خانه / پرونده ویژه امام خمینی (ره) / چگونه امام خمینی را بخوانیم۵

چگونه امام خمینی را بخوانیم۵

امام خمینی(رحمه الله علیه) اندیشمندی بود که در ساحت‌های گوناگون معرفت به تلاش فکری و عملی پرداخت و آثار ارجمندی را در دانشهای مختلف از خود به یادگار گذاشت؛ و بر پایه همین دانش ها به ارائه نظریات و راهبردهای سیاسی و اجتماعی می‌پرداخت. بی‌تردید ورود به این سرچشمه زلال معرفت، نیازمند آشنایی با چند و چون نظام دانایی امام و ویژگی‌ها و ابعاد و منابع مختلف این اندیشه است تا با انتخاب یک روش شناسی دقیق بتوان به فهم و تبیین اندیشه امام پرداخت. در مقالات پیشین برخی از وجوه کلی اندیشه امام بررسی شد و در ادامه چند مورد دیگر را با هم مطالعه می‌کنیم:

۴- روش شناسی امام

روش امام خمینی(رحمه الله علیه) در بیان سیستم‌های فکری اسلام مبتنی بر اجتهاد است. ايشان اجتهاد را تنها روشی در مسائل فقهى نمى‌داند و معتقد است اجتهاد و تلاش قانونمندِ فهمِ دين، براى نوفهمى و بازفهميِ نظام عقيدتيِ اسلام نيز بايد به كار گرفته شود. از این رو اجتهاد و نوگرايى در چهارچوب تفكر اصيل اسلام و گسترش تفسير درست و زنده آن همراه با شناخت عميق از همه زواياى اسلام روش اساسی در تبیین و ارائه سیستم فکری اسلام است.(۱) ایشان در یکی از سخنرانى های خود به اين نكته اشاره كرده و به نقد برخی از اسلام‌شناسی‌ها می‌پردازد:«در قرن‌هاى سابق يك دسته متكلمين بوده‌اند كه اينها روى فهم تكلم خودشان، روى فهم ادراك خودشان، اسلام را آن طور توجيه مى‌كردند كه خودشان فهميده بودند. يك دسته فلاسفه بودند كه روى فلسفه‌اى كه آنها مى‌دانستند، اسلام را به صورت يك فلسفه ادراك مى‌كردند، خيال مى‌كردند كه مكتب فلسفى است. يك دسته عرفا و اين طايفه بودند كه اسلام را به فهم عرفانى توجيه مى‌كردند و اسلام را كانه يك مكتب عرفانى مى‌دانستند، تا اين زمانهاى آخر كه اسلام را يك مكتب مادى تصورمی‌كردند.»(۲)

۵- روش شناسی فهم اندیشه امام

با توجه به منابع متعدد و تخصص‌های مختلف و دوران‌های متمایز حیات امام راحل شناخت اندیشه‌های امام دچار سو فهم‌ها و افراط و تفریط‌هایی گشته است که گاه موجب قرائت‌های غیر صحیح و گاه متعارض با اصل اندیشه امام گشته است.(۳) از این رو توجه به روش‌شناسی اندیشه امام و انتخاب روش نزدیک‌تر به واقع یکی از شرایط بسیار مهم امام پژوهی است. برخى آن حضرت را تنها از زاويه فقه و اصول مى‌نگرند و به نوآورى‌ها و ابتكارات او در حوزه مسائل فقهی پرداخته‌اند و بعضى از منظر انديشه سياسى يا از مرصد علوم قرآنى و تفسير به مطالعه ابعاد وجودى امام پرداخته‌اند و برخی به انديشه‌هاى فلسفى و عرفانی حضرت امام پرداخته‌اند. بدون ترديد اندیشه امام آميزه‌اي از آموزه‌هاي فقهی، كلامي، فلسفي، تفسيري، روايي، عرفاني و… است و توانسته است در مطالعة ميان رشته‌ای گام بردارد.

گفتمان ایشان با تعلق به مکتب عقلى – اصولى شيعى و حکمت متعالیه صدرایی و عرفان ناب شیعی، يک جريان عظيمی است که به ابعاد مختلف دین و انسان توجه دارد. از این رو این گفتمان، با تأکید بر اجتهاد دینی و عقلانیت فلسفی بر اصول خلل ناپذیر و بنیان‌های پایه‌ای عقل و وحی مبتنی است و در روش به این طریقه پایبند است. در واقع می توان گفت که اندیشه و سیره وی بر یک مجموعه اصول موضوعه یا مبادی تصدیقی قرار یافته است که عدم توجه مناسب به آن و فقدان احاطه لازم بر آن، جدای از بروز نارسایی‌های روش شناسانه، موج وارونه نگری و سطحی بینی در فهم و تبیین اندیشه و سیرۀ نظری و عملی ایشان خواهد شد.(۴) بنابراین در شرح اندیشه‌های امام می‌بایست به اصول پایه‌ای و بنیان‌های نظری اندیشه امام توجه نمود و با توجه به شرایط زمان و مکان نحوه بروز آثار و نتایج آن مبانی را استخراج نمود.(۵)

جمع بندی:

با توجه به آنچه در این گفتار گذشت، اندیشه امام یک منظومه منسجم ذوابعاد است که با توجه به ویژگی‌هایی همچون هدایت محوری، اصول گرایی و اجتهاد محوری، انسجام درونی، کارآمدی و خلوص آن باید فهمیده شود و در تبیین آن می‌بایست به اصول اصلی و بنیان‌های اساسی و ثابتات نظری ایشان توجه و بر همین اساس به تبیین یک موضوع خاص پرداخت.

منابع:

  1. عباس ایزدپناه، اصول و شیوه های تحقیق در آثار و اندیشه های امام خمینی، ص۲۲۰٫
  2. صحيفه نور ج۲، ص۱۵۳٫
  3. محمد باوی، تأملی در روش شناسی مطالعه اندیشه سیاسی امام خمینی(ره)، ص۶٫
  4. عباس ایزدپناه، همان.
  5. مجتبی اسکندری، تبیین الگوی تصمیم گیری و سیاستگذاری ص۱۰٫

همچنین ببینید

راهبردهای اسـاسی در رفع شبهات و پاسخگویی به سؤالات از منظر امام خامنه ای

پاسخ‌گویی به شبهات و سوالات اساسی و عمده‌ای كه در ذهن افراد جامعه، شكل می‌گیرد …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

+ 43 = 51