خانه / تربیت / تربیت دینی نوجوانان(۱۲-۱۸ سال)۲

تربیت دینی نوجوانان(۱۲-۱۸ سال)۲

مقدمه: در قسمت پیشین گفتیم که موضوع «تربیت» یکی از مسائل مهم در دیدگاه دین و نظام اسلامی است. حاصل تربیت این نظام «انسانی متعالی» است. دراین نظام ایمان و عمل صالح باهم پیوندی عمیق دارند، و انسان با آن همه اسارت‌ها که از درون و بیرون دارد، تلاش می‌کند دراین نظام تربیتی به آزادگی دست یابد. این نوشتار به ابعاد مختلفی از چگونگی «تربیت دینی» نوجوانان پرداخته‌ است.

مراحل نوجوانی

تغییر و تحوّلات این دوره به سه مرحله تقسیم می شود:

▪ مرحله اول: فاصله گرفتن (۱۲ـ۱۴ سالگی)

بروز رشد جسمی و اولین نشانه های بلوغ، با نوعی تمایل طبیعی برای فاصله گرفتن کودک از بزرگ سالان، بخصوص والدین همراه است. این تمایل می تواند در بستن در اتاق یا حمام توسط کودک و یا محرمانه جلوه دادن تغییرات بدن مشاهده شود. این گونه رفتارهای محرمانه و اختصاصی، نقش روانی ـ اجتماعی مهمی در پایان دادن به وابستگی های کودکانه قبلی به والدین و سایر بزرگ سالان ایفا می کند. با افزایش این فاصله، کودک می تواند با دوستان نزدیک خود راز و رمزهایی را مطرح کند و ارتباط های ویژه دوره نوجوانی را با گروه هم سالان و به دور از والدین و معلمان و دیگر بزرگ سالان به وجود آورد. در کودکان عادی، این فاصله تا آنجا گسترش می یابد که به کشف هویت و جنسیت و سایر جوانب رشد «خود» در آنان منجر شود.

▪ مرحله دوم: جدایی تدارکاتی (۱۵ـ۱۷ سالگی)

این مرحله که هسته اصلی نوجوانی و مشکلات آن است، با رشد بیشتر بدنی و جنسی همراه است و سطح عالی تری از ادراک «خود» را تجلّی می دهد. رشد مغز و توانایی های شناختی نوجوان با درونی شدن حیات عاطفی و ارتباط عمیق تر با گروه هم سالان، جدایی بیشتر ویژگی های روان شناختی نوجوان و باورها و ارزش های او از والدین و بزرگ سالان را به بار می آورد. این جدایی هرچند به ندرت جنبه جدایی مکانی نوجوان با والدین و بزرگ سالان را پیدا می کند، اما معمولا یک جدایی روحی، فکری، ارزشی و رفتاری است و زمینه های ذهنی استقلال را برای او فراهم می آورد. در همین مرحله، انسجام جنبه های مختلف بدنی و جنسی و تصور از خویش به صورت هویت واحد شکل می گیرد و پاسخ گویی به سؤال اساسی «من کیستم؟» به تدریج در ذهن نوجوان تحقق می یابد.

در این مرحله، کسب دانش و مهارت های لازم برای اشتغال یا برای ادامه تحصیل، به عنوان یک نیاز مهم در تعلیم و تربیت نوجوانان مطرح می شود.

▪ مرحله سوم: ورود مجدّد به مناسبات اجتماعی (۱۸ـ۲۰ سالگی)

چنانچه رشد نوجوان در مراحل پیشین به گونه ای نسبتاً بهنجار صورت گرفته باشد، در این مرحله آخر نوجوانی به تدریج به صورت یک فرد مستقل و خودکفا در مناسبات خانوادگی، آموزشی، شغلی، اجتماعی و فرهنگی ایفای نقش می کند و در چنین صورتی می توان امیدوار بود که مراحل رشد و پرورش او به درستی انجام شده و او آماده است تا زندگی جوانی و بزرگ سالی را با موفقیت آغاز کند و ثمرات رشد و پرورش بیست ساله را در تداوم زندگی خویش آشکار نماید.

بنابراین، می‏توان گفت: «یکی از شیوه‌های تربیت دینی نوجوانان‏» فرایندی است که از طریق اعطای بینش، التزام قلبی و عملی به نوجوان که هماهنگ با فطرت و به دور از جبر و فشار، به منظور نیل به سعادت دنیوی و اخروی انجام می‏گیرد.

زیبائی‌شناسی در تربیت دینی نوجوانان

زیبائی در مفاهیم وتعالیم دینی بعنوان یک حقیقت زنده و ابدی است که می تواند خود بخود احساس فطری انسان را که همانا حقیقت جوئی و عشق به کمال مطلق است شکوفا سازد ، در چنین شرایطی شوق درونی و جذبة فطری، در وجود آدمی شعله ور می گردد.

سقراط هدف از تربیت را عشق به زیبائی می داند و معتقد است که انسان فطرتاً علاقه به زیبائی و جمال دارد .

در زیبائی ، انسان کشش پیدا می کند و شوق درونیش شکفته می شود ، به وجد می آید و لحظات جذبه را فرا می گیرد ، در چنین شرایطی بهترین فرصت برای تربیت دینی حاصل می شود ، زیرا نظریه پردازان چنین تفسیر می کنند که :(دین جوئی و زیبا خواهی امری فطری است و ایمان جلوه ای از زیبائی و زیبائی معنوی جلوه ای از ایمان است).

همانطوریکه در زیبائی لذّت وجود دارد در لذّت معنوی هم زیبائی موج می زند و در این دو ، عشق و کشش و تمایل درونی که ریشه در فطرت دارد ، نهفته است ، کوشش در رابطه با کشش و جذبه ، منجر به جوشش درونی می شود و کشش درونی ، مقدمة پذیرش پیامهای تربیتی است. شاید چنین حسّی است که موجب می شود آدمی هنر آفرین باشد و زندگی را از این رهگذر با شگفتیهایش رونق و نشاط بخشد.

مفهوم زیبائی

از نظر قرآن کریم ، آفرینش با جمال و زیبائی آمیخته شده است قرآن جمال را در گروه مادی و معنوی قرار داده است و در سخنان اولیاء دین و مفسران اصیل نیز چنین تعابیری آمده است . از طرفی ترغیب و تشویق به کار جمیل در قرآن بارها مورد اشاره قرار گرفته و امام علی (علیه السلام) نیز در کلامی نغز می فرمایند« التجمّل من اخلاق المومنین » غرر الحکم جلد ۱ صفحة ۳۰۷

این تجمّل و صفی برای مردان با ایمان است ، هم جمال ظاهری و هم جمال معنوی را در بر می گیرد، هر چند به جمال معنوی شمول بیشتری می بخشد .

آن امام همام در توصیه ای به فرزندشان امام حسن(علیه السلام) می‌فرمایند:خواست تو در کوشش ها و نیایش ها چیزی باشد که جمال آن بدون وبال برای تو باشد،مال برای تو نمی ماند و تو نیز برای آن نمی مانی، پس جمال و انسان در همان معارف و فضائل خواهد بود .

همه این مفاهیم حاکی از نقش برجسته عنصر زیبائی و جمال خواهی در آیین تربیت الهی است ، زیرا به واسطه این حس زیبا دوستی است که انسان به معنویات و ارزش های دینی گرایش می یابد.از طرفی لذت زیبائی از خاصیتی حاصل می شود که از درون آدمی استنباط می گردد و از احساس نوعی وحدت و هماهنگی یا تناسب در تصورات و احساسات ما بدست می آید ، هرچند تصور زیبائی اصولاً از احساس هماهنگی و وحدت و تناسب حاصل می شود ولی نوع آن در هر زمان و مکان یکسان نیست بهر حال رابطة زیبائی با خوبی و با حق وحقیقت تردیدناپذیر است رابطه میل به جمال یا میل به حق و خیرقطعی است.

هدف و جایگاه زیبائی شناسی در تربیت دینی

هدف از عنصر زیباشناسی در تربیت این است که هرگونه اثر تربیتی در قالب رفتار ، کلام ، الگو ، نصیحت ، تجربه ، آموزش و … به پرده ای زیبا با تصاویری دلنشین همراه با لحظات جذبه از درون متربی بدل شود تا زمینه های کار تربیتی را در مراحل بعدی مساعد سازد.

حس زیبا دوستی نیز گرایش انسان را به معنویات و ارزش های دینی بوجود می آورد ، بدین ترتیب که انسان به زیبائی کشش پیدا می کند و شوق درونیش شکفته می شود به وجد می آید ولحظات جذبه فرا می گیرد، در چنین شرایطی بهترین فرصت برای تربیت دینی حاصل می شود .

کشش درونی نیز مقدمة پذیرش پیام تربیتی است ، اگر در تبلیغ دین ، ترغیب درون را بدانگونه که فطرت انسان حکم می کند برقرار نسازیم مسلماً در تربیت دینی به مقصود نمی رسیم.

ایجاد کشش درونی در متربی مستلزم تلطیف دل است ، دل متربی باید نسبت به پیام تربیت مستعد گردد ، سخن دلپذیر هنگامی جان می گیرد که با دل سخن پذیر همراه گردد و این دو در هاله ای از جمال و زیبائی و کشش لطیف ایجاد می شود ، منظور از لطیف ساختن دل آن است که درون را مستعد توجه کنی همان گونه که دیدن ، نگاه کردن می خواهد و لازمة شنیدن گوش دادن است .

نویسنده:حجت الاسلام والمسلمین دارابی

همچنین ببینید

آثار تربیتی زیارت اربعین

آثار تربیتی زیارت اربعین اعداد در متون و آموزه های دینی و حدیثی و تاریخی …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

9 + 1 =