خانه / تبلیغ / آثار روایت خاطرات زندگی شهدا [قسمت نخست]

آثار روایت خاطرات زندگی شهدا [قسمت نخست]

حجت الاسلام و المسلمین حسین جوشقانیان

تأثیرات روایت خاطرات شهدا؛ نخستین تأثیر: عينيت بخشيدن به مباحث نظري

ابتدا بايد ببينيم كه خاطرات شهدا – خصوصاً در بستر كارهاي دانش‌آموزي- چه ويژگي‌‌هايي دارد كه بايد به آن بپردازيم؟ خاطرات نيز در عناصر مختلف سخن، در كنار قصه و داستان قرار مي‌گيرد و مباحث نظري و مباحث فكري و عقلي را براي مخاطب، عيني و محسوس و ملموس مي‌كند. چند نكته، مباحث نظري را عيني مي‌كند. يكي از راه‌هاي تبديل مباحث نظري به عيني و محسوس، تمثيلات است. بحث تمثيل، قدرت و خلاقيت در مثل و به موقع مثال آوردن، براي فهم مخاطب خيلي خوب است. پيامبر اكرم(ص) و ائمه‌ي معصومين(عليهم السلام) نيز از تمثيل استفاده مي‌كردند.

مباحث تاريخي نيز از راه‌هايي است كه مباحث نظري را ملموس مي‌كند. وقتي مصداق‌هاي تاريخي را در بحث شجاعت و وفاداري مي‌آوريد، بحث نظري براي مخاطب بهتر تفهيم مي‌شود.

مباحث سيره‌ي معصومين(عليهم السلام) و سيره‌ي بزرگان، كه يكي از آن‌ها بحث قصه و داستان و خاطره است، نيز فهم مباحث نظري را آسان‌تر مي‌كند. يكي از عناصر سخن، خاطره‌گويي است كه مباحث نظري را به مباحث عيني تبديل مي‌كند. ممكن است كليات را به گونه‌اي براي مخاطب بگوييم كه لذت هم ببرد، اما تا اين كليّات را محسوس و عيني نكنيم، كاملاً فهميده نمي‌شود.

سامري يك هنر داشت، چرا ما نداشته باشيم؟ البته او استفاده‌ي شيطاني كرد، ولي ما استفاده‌ي رحماني كنيم. حضرت موسي چقدر زجر كشيد تا بني‌اسراييل را از فضاي بت‌پرستي نجات داد؛ بعد در يك غيبت يك ماهه كه مأموريت الهي حضرت موسي بود، سامري گفت: اين‌ها كساني هستند كه ظرفيتشان پايين است و نياز به يك خداي محسوس دارند. انساني كه اُنسش با عالم ماده، با عالم خاك، با عالم مُلك زياد است؛ بايد براي اين انسان، مُلكي و محسوس حرف بزني.

مباحث عقلي و نظري و ماورايي را اين‌ها نمي‌گيرند، لذا هر چه زبان ساده‌تر و گوياتر باشد، آثارش و ترتيب اثرش بهتر است. سامري به مردم گفت: من برايتان خدا دارم. سپس هنرمندانه گوساله‌اي را درست كرد؛ بعد هم اين‌ها همه سر فرو آوردند و تسليم شدند.

براي اين‌كه مخاطب‌مان، نوعاً جوان است و شايد حساس‌ترين مخاطب باشد، زيرا خصوصياتي در مقطع دبيرستان به لحاظ غرايز، كشمكش‌ها و هيجآن‌ها وجود دارد كه واقعاً كنترل اين‌ها دشوار است؛ لذا هر چه زبان ما به آنان نزديك‌تر باشد، قطعاً مطلب را بهتر مي‌پذيرند. حال چه موقع زبان ما به آن‌ها نزديك مي‌شود؟ وقتي كه مطالب را به صورت محسوس برايشان بگوييم. مثلاً در بحث ايمان به خدا، اگر يك نمونه‌ي عيني براي دانش‌آموز بگويي، در باورهاي قلبي او فوق‌العاده تأثيرگذار خواهد بود.

در يك جلسه، پنجاه جوان دبيرستاني نشسته بودند. من آن‌جا يك نامه‌ي شهيد را كه به مجله‌ي زن روز نوشته بود، خواندم. توضيح دادم كه پدر و مادر اين شهيد براي اين‌كه فرزند پسرشان تنها نباشد، دختري را در فضاي خانه مي‌آورند، ولي اين پسر تن به گناه نمي‌دهد. حال هر چه از تقوا و خودداري سخن مي‌گفتم، به اندازه‌ي اين خاطره اثر نداشت. طولي نكشيد كه جواني هفتاد، هشتاد نوار آورد و گفت: مي‌خواهم روي اين‌ها قرآن ضبط شود. الآن هم به عنوان يكي از بچه‌هاي فعال در مسايل فرهنگي فعاليت مي‌كند. اين‌ها آثارش است. ارايه‌ي يك نمونه، اثر زيادي دارد.

با اين مدل‌ها اگر جلو برويم، خدا مي‌داند خيلي تأثيرش بيش‌تر است. البته مباحث ديگري هم تأثير دارد؛ از جمله بحث انتظار و بحث آقا امام زمان(عج)، كه آن‌ها هم تأثير مضاعف دارد. ولي هر بحثي جايگاه خاص خودش را دارد. بحث شهيد و شهادت ويژگي‌هايي دارد كه ما مي‌گوييم طرح خاطرات. جواني نامه‌اي به من داد؛ در نامه نوشته بود: پارسال پاي منبر شما بودم و مباحثي كه طرح كرديد، مرا تكان داد؛ در صورتي من حداقل پنجاه دوست از جنس مخالف داشتم. در همين جلسه گفتم كه حاج آقا، اين مدل‌ها و الگوها را معرفي مي‌كند، مگر من كمترم؟ همين جا تصميم گرفتم توبه كردم، سه ماه بعد به مكّه مشرّف شدم و سپس ازدواج كردم؛ الان نافله‌ام ترك نمي‌شود.

روز تاسوعا از عباس‌ها گفتم؛ يكي‌ هم عباس بابايي بود كه تأثير خاص خودش را گذاشت؛ يعني در زمان ما كسي پيدا شده كه يوسف‌وار زندگي كرده است! چرا خدا مدال با افتخار مبارزه‌ي با نفس را به يوسف داد؟ مصداق‌هاي خودمان را كه همسو با داستان يوسف است، مي‌توانيم بگوييم؛ اين جوان هم مثل تو بوده، عين من و شما زندگي مي‌كرد، شهوت و غريزه داشته و… باور بفرماييد تأثيرش مضاعف خواهد بود.

پس اولين نكته اين است كه در آثار و وضعيت طرح خاطرات، به دنبال محسوس كردن مصداق‌ها باشيم، تا مباحث عقلي و نظري براي مخاطبمان يك جنبه‌ي عيني پيدا كند.

 

ادامه دارد..

همچنین ببینید

آیه اولی الامر در اثبات ولایت

آیه اولی الامر: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّـهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنكُمْ ۖ …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

+ 54 = 59