خانه / تشکل / اسلام به عنوان پایه تشکل‌های اسلامی

اسلام به عنوان پایه تشکل‌های اسلامی

نویسنده:محسن گلپايگاني

بی تردید وجود تشکل‌های اسلامی در میان جوامع اسلامی یکی از علل پایداری و تأثیرگذاری حرکت‌های اسلامی بوده است. به عنوان مثال قبل از پیروزی انقلاب اسلامی این تشکل‌ها پایگاهی مناسب برای پاسداری از ارزش‌ها و مبانی اسلامی در جامعه و کانونی برای مبارزه با رژیم پهلوی محسوب می‌شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز این تشکل‌ها علاوه بر کارکردهای نظری و فکری در عرصه‌های علمی و سیاسی تبدیل به یکی از پرطرفدارترین و تعیین‌کننده‌ترین جریان‌های سیاسی در جهت‌گیری‌های اجتماعی و سیاسی کشور شده‌اند.

مؤلفه‌های اساسی تشکل‌ها

در تکوين هر تشکل از جمله تشکل‌های اسلامی، مجموعه عواملي دخيل‌اند که فقدان يکي از آن‌ها علي‌رغم وجود عوامل ديگر، منتهي به عدم شکل‌گيري و يا شکست تشکل مي‌گردد. اين عوامل چهار عنصر است: ايدئولوژي، رهبري، سازماندهي (به معنای اهداف، استراتژی‌ها و دستور عمل‌کردها) و نیروی انسانی.

اسلام و ایدئولوژی اسلامی رکن اساسی تشکل‌های اسلامی

تشکل‌های اسلامی ویژگی‌های نظام‌های مبتنی بر اسلام را دارا هستند. یعنی آنچه لازمه‌ی نظام‌های مبتنی بر اسلام است، در این تشکل‌ها وجود دارد. در تشکل‌های اسلامی، اسلام پایه تشکل و ایدئولوژی اساسی آن به حساب می‌آید که مبتني بر يک نظام ارزشي مختص به خود است.

در اين نظام ارزشي، ويژگي‌ها و مشخصه‌هاي جامعه آرماني عرضه شده است. رهبران ديني بر اساس نظام ارزشي، شيوه‌ها و راهکارهاي عملي دگرگون‌سازي جامعه در جهت دستيابي به جامعه آرماني را ارائه مي‌دهند که تشکل‌های اسلامی از این قاعده مستثنا نیستند. اسلام در مقايسه با ساير مکاتب، ملاک‌ها و معيارهاي ويژه‌اي دارد که با آنچه امروزه در جهان متداول است، متفاوت مي‌باشد. ویژگی‌های تشکل‌های مبتنی بر اسلام این‌هاست:

  1. خداگرایی در تمامی شئون: هدف از ایجاد تشکل‌ها در نظام‌های مختلف، متفاوت است. در جوامع سکولار نهایت هدفی را که می‌توان متصور شد تامین سعادت و آرامش دنیوی و تهیه و فراهم نمودن نیازهای مادی است اما در تشکل‌های اسلامی، غایت و نهایت، سعادت و کمال دنیوی و اخروی جامعه است. نظام اعتقادي اسلام نقش مهمي در موضع‌گيري انسان در عرصه نهادی و تشکلی دارد. هرچه نیروی انسانی تشکل‌ها از نظر اعتقادی و خداگرایی در درجه بالاتری باشند و مسیر رشد را در عرصه خدامحوری طی کنند به همان اندازه اهداف، استراتژی‌ها و عمل‌کردهای تشکل‌ها سمت و سوی الهی پیدا کرده و راه نیل به سعادت اخروی را آسان‌ـر می‌پیمایند.
  2. معنویت‌گرایی: يكي از تفاوت‌هاي اساسي تشکل‌های اسلامي با ساير نهادهای جهان، وجود مولفه‌اي به نام معنويت، اخلاص و «براي خدا كار كردن» در متن آن است. يكي از راه حل‌هاي برون رفت از بعضي چالش‌هاي سياسي و بي اخلاقي‌ها، ترزيق دوباره اين مولفه و احياي آن در ادبيات و رفتار تاثیرگذاران جامعه است.
  3. اخلاق‌گرایی در تشکیلات: یکی از تفاوت‌های اصلی مدل تشکیلات اسلامی با سایر تشکل‌ها در جهان سوای ماهیت کلی دیدگاه‌ها و جهان‌بینی‌های متفاوت، رعایت اخلاق اسلامی است. اخلاق تشکیلاتی را می‌توان به صورت پای‌بندی و التزام افرادی که در آن تشکیلات نقش دارند به بایدها و نبایدهای گرفته شده از شرع و عقل و عرف در زمینه اخلاق تعریف کرد. جایگاه اخلاق در تشکیلات اسلامی جایگاه ویژه ای است و تفاوت جایگاه اخلاق در جامعه در دين اسلام نسبت به سایر ادیان و نظامات اجتماعی به توجه ویژه و قابل توجه دین اسلام به رعایت اخلاق و آداب اسلامی در همه زمینه‌های زندگی برمي‌گردد. اسلام عرصه‌هایی همچون نهادها و تشکل‌ها را فراموش نکرده است و روش‌ها و منش‌های مربوط به این حوزه را نیز به درستی و دقت تبیین نموده است. مسلما منبع اصلی آموزه‌های اخلاقی اسلام در زمینه اخلاق تشکیلاتی، تفسیر و توضیح آیات قرآن و روایات معصومین (ع) در این باب است.

یکی از آفات اخلاقی در کار تشکیلاتی فراموشی معنویت است. این جمله شهید بهشتی که “کار در تشکیلات بایستی آهنگ عبادت داشته باشد” را نباید فراموش کرد. آفت دیگر قدرت طلبی در فضای تشکیلات است. این صفت زشت، نابود کننده کلیت تشکیلات است.

  1. تقوای تشکیلاتی: مهم‌ترين ركن در تقواي تشکیلاتی صادقانه و دردمندانه عمل كردن است. کار تشکیلاتی ممزوج با اين تقوا منشا بركات و ثمرات مادي و معنوي در جامعه خواهد بود و جامعه بر اساس این سياست به سوي سعادت حقيقي حرکت خواهد کرد.
  2. عدم فردگرایی و کار جمعی برای نیل به اهداف الهی. تشکیلات اسلام محور و خداگرا به منافع شخصی نگاه نداشته و با فعالیت جمع‌گرایانه در صدد برآوردن منافع الهی تشکیلات و رسیدن خود و رساندن دیگران به سعادت اخروی هستند.
  3. بازدارندگی از تعدی به حقوق جامعه و دیگر انسان‌ها برخلاف تشکیلات غیراسلامی یا به ظاهر اسلامی مانند داعش.
  4. داشتن روحیه جهادی: اسلام در پیروی از مسیر حق و حقيقت، پيروان خود را به جهاد با جان و مال دعوت مي کند. بر اساس اصل انجام تکليف الهي، یکایک اعضای تشکل باید به تکليف الهي خود عمل کنند و آن هم با تفکری جهادی. آنچه در تفکر جهادی قابل توجه است ویژگی‌هایی است که در جهاد وجود دارد. کلیدی‌ترین ویژگی‌های جهاد ابتدا عمل کردن برای مقابله با دشمن است. ویژگی دیگر تلاش مضاعف همراه با ایثار و از خود گذشتگی است. بنابراین با توجه به ویژگی‌های جهاد، می توان خصوصیات تشکل‌های اسلامی که در آن‌ها روحیه جهادی وجود دارد را در چند کلمه خلاصه کرد که عبارتند از: اقدام جهت مقابله با دشمن، تلاش مضاعف، ایثار، مدیریت جهادی و اقدام برخاسته از دردمندی و احساس مسئولیت.

ابزارهای اسلامی در پایداری تشکل‌های اسلامی

تشکل‌های اسلامی با بهره‌گیری از برخی ابزارهایی که اسلام برای پایداری، رشد و نفوذ تفکر تشکیلاتی در نظر گرفته است قادر خواهند بود به حیات و پایداری خویش ادامه داده و به قدرت و نفوذ خود بیافزایند. برخی از این ابزارها در ذیل ذکر می‌شود:

  • شعارهاي آرماني اسلام: از قبيل آزادي، برابري، برادري و عدالت خواهي مایه حیات تشکل‌های اسلامی است.
  • رهبري: این امر از ديگر شاخص‌هاي اسلام در تشکل‌های مذهبی محسوب مي‌شود. رهبري، نقش هماهنگ کننده اصلي نيروهاي درگير را ايفا مي‌کند. رهبر، نظريه‌پرداز یک تشکل است و ضرورت وجود رهبري در مباني انديشه سياسي اسلام، امري انکارناپذير است.
  • نمادهاي اسلامي که نشانه همبستگي تشکل‌های اسلامی محسوب مي‌شوند. تاسوعا، عاشورا و اعياد اسلامي از جمله اين نمادها هستند.

همچنین ببینید

علائم مربوط به چهره را حدس بزنید

در برداشت ها و تفاسیر مربوط به زبان بدن ، چهره ، اثرگذارترین بخش است. …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Solve : *
8 + 20 =