خانه / الگوی تعالی / نقش زن در ارتقاء معنوی جامعه از دیدگاه امام خمینی (رحمه الله علیه)۱

نقش زن در ارتقاء معنوی جامعه از دیدگاه امام خمینی (رحمه الله علیه)۱

انسان از ديدگاه اسلام داراي دو بعد مادي و معنوي است. هدف انسان از آفرينش رسيدن به كمال و سعادت نهائي مي‌باشد و از اين كمال نهايي انسان كه متعلق به بعد معنوي مي‌باشد، در قرآن به مقام «عند اللهي» تعبير شده است. رسيدن به اين مقام منوط به پيمودن صراط مستقيمي است كه خداوند تعيين نموده است و در پيمودن اين راه، انسان ناگزير است كه از جامعه عبور كند، زيرا كسب بسياري از كمالات تنها با حضور در ميان جامعه و اجتماع امكان پذير است. حال اگر اين جامعه آميخته با امور معنوي باشد، انسان سريعتر و آسانتر به كمال مي رسد.علاوه بر اين، معنويات در سرنوشت جامعه نقش تعيين كننده‌اي دارد. امام خميني(ره) در خصوص ضرورت وجود معنويات در يك اجتماع، چنين مي فرمايند :

«آقايان محترم! خانم‌‌هاي محترمات! نداي اسلام را لبيك بگويند. اسلام براي تأمين علف نيامده، اسلام براي تأمين معنويات آمده است، همه‌اش فرياد از ماديات نباشد، که بر خلاف مسلك اسلام است. معنويات اگر تحقق پيدا كرد، مادیات به دنبالش هست. اسلام ماديات را به تبع معنويات قبول دارد، ماديات را مستقلا ً قبول ندارد . اساس، معنويات است؛ يك كشور با معنوياتش كشور است[۱]».

جامعه همانند انسان داراي جسم و روح مي‌باشد. جسم جامعه، همان بعد ظاهري اجتماع و فعل و انفعالات عيني جامعه است. روح جامعه، معنويات و گرايشات ديني و الهي افراد جامعه است. جامعه بدون معنويات مانند كالبد بدون روح است و افراد آن جامعه نيز، افراد مقيد و متعهد به اهداف جامعه نيستند. مطمئناً اين جامعه و اعضايش هيچگاه به سر منزل مقصود و اهداف متعالي‌اش نخواهد رسيد. البته در اينجا منظور از امور معنوي، امور معنوي براساس معيار دين مبين اسلام مي باشد، كما اينكه منظور ما از جامعه، يك جامعه اسلامي و مسلمان است.

زن به عنوان نيمي از جامعه انساني، نقش مهمي در بالا بردن معنويات در جامعه دارد و نيمي ديگر جامعه را كه مردان تشكيل مي‌دهد، در دامان همين زنان درس زندگي مي‌آموزند. اهميت نقش زن در ارتقاء سطح معنويات در يك جامعه از اينجا روشن مي شود. عملا ًنيز مشاهده مي‌شود كه زنان به علت داشتن روح لطيف و عاطفي‌تر نسبت به مردان، گرايش بيشتر و عميق‌تري به امور معنوي دارند و اگر اين گرايش به عنصر تعقل زيبنده شود، سعادت زن و جامعه را تضمين مي‌كند. به علت اهميت معنويات در يك جامعه و همين طور اهميت نقش زن، بر آن شديم تا تحقيقي پيرامون نقش زنان در ارتقاء معنويت جامعه داشته باشيم و بهتر ديديم كه اين مسأله را از ديدگاه حضرت امام خميني(ره) بررسي نمائيم و دريابيم كه از ديدگاه اين رهبر عاليقدر و فرزانه، زن چه جايگاهي در جامعه و چه نقشي در پيشبرد جامعه به سوي معنويات دارد.

جايگاه زن در انديشه امام(ره)

امام خميني (ره) همانگونه كه در مسائل مختلفه، ديدگاه‌ها و نظرات روشن و سازنده‌اي داشتند و هم اكنون با گذشت ۱۵ سال از رحلت ايشان، به بررسي آراء و انديشه‌هاي آن حضرت در مسائل مختلف پرداخته مي‌شود، در مورد زن و اهميت نقش زن نيز، نقطه نظرات و ديدگاه‌هاي جامعي براساس جهان‌بینی مكتب اسلام دارند. فهم جايگاه انسان و به تبع آن جايگاه و نقش زن مسلمان، در گرو شناخت جهان بيني اسلامي است. امام راحل جزو معدود كساني بودند كه به اين جهان بيني، كاملاً دست يافته و به جايگاه والاي شخصيت زن پي برده بودند و میفرمودند”مقام زن مقام والاست، عاليرتبه هستند، بانوان در اسلام بلند پايه هستند[۲]”.

در دوران حكومت پهلوي، همچون عصر جاهليت، شخصيت زن در زير چرخ‌هاي بي‌عدالتي و تبعيض در حال خرد شدن بود و زن همانند ملعبه‌اي در دست هوس‌رانان قرار گرفته بود. از نظر شاه، زن مي‌بايست فريبا باشد. در واقع زن فريبا، نسخه بدلي و استعاري از تصوير زن در جامعه غربي بود؛ كه در آن كرامت و شخصيت واقعي زن در مسلخ فلسفه مادي غرب قرباني شده بود. امام خميني هوشيارانه، نقش زن فريبا را در ابتذال جامعه و از خود باختگي جوامع اسلامي، به خوبي درك نمودند و در برابر اين توطئه زيركانه و تا حدودي تلطيف شده، قاطعانه ايستادند و با آن مقابله نمودند و در اين راستا به احياء شخصيت زن مسلمان پرداختند. و در چهار چوب جهان بيني توحيدي و مقام انساني زن كه خليفة الله و صاحب كرامت و معنويت است؛ به تبيين جايگاه و نقش زن در اجتماع پرداختند.

امام هدف خود را از احياي شخصيت زن اينگونه بيان مي دارد” ما مي‌خواهيم زن به مقام والاي انسانيت خودش باشد، نه ملعبه در دست مردها باشد و نه ملعبه در دست اراذل[۳]”.

بيان شد يكي از مهمترين اقدامات و اهداف انقلابي امام (س) احياء شخصيت زن مسلمان بود؛ حال بايد ديد، چرا امام(س) به اين مسئله توجه زيادي مبذول داشتند و كوشش نمودند كه شخصيت و هويت يك زن مسلمان را بيان نمايند و زنان را از مقام و مرتبه خودشان آگاه سازند؟ در پاسخ به اين پرسش بايد گفت كه: اصرار و تأكيد امام براي احياي شخصيت زن، بدان جهت است كه ايشان معتقد بودند در جامعه اگر زنان در جهت حفظ حقوق و آگاهي و صيانت از حريم حجاب و عفاف خود بكوشند، از درون اين جامعه مرداني پديد مي‌آيند كه هيچ‌گاه امكان رشد و ظهور افرادي همچون رضاخان‌ها و محمدرضاشاه ها و… بوجود نخواهد آمد. اگر امام به رشد و تعالي وكمال زن بها مي‌داد از آن جهت بود كه ايشان زنان را موجب رشد و تعالي جوامع و ملت‌ها مي‌دانستند و يقين داشتند كه اگر نقش مهم و خطير انسان سازي زنان در يك جامعه به ابتذال و انحطاط كشيده شود، مطمناً آن جامعه و افرادش به انحطاط و نابودي كشيده مي‌شوند.در همین مورد ایشان فرمودند”اگر زنان شجاع وانسان‌ساز از ملت‌ها گرفته شوند، ملت‌ها به شكست و انحطاط كشيده مي‌شوند[۴]”.

در جايي ديگر، امام تعبير زيبا و جامع‌تري را در رابطه با نقش زنان در پيشبرد جامعه بسوي تعالي و كمال دارند. ايشان مي‌فرمايند”زن مظهر تحقق آمال بشر است[۵]”.

وقتي حضرت امام (س) زن را مظهر تحقق آمال بشر مي‌دانند، اين عبارت بار معنوي عميقي را در خود دارد. انسان اشرف مخلوقات است و اين شرافت، مردان و زنان را توأمان شامل است، جاي سؤال است كه انسان با داشتن چنين جايگاهي، چه خواسته‌‌ها و آمالي دارد كه زن در ظهور و بروز آنها نقش پيدا مي‌كند. آيا جز اين است كه هدف يك جامعه سالم رسيدن به كمال و دستيابي به فضايل انساني مي باشد؟ آيا آمال يك جامعه اسلامي غير از آن است كه بال و پر معنويت در جامعه گسترانيده شود و به واسطه آن راه براي حركت به سوي مقام قرب الهي هموار شود؟

زن در ديدگاه امام ‌‌‌(س) در مرحله اول به عنوان يك انسان و سپس به عنوان يك مادر، نقش برجسته‌اي در ترقي و توسعه معنويات در اجتماع دارد. امام شروع صلاح و فساد يك جامعه را از دامن زن به عنوان يك مادر مي‌داند”نقش زنان در عالم از ويژگي‌هاي خاصي برخوردار است. صلاح و فساد يك جامعه از صلاح و فساد زنان در آن جامعه سرچشمه مي‌گيرد. زن يكتا موجودي است كه مي‌تواند از دامن خود افرادي به جامعه تحويل دهد كه از بركاتشان يك جامعه، بلكه جامعه‌ها به استقامت و ارزش‌هاي والاي انساني كشيده مي‌شوند، مي‌تواند بعكس آن باشد[۶]”.

با روشن شدن نقش زن در سعادت و شقاوت جوامع انساني در انديشه امام ، اينك به بررسي برخي از فاكتورهايي مي‌پردازيم كه از نظر امام در گرايش زنان به معنويت و رشد امور معنوي در زنان و به دنبال آن در جامعه مؤثر و ذي نقش است. از نظر ایشان براي اينكه زنان به ارزش‌هاي خود واقف شوند و به دنبال كسب كمالات انساني برآيند، مي بايست به تفهيم جايگاه و ارزش واقعي زنان پرداخت؛ در مرحله بعدي مي بايست به زنان الگوي كامل و عالي ارائه داد تا آنان جذب الگوهاي كاذب و القائي از سوي دشمنان نشوند. در گام‌هاي بعدي به تشويق زنان به تحصيل علم و تقوا مي‌بايست اقدام نمود و اهميت حجاب و تربيت فرزند را در سعادت و رشد جامعه براي بانوان مطرح ساخت و آنان را از خطرات فرا روي شان آگاه ساخت.از جستار در ميان بيانات و فرموده‌هاي امام، فاكتورهايي بدست مي‌آيد كه از منظر ايشان در تكامل معنوي زنان و سپس جامعه نقش برجسته‌اي دارد. عامل‌هاي ديگري نيز وجود دارد كه در انديشه امام  رگه‌هايي از آن را مي‌توان پيدا كرد، که در نوشته بعدی به آن می‌پردازیم.

پی‌نوشت:

[۱] امام خمینی،‌ صحيفه نور، ج۷، ص ۱۷٫

[۲] همان، ج ۱۱، ص ۲۵۳٫

[۳] همان

[۴]  همان، ج۵، ص ۱۵۳

[۵]همان، ج ۶، ص ۱۹۴٫

[۶] همان، ج ۱۶، ص۱۲۵٫

همچنین ببینید

راه‌های نفوذ مربی در متربی۲

در قسمت اول این نوشتار گفتیم که تربیت فرایندی است که باید تجزیه و تحلیل …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Solve : *
2 + 4 =