خانه / تربیت / روش هاى رفتارى آشناسازى کودکان با اهل بیت (علیهم السلام)۲

روش هاى رفتارى آشناسازى کودکان با اهل بیت (علیهم السلام)۲

روشهاى رفتارى در فرآیند آشنا سازى کودکان با اهل بیت (علیهم السلام) به شیوه هایى گفته مى شود که بیشتر جنبه عملى دارد تا جنبه زبانى و گفتارى. براى مثال، نام گذارى کودک یک شیوه عملى است که پس از تولد نوزاد با تشریفات خاصى از جانب بستگان به خصوص والدین انجام مى گیرد. با این روش و انتخاب نام مناسب مى شود کودک را با اهل بیت (علیهم السلام) آشنا ساخت. این شیوه ها همچنان که در تربیت کودکان مؤثر است، چون جنبه عملى و حسى دارد و کودک بهتر مى تواند خود را با آن تطبیق دهد، در آشناسازى آنان با اهل بیت (علیهم السلام) نیز بسیار کار ساز مى باشد. هدف از این نوشتار آشنا سازى کودکان با اهل بیت (علیهم السلام) است که مى بایست والدین با استفاده از روشهاى مناسب آنان را با معصومان (علیهم السلام) آشنا سازند.

آشنا سازى با سوژه ها

دیگر از روشهاى رفتارى مؤثر در تربیت و آشنا سازى کودکان با اهل بیت (علیهم السلام) روش بهره گیرى از سوژه ها است. بدین معنا که هرگاه موضوعى در ارتباط با اهل‌بیت (علیهم السلام) مطرح شد، مربى مى تواند بلافاصله آن موضوع را به عنوان سوژه انتخاب نموده درباره اهل بیت (علیهم السلام) و فضایل آن ها با کودکان صحبت کند و بدین طریق آنان را با اهل بیت (علیهم السلام) آشنا سازد.

این شیوه از آشناسازى و معرفى اهل بیت (علیهم السلام) در سیره معصومان (علیهم السلام) وجود داشته و آن ها هم با استفاده از سوژه هاى موجود در معرفى خود به کمک مى‌گرفته‌اند. چنان که نقل شده امام سجاد (علیه السلام) پس از حادثه کربلا چه در سفر کوفه و شام و چه بعد از آن از این گونه سوژه ها براى بیان مظلومیت و مصایب پدرش امام حسین (علیه السلام) و یاران آن حضرت استفاده نموده و هر جا زمینه فراهم مى شده از حسین (علیه السلام) و یارانش سخن گفته است. سخنان امام سجاد (علیه السلام)، زینب و سایر اهل بیت (علیهم السلام) در سفر کوفه و شام موجب آگاهى مردم از قضایاى کربلا و آشنایى آنان با امام حسین (علیه السلام) گردید.

اگر نبود سخنان زینب و امام سجاد در بازار کوفه و مجلس یزید و ابن زیاد، مردم کوفه و شام اهل بیت (علیهم السلام) را نمى شناختند و از وقایع کربلا بى خبر بودند. امام سجاد (علیه السلام) با استفاده از این سوژه چنان اهل بیت (علیهم السلام) را به مردم معرفى کرد که همه آن ها با اهل بیت (علیهم السلام) آشنا شده و از این امر آگاه شدند که آن ها فرزندان پیامبرند و به همین جهت پس از آن با ایشان اظهار همدردى و دوستى نمودند.

امام سجاد (علیه السلام) پس از بازگشت به مدینه هم هر وقت زمینه مناسب فراهم مى شد براى پدرش گریه مى کرد و مظلومیت و حقانیت او را براى مردم بیان مى‌داشت. هرگاه آن حضرت ظرف غذا یا آبى را مى دید و یا گوسفندى را مشاهده مى کرد که سر مى برند، شروع به گریه مى کرد، اگر مى پرسیدند که چرا گریه مى کنید، مى فرمود: چگونه گریه نکنم در حالى که دیدم پدرم امام حسین (علیه السلام) را با لب تشنه به شهادت رسانیدند.

بنابراین، یکى از شیوه هاى مؤثر در آشنا سازى کودکان با اهل بیت (علیهم السلام) استفاده از سوژه ها است که پدران و مادران اگر با موقعیت شناسى دقیق از این روش بهره گیرند، بهتر به نتیجه مى رسند.

 آشنا سازى با زیباییها

منظور از این روش آن است که اسامى اهل بیت (علیهم السلام) را همراه با چیزهاى زیبا به کودک بیاموزند و هرگاه نام یکى از معصومان (علیهم السلام) برده شد، کلام یا خاطره زیبایى را قرین آن سازند تا بدین طریق نام معصوم در ذهن کودک بماند. پس یکى دیگر از شیوه هاى آشنا سازى کودکان با اهل بیت (علیهم السلام) که جنبه رفتارى و عملى دارد مقارن سازى نام و یاد اهل بیت (علیهم السلام) با زیباییهاست؛ یعنى اهل بیت (علیهم السلام) را همراه با خوبیها و زیباییها به کودک معرفى نمایند. این روش در فرآیند آشناسازى مؤثر است؛ چون کودکان به زیباییها مانند نامهاى زیبا، گلهاى قشنگ، پرندگان زیبا و امثال آن گرایش زیادى دارند و یاد و نام آنها در ذهن کودک ماندگار است.

اگر همراه با این چیزهاى زیبا و مورد علاقه کودک اهل بیت (علیهم السلام) هم براى او معرفى گردد و فضایل آنان متناسب با موضوع تعریف شود، نام و فضایل اهل بیت (علیهم السلام) بهتر در ذهن کودک نقش مى بندد و مى ماند. پس از آن هر وقت کودک به یاد آن شى ء زیبا بیفتد یا آن را تماشا کند، از باب مقارنه… یاد و نام اهل بیت (علیهم السلام) را تداعى مى کند.

روش مقارن سازى با زیباییها روشى است که در سیره اهل بیت (علیهم السلام) نیز به کار رفته است. ائمه اطهار (علیهم السلام) با استفاده از این شیوه در بسیارى از موارد اهل بیت (علیهم السلام) را براى مردم معرفى کرده اند.

درباره امام زمان حجة بن الحسن العسکرى (علیه السلام) روایات فراوانى است که آن حضرت را همراه با القاب و اسامى زیبا معرفى نموده اند. مثلاً از رسول اکرم (صلى الله علیه و آله) نقل شده که فرمود: «المهدى طاووس اهل الجنة؛ مهدى طاووس بهشتیان است.»

از آن جا که کودکان با محسوسات بهتر مى توانند ارتباط برقرار کنند، از این رو مقارن سازى اهل بیت (علیهم السلام) با زیباییهایى از این دست در ذهن آن ها بیشتر نفوذ مى کند و استقرار مى یابد.

 آشنا سازى از طریق مراوده با علماء

رفت و آمد و برقرارى ارتباط با علما و بزرگان دینى و شرکت دادن کودکان در این گونه مناسبات به نوبه خود نقش مهمى در آشنا سازى کودکان با اهل بیت (علیهم السلام) دارد. آشنایى و همنشینى با دوستان اهل بیت (علیهم السلام) به ویژه علماى بزرگ مانند مراجع تقلید، گذشته از اینکه آثار تربیتى و اخلاقى فراوان دارد، انسان را با اهل بیت (علیهم السلام) نیز آشنا ساخته و به آنان علاقه مند مى سازد؛ چون علماى دینى و مراجع بزرگوار تربیت یافتگان مکتب اهل بیت (علیهم السلام) و از شاگردان امام صادق (علیه السلام) هستند گویى اخلاق و رفتار اهل بیت (علیهم السلام) در هر عصر در چهره زیبا و نورانى علماى دین تجلى مى یابد. از اینجاست که جویندگان راه اهل بیت (علیهم السلام) به خصوص کودکان و نوجوانان تحت تأثیر گفتار و رفتار علما قرار گرفته شیفته اسلام، قرآن و امامان معصوم (علیهم السلام) مى شوند.

ارتباط با علما و هم نشینى با آن ها آثار مثبت دینى و تربیتى زیادى را به دنبال دارد. امام صادق (علیه السلام) در این زمینه از رسول خدا (صلى الله علیه و آله) نقل مى کند که فرمود: «مجالسة اهل الدین شرف الدنیا و الاخرة؛ رفت وآمد با علما موجب شرافت دنیا و آخرت است.»

 آشنا سازى با خواندن آثار معصومان (علیهم السلام)

کتاب خوانى و آشنایى با آثار دیگران بى تردید یکى از عوامل موثر در رشد شخصیت انسان است و از جهات مختلف بر او تأثیر مى گذارد. نیاز مادى و معنوى انسان به کتاب خوانى و استفاده از آن براى بهره گیرى از تجربیات گذشتگان و علوم پیشینیان بر کسى پوشیده نیست. به خصوص قرائت کتابهاى دینى و مذهبى مانند قرآن کریم و احادیث و دعاهاى وارد شده از ناحیه معصومان (علیهم السلام) نیازهاى روحى و معنوى انسان را تأمین مى کند.

نکته پایانى

از آنچه گفته شد به این نتیجه رهنمون مى شویم که در شرایط کنونى نیاز شدید به تربیت کودکان و نوجوانان بر محبت و دوستى اهل بیت (علیهم السلام) و آشنا سازى آنان با معصومان (علیهم السلام) است.آشنایى و شناخت اهل بیت (علیهم السلام) آثار فراوان روحى و معنوى براى کودک دارد که از نظر تربیتى قابل توجه است.

معرفت اهل بیت (علیهم السلام) موجب پرورش روحیه ایثار، فداکارى، عزت نفس، کمک به محرومان و نظایر آن مى شود که در هر شرایطى براى یک مسلمان لازم است. شناخت اهل بیت (علیهم السلام) عامل تشویق انسان به خداشناسى، عبادت، دعا و مناجات است در یک کلمه منشاء همه خوبیها و زیباییهاست.

آشنا سازى کودکان با اهل بیت (علیهم السلام) مستلزم آشنا بودن مربیان به خصوص والدین با آنان است. کسانى که به این کار مى پردازند، باید شناخت لازم از فرهنگ اهل بیت (علیهم السلام) داشته باشند تا موفق به انجام آن گردند. آگاهى از اخلاق، رفتار و سیره معصومان (علیهم السلام) در امر آشناسازى لازم است. بنابراین، اگر مربیان یا پدران و مادران در این زمینه اطلاعات کافى ندارند، مناسب است قبل از آشناسازى کودکان خود به فراگیرى معارف اهل بیت (علیهم السلام) اقدام کنند تا ضمن جلوگیرى از بد آموزیهاى احتمالى فرهنگ واقعى اهل بیت (علیهم السلام) را به کودک منتقل نمایند.

آنچه از روشهاى آشناسازى اعم از گفتارى و رفتارى گفته شد، هر کدام به نوبه خود در فرایند آشنا سازى کودکان با اهل بیت (علیهم السلام) مؤثر است، هیچ گونه تزاحمى در آن ها وجود ندارد. از این رو، مى توان از همه آن ها در تربیت و آشنا سازى کودکان با معصومان (علیهم السلام) استفاده کرد. چنان که شیوه اسلام در تربیت و اصلاح فرد همین است و از همه روشها استفاده مى کند. مثلاً، هم الگو عرضه مى دارد، هم تشویق و تنبیه و هم از پند و اندرز کمک مى گیرد.

پى نوشتها:

۱٫ حسین نورى، مستدرک الوسایل، مؤسسه آل البیت، ج ۱۵، ص ۱۲۸٫

۲٫ داستان و دوستان، ج ۵، ص ۱۴۴ (به نقل از معالى السبطین، ج ۱، ص ۲۰۶).

۳٫ بحار، ج ۴۶، ص ۱۰۹٫

۴٫ بحار، ج ۱، ص ۹۱٫

همچنین ببینید

از نهضت حسینی تا جامعه مهدوی (وفاداری)

شب عاشورا، شب تعارف و تعریف و تمجید بی جا نیست، امام نیز تحت تأثیر …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

+ 79 = 88