خانه / پرونده ویژه امام خمینی (ره) / چگونه امام خمینی را بخوانیم۳

چگونه امام خمینی را بخوانیم۳

امام خمینی(رحمه الله علیه) اندیشمندی بود که در ساحت‌های گوناگون معرفت به تلاش فکری و عملی پرداخت و آثار ارجمندی را در دانشهای مختلف از خود به یادگار گذاشت؛ و بر پایه همین دانش ها به ارائه نظریات و راهبردهای سیاسی و اجتماعی می‌پرداخت. بی‌تردید ورود به این سرچشمه زلال معرفت، نیازمند آشنایی با چند و چون نظام دانایی امام و ویژگی‌ها و ابعاد و منابع مختلف این اندیشه است تا با انتخاب یک روش شناسی دقیق بتوان به فهم و تبیین اندیشه امام پرداخت. در مقالات پیشین برخی از وجوه کلی اندیشه امام بررسی شد و در ادامه چند مورد دیگر را با هم مطالعه می‌کنیم:

۲-۱٫ اصولگرایی و اجتهاد محوری

منطق و روش حضرت امام(رحمه الله علیه) در تحقیقات و اندیشه‌های علمی مبتنی بر مبناگروی و اصول گرایی سنتی مبتنی بر اجتهاد و تفقه است. این روش در مقابل، نظریه های بدیل اخباری‌گری و تأویل‌گرایی افراطی است و با اعتقاد به حقیقت فی نفسه، معتقد است که پایه‌های فکری بشر از طریق عقل ناب و وحی معصومانه از طرف خداوند ارائه شده است و انسان‌ها می‌توانند با کشف این پایه‌های بنیادین، به توسعه و تحول معارف بشری بپردازند. بنابراین یکی از ویژگی‌های اندیشه امام تأکید بر مبانی و پایه‌های بنیادین برآمده از عقل و نقل است که در پرتو آنها می‌بایست به نظریه پردازی و اندیشه ورزی پرداخت.(۱)

۳-۱٫ انسجام درونی

یکی دیگر از ویژگی های اندیشه حضرت امام(ره) انسجام درونی و نبودن تناقض منطقی و گسست میان آرا مختلف و تخصص های متنوع ایشان است. بر خلاف نظر برخی از نویسندگان،(۲) اندیشه های امام(ره) از اصول ثابت و منسجم در راستای رسالت اندیشه دینی برخوردار است.(۳) در واقع می توان گفت که اندیشه و سیره ایشان بر یک مجموعه اصول موضوعه یا مبادی تصدیقی بنیاد یافته است.

۴-۱٫ توجه به کارآمدی

اندیشه سیاسی باید از آن چنان ظرفیتی برخوردار باشد که بتواند راه را به عرصه عمل سیاسی بگشاید در غیر این صورت، اندیشه دچار نابهنگامی و ناکارآمدی می گردد و ناگزیر می شود عرصه سیاست و اجتماع را به اندیشه های رقیب واگذارد. امام با تأکید به نقش عنصر زمان و مکان در اجتهاد بدین مهم توجه داشته است. ایشان در نامه ای به اعضای شورای نگهبان می نویسد:

«یکی از مسائل بسیار مهم در دنیای پرآشوب کنونی، نقش زمان و مکان در اجتهاد و نوع تصمیم گیری هاست. [… ] شما در عین اینکه باید تمام توان خودتان را بگذارید که خلاف شرعی صورت نگیرد – و خدا آن روز را نیاورد- باید تمام سعی خودتان را بنمایید که خدای ناکرده اسلام در پیچ و خم های اقتصادی و نظامی، اجتماعی و سیاسی متهم به عدم قدرت اداره جهان نگردد.»(۴)

۵-۱٫ خلوص اندیشه امام(رحمه الله علیه)

به گفته کلیم صدیقی، متفکر مسلمان انگلیسی تبار، مهمترین عامل موفقیت وی در سرنگونی دودمان پهلوی و استقرار نظام بدیل، آلوده نشدن اندیشه و عمل ایشان به مفاهیم سیاسی مدرن بود.(۵) از این رو امام هیچ گاه در اندیشه خود به چپ یا راست متمایل نشد و با اندیشه ناب و خاص و کاملاً اسلامی خود به نظریه پردازی و مواجهه با شرق و غرب پرداخت.(۶)

امام در تعريف و تعيين اهداف انقلاب اسلامي، رهبري جريان مبارزه، مواجهه با قدرت‌هاي افزون‌طلب و تاكتيك‌ها و روش‌هاي حفظ و استمرار دستاوردهاي انقلاب اسلامي، داراي دكترين سياسي ويژه و منحصر به فردي بودند، دكترين سياسي امام بر پايه مباني ثابت و استوار و خدشه‌ناپذيري چون اعتقاد عميق به غيب و امدادهاي غيبي، ايمان خلل‌ناپذير به تعاليم اسلام و وحي، اتكا و توكل راسخ بر قدرت لايزال الهي، و تكليف‌مداري مطلق، و… قرار داشت، دكترين سياسي كه «به اعتراف غربيان، غرب از شناخت آن عاجز مانده است.» چنان كه ميشل فوكو  انديشمند و جامعه‌شناس برجسته فرانسوي در نوشته‌هاي خود با اشاره به سفري كه در كوران حوادث انقلاب (سال۵۷) به ايران داشته و با اشاره به نظريات برخي از تحليل‌گران غربي كه جريان انقلاب ايران را عبور جامعه ايران از غير مدرن و سنتي به مدرنيته، تفسير مي‌كردند، با معيار قرار دادن وقايع عيني و تحولات جاري كه از نزديك مشاهده نمود مي‌نويسد:«من قبول دارم كه از قرن هيجدهم به بعد هر تحول اجتماعي اتفاق افتاده بسط مدرنيته بوده اما انقلاب ايران تنها حركت اجتماعي است كه در برابر مدرنيته قرار دارد».(۷)

در واقع فوكو مي‌پذيرد كه انقلاب اسلامي ايران دو سده اقتدار يك انديشه سياسي را با همه سوابق چند صد ساله‌اش به چالش كشانده… و اين انقلاب حرف تازه‌اي دارد و ويژگي بارز انديشه سياسي حضرت امام هم همين است.

منابع:

  1. ر. ك: غلامعلي رجايي، برداشت‌هايي از سيره امام خميني؛ جوادي آملي، ولايت فقيه، ص۲۹۵٫
  2. سید حمید روحانی، نهضت امام خمینی، ص۱۲٫
  3. نجف لک زایی، انديشه سياسى صدر المتالهين، ص۸۰٫
  4. طه، آیه:۴۴٫
  5. سید حمید روحانی، نهضت امام خمینی، دفتر اول، ص۱۲٫
  6. ر. ك: غلامعلي رجايي، برداشت‌هايي از سيره امام خميني.

همچنین ببینید

راهبردهای اسـاسی در رفع شبهات و پاسخگویی به سؤالات از منظر امام خامنه ای

پاسخ‌گویی به شبهات و سوالات اساسی و عمده‌ای كه در ذهن افراد جامعه، شكل می‌گیرد …

یک دیدگاه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

+ 53 = 58