزاد با تشریفات خاصى از جانب بستگان به خصوص والدین انجام مى‌گیرد. با این روش و انتخاب نام مناسب مى‌شود کودک را با اهل بیت (علیهم السلام) آشنا ساخت. این شیوه ها همچنان که در تربیت کودکان مؤثر است، چون جنبه عملى و حسى دارد و کودک بهتر مى تواند خود را با آن تطبیق دهد، در آشناسازى آنان با اهل بیت (علیهم السلام) نیز بسیار کار ساز مى باشد. هدف از این نوشتار آشنا سازى کودکان با اهل بیت (علیهم السلام) است که مى بایست والدین با استفاده از روشهاى مناسب آنان را با معصومان (علیهم السلام) آشنا سازند.

آشنا سازى با نام گذارى به اسامى معصومان (علیهم السلام)

نام گذارى کودک یکى از سنتهایى است که همواره مورد تأکید معصومان (علیهم السلام) بوده و خود ایشان هم بر انتخاب نام نیکو براى کودک اهمیت مى دادند. نام نیکو و زیبا باعث سربلندى و عزت کودک است و هرگاه به آن نام خوانده شود با میل و رغبت پاسخ مى دهد و گویى احساس افتخار و بزرگى مى کند. مثلاً، اگر کودکى «على» نام گذارى گردد با شنیدن آن در میان همسالان خود یک نوع احساس شخصیت مى کند. طبیعى است که هر چه درباره اوصاف و فضایل امام على (علیه السلام) گفته شود با دقت بدان گوش داده به دل مى سپارد. رسول اکرم (صلى الله علیه و آله) فرمود: «حق الولد على الوالدین ان یحسن اسمه؛ حق فرزن بر پدر و مادر آن است که نام خوبى براى او بنهند.»

روزى امام سجاد (علیه السلام) با مروان بن حکم که والى مدینه و دشمن سرسخت اهل بیت (علیهم السلام) بود، ملاقات کرد. مروان پرسید: نام تو چیست! امام سجاد (علیه السلام) فرمود: نام من على است. مروان گفت نام برادرت چست! امام فرمود: نام او نیز على است. مروان عصبانى شد، گفت: اوه! على، على، چه خبر است؟ مثل اینکه پدرت تصمیم گرفته نام همه پسرانش را على بگذارد. امام سجاد مى گوید: به حضور پدرم امام حسین (علیه السلام) آمدم و گفتار مروان را به آن حضرت عرض کردم. پدرم فرمود: «لو ولد لى مأة لاَحْبَبْتُ ان لااسمى احدا منهم الا علیا؛ هرگاه داراى صد پسر گردم، دوست دارم نام همه آن ها را بدون استثناء على بگذارم».

آشنا سازى با ابراز محبت نسبت به معصومان (علیهم السلام)

ابراز محبت از روشهاى عملى مؤثر در آشناسازى کودکان با اهل بیت (علیهم السلام) است. بدین معنا که والدین در محیط خانه به خصوص در مناسبتها به اهل بیت (علیهم السلام) اظهار محبت کنند و علاقه مندى از خود نشان دهند. مثلاً در اعیاد و ولادتها اظهار خوشحالى و در عزاداریها ابراز غم و اندوه نمایند. با چنین رفتارها بسیارى از پرسش هاى موجود در ذهن کودک نسبت به اهل بیت (علیهم السلام) پاسخ داده مى شود، و افزون بر این، به اهل بیت (علیهم السلام) نیز محبت پیدا مى کند. چون کودک از رفتار پدر و مادر پیروى مى کند و هر عملى که از آنان سر بزند آن را ارزشمند تلقى کرده، رفتارش را با آن منطبق مى سازد؛ اگر کودک در محیط خانه مکرر مشاهده کند که پدر و مادر احترام خاصى به اهل بیت (علیهم السلام) قایلند و نسبت به آن ها اظهار دوستى و ارادت مى کنند، یقینا تحت تأثیر رفتار پدر و مادر قرار گرفته از آنان تبعیت مى نماید. تأثیر پذیرى کودک از رفتار و عملکرد والدین طبیعى است چون نخستین بار در محیط خانواده با کنش ها و واکنش هاى آنان مواجه شده به شدت از آن متأثر مى شود.

آنچه مهم است و آثار تربیتى فراوان دارد اظهار محبت است. ابراز دوستى با زبان و رفتار بر روح و روان کودک تأثیر مى گذارد. از این رو پدر و مادر اگر ارادت قلبى و باطنى خود نسبت به اهل بیت (علیهم السلام) را در گفتار یا رفتار خویش اظهار کنند کودک با مشاهده آن به اهل بیت (علیهم السلام) گرایش پیدا کرده علاقه مند مى شود. همان گونه که سیره معصومان (علیهم السلام) بر اظهار محبت بوده و آنان نسبت به کودکان ابراز علاقه کرده و احساسات رقیق از خود نشان مى دادند. چنان که رفتار رسول اکرم (صلى الله علیه و آله) با فرزندان حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها)، امام حسن و امام حسین (علیهم السلام) نیز نشان دهنده این امر است.

از مفضل نقل شده که روزى بر امام موسى کاظم (علیه السلام) وارد شدم. دیدم فرزند خردسال او، امام رضا (علیه السلام) روى دامان پدر نشسته و امام کاظم (علیه السلام) او را مى بوسد و زبانش را مى مکد. و گاه بر شانه اش مى گذارد و گاه او را در آغوش مى گیرد و مى گوید: پدرم فداى تو باد! چه بوى خوشى و چه اخلاق نیکویى دارى و چه روشن و آشکار است فضل و علم و دانش تو!

سیره و رفتار محبت آمیز و ابراز احساسات رسول خدا (صلى الله علیه و آله) نسبت به اهل بیت و هم چنین سیره ائمه اطهار (علیهم السلام) در این مورد نشان دهنده آن است که از این طریق مى توان به بهترین وجه اهل بیت را به مردم معرفى کرد. اظهار محبت رسول اکرم (صلى الله علیه و آله) به اهل بیت به خصوص حسنین (علیهم السلام) اغلب جنبه آشناسازى داشت و پیامبر مى خواست با این کار منزلت فرزندانش را در نزد خود عملاً به مردم نشان دهد.

آشنا سازى با شرکت در محافل مذهبى
 

یکى دیگر از روشهاى مؤثر در فرایند آشناسازى کودکان با اهل بیت (علیهم السلام) شرکت دادن آنان در مجالس و محافلى است که در مناسبت هاى مختلف به یاد و نام معصومان (علیهم السلام) برگزار مى گردد. هر چند در این روش در مورد آشناسازى با اهل بیت (علیهم السلام) چیزى به صورت مستقیم به کودکان گفته نمى شود، ولى چیزهایى را به صورت غیر مستقیم دریافت مى دارند که تأثیرش به مراتب از دستورات مستقیم بیشتر است. کودکان با شرکت در مجالس، اعم از جلسات جشن یا عزادارى چیزهایى را مشاهده مى کنند و مى بینند که به شدت تحت تأثیر قرار گرفته آن را به دل نگه مى دارند. بسیارند کودکانى که پیش از فرا رسیدن مناسبت ها براى شرکت در آن خود به خود آمادگى لازم را مى گیرند و این کار به خاطر تأثیرات عمیق و مشارکت در یادبودهاى مربوط به اهل بیت (علیهم السلام) است.

گاه مطالبى را کودکان از سخنرانان و مداحان درباره اهل بیت مى شنوند که به قدرى در ذهن آن ها نفوذ مى کند که تا زمانهاى طولانى باقى مى ماند. چون در سخنرانى هاى عمومى معمولاً فرد یا افراد خاصى مورد خطاب نیست و مطالب هم به گونه اى ارایه مى شود که الزام و دستورى به کسى نمى دهد، از این رو نفوذ آن ها بیشتر از امر و نهى هاى مستقیم مى باشد. کودکان که از نظر تربیتى در شرایط مناسب ترى قرار دارند و نسبت به دریافت و پذیرش مطالب آماده تر هستند، از این گونه مجالس و سخنرانى ها بهتر مى توانند استفاده کنند و بدین طریق با اهل بیت (علیهم السلام) آشنا شوند.

آشنا سازى با نمادهاى عزادارى

برخى از نمادهاى موجود در میان شیعیان و مسلمانان که در مناسبت هاى مربوط به اهل بیت (علیهم السلام) به خصوص سوگواریها مورد استفاده قرار مى گیرد و شور و شوق فراوانى را در شرکت کنندگان ایجاد مى کنند، در آشنا سازى کودکان با اهل بیت (علیهم السلام) مؤثر است. هر چند ممکن است شواهدى از سیره نتوان بر آن ها پیدا کرد، ولى در سیره پیروان اهل بیت وجود دارد و همواره در انجام مراسم جهت اظهار ارادت به معصومان (علیهم السلام) مشاهده مى شود. کاربرد زیاد این نمادها از روزگار قدیم تاکنون مانند پوشیدن لباس مخصوص، بستن پرچم و امثال آن، خود قابل توجه است و مى تواند تأییدى باشد بر وجود آن ها در زمان معصومان (علیهم السلام). به هر حال تأثیر نمادها بر کودک از نظر روحى و روانى به مراتب بیشتر از ارایه مطالب نظرى و دستورات شفاهى است. به خاطر آن که هنوز نیروى تعقل و تفکر کودک به صورت مطلوب به کار نیامده و اغلب اطلاعات را از طریق حسّى دریافت مى کند. بنابراین، نشان دادن نمادها به کودکان همراه با توضیحى کوتاه و ساده درباره آن تأثیر مطلوبى بر کودک مى گذارد و بدین طریق مى توان او را با صاحبان نماد آشنا ساخت.

در فرهنگ تشیع نمادهاى مختلفى در مورد اهل بیت (علیهم السلام) به ویژه در عزاداریها وجود دارد که هر کدام به نوعى نشان دهنده اظهار محبت و دوستى با معصومان (علیهم السلام) است. بعضى از این نمادها همانند پرچم در زمان معصومان (علیهم السلام) نیز وجود داشته و از آن ها در جنگهایا موارد دیگر استفاده مى کردند. این گونه نمادها جنبه آشنا سازى هم داشته؛ زیرا هر جا در میدانهاى جنگ پرچم اسلام بود، پیامبر و على هم در آن جا حضور داشتند؛ و شاید بسیارى از افراد با دیدن پرچم اسلام و حضور نزد پیامبر با آن حضرت آشنا مى شدند.

همچنین ببینید

از نهضت حسینی تا جامعه مهدوی (وفاداری)

شب عاشورا، شب تعارف و تعریف و تمجید بی جا نیست، امام نیز تحت تأثیر …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

6 + 3 =