خانه / باورهای اسلامی / پند تاریخ [۳]؛ نگاه امت به ولی

پند تاریخ [۳]؛ نگاه امت به ولی

حجت الاسلام و المسلمین محمد صادق منتظری

(ادامه از قسمت قبل)

نگاه امت به ولی بسیار گوناگون است. برخی ولی را برای خود می‌خواهند؛ اینان امام را حلال مشکلات فردی خویش می‌دانند. این نگاه گاه به صورت افراطی در افراد بروز می‌کند و خودخواهانه از امام توقع دارد که هرآنچه او می‌خواهد برایش فراهم آورد. او پیشوا را گوش به فرمان خود می‌پندارد. این حرکت تا بدانجا پیش می‌رود که تنها و تنها منافع فردی، اجتماعی و حزبی خویش را ملاک قرار می‌دهد و متوقع است که رهبر جامعه تهدیدی برای منافع او نباشد. او راهبر را ابزاری در جهت رشد و تکثیر منافع خویش می­بیند. در نگاه منفعت‌محور، حق به حاشیه رانده می‌شود.

اما نگاه دیگر، نگاه حق‌محور است و رهبر را مدیر هدایت جامعه می‌داند. او توقع دارد که ولی دست هدایت بر روح و جان او بساید و راه رشد را برای جامعه هموار سازد.

قيس بن مسهر:

او از شیعیان برجستة شهر – همانند حبیب بن مظاهر – صرفاً با جمع‌آوری شیعیان، پایه‌گذار جلسات بحث درباره حركت امام و ايجاد نهضت محدود نامه­نگاری به سيدشهداء علیه السلام برای دعوت ايشان به كوفه بود. عشق و انتظار که در او به تلاش و فعاليت فراوان منجر شده بود، باعث شد كه خودش از اولين قاصدان شیعیان كوفی به نزد ایشان باشد و برای دعوت امام علیه السلام مسافت ۱۴۰۰ كيلومتری كوفه تا مکه را در بيابانها بپیمايد. چون به مکه رسيد، عاشقانه در محضر امام علیه السلام ماند؛ ولی چند روز بعد به فرموده امام همراه مسلم بن عقيل علیه السلام راهی كوفه می‌شود و در بيعت‌گيری از كوفيان برای مسلم نهايت تلاش خود را انجام می­دهد. وقتی این مهم به انجام می‌رسد، قاصدِ نامه حضرت مسلم علیه السلام از كوفه به نزد امام در مکه می‌شود و چون به مکه می‌آيد، عشق او به حضرت، باعث ماندگاری‌اش نزد امام علیه السلام می‌شود تا همراه كاروان امام راهی مسير عراق شود. در بین راه که امام علیه السلام نامه‌ای برای کوفه می‌نویسد، او که راه­بلد مسیر کوفه است، عاشقانه دستور امام برای بردن نامه به کوفه را با تمام خطراتش می‌پذیرد؛ ولی در میان راه دستگیر شده و در کوفه با شجاعت و با فریب‌دادن دشمن، ضمن آنکه پیام امام را بر فراز منبر کوفه قرائت می‌کند، به شهادت می‌رسد.

رییس قبیله خزاعه

سلیمان بن صرد خزاعی، رییس قبیله خزاعه در کوفه و مدعی تشیع است. او از حضور در نبرد جمل تا تندروی و شماتت به امام مجتبی علیه السلام پس از رخداد صلح با معاویه را در پرونده خود دارد. پس از شروع قیام حضرت، او در کوفه موج نامه‌نگاری را به کمک شیعیان شروع و شیوع می‌دهد. موجی که او ایجاد می‌کند، چنان توسعه می‌یابد که غیرِ شیعیان شهر هم مانند برخی اشراف مصلحت‌اندیش، شروع به نامه‌نگاری می‌کنند. نهایت تلاش او ایجاد نامه‌نگاری است، ولی پس از آمدن حضرت مسلم علیه السلام به عنوان نماینده امام و رخدادهای پس از آن، دیگر نامی و اثری از او نیست و با خطرناک شدن اوضاع کوفه نه تنها خود، بلکه قبیله‌اش را نیز به کنج انزوا می‌کشاند.

خود او که بعدها رییس و رهبر نهضت توابین شد، در موقع شروع نهضت چنین سخن گفت که: «هنگامی که حسین بن علی علیه السلام به سوی عراق حرکت کرد، پیاپی نامة او و یاری خواهی‌هایش به ما می رسید ولی ما از ترس از دست دادن دنیای خود به کنج خانه‌هایمان پناه برده بودیم و او را یاری ننمودیم.»

باغ‌های سرسبز

هنگامی که در کوفه، در اواخر ماه شعبان سال ۶۰ ه.ق، در زمان ضعف والی اموی شهر، نهضت نامه‌نگاری شیعیان به اوج می‌رسد و شایعة آمدن قریب الوقوع سیدالشهداء به شهر مطرح است، تدریجاً گروه‌هایی از غیرشیعیان هم به خاطر تبلیغات یا احساس خطر از آینده، به موج نامه‌نگاری می‌پیوندند تا اگر امام آمد و بر شهر مسلط شد، آنها هم از شرایط جدید عقب نیفتاده باشند. سرآمد این گروه، اشراف مصلحت سنج شهر کوفه هستند. آنها که سابقه همکاری بیست ساله با حکومت امویان را دارند، چون موقعیت آنها را در شهر رو به ضعف دیده و گستردگی موج نامه‌نگاری را می‌بینند، در مجلس مشورتی به این نتیجه می‌رسند که نامه‌ای به این مضمون به امام بنویسند: «اما بعد، باغها سرسبز و خرم است و میوه‌ها رسیده و چاه‌ها پر آب هستند؛ هر گاه خواستی، ما سربازان آمادة تو خواهیم بود.» (۱)

این نامه از سوی شَبَت بن ربعی، حجار بن ابجر، عمرو بن حجاج و … بود؛ همان‌ها که تا باخبر شدند ابن زیاد وارد شهر کوفه شده‌است، به سرعت جهت حفظ منافع خود به او پیوستند و حتی برای حفظ آن تا کربلا به مصاف امام آمدند.

نکته‌ها

نکته ۱: سطح معرفت امت نسبت به امام در سطح و نوع توقع مردم از ولیّ بسیار مؤثر است.

نکته ۲: نگاه طلب‌کارانه به ولیّ جامعة مسلمین، منفعت‌گرایی را در جامعه تقویت می‌کند و حق‌گرایی را کمرنگ می‌نماید.

نکته ۳: در نگاه متوقعانه، امت دائماً خود را طلب‌کار از حکومت می‌داند. در این نگاه مردم تمام مسئولیت رفع کمبودها و حرکت جهت پیشرفت جامعه را بر دوش حاکمان می‌اندازند.

نکته ۴: در نگاه حق‌گرایانه، مردم حاکم را وسیلة هدایت و رشد دانسته و اطاعت از ولیّ را اطاعت از پروردگار می‌دانند.

نکته ۵: امت در نگاه حق گرایانه خود را مسئول می‌داند. او در حد توان تکلیف دارد تا در تقویت جبهة حق بکوشد.

منبع:

۱- تاریخ طبری ج۳، ص ۲۷۷٫

 

ادامه دارد..

همچنین ببینید

۳ نکته‌ای که موجب نزول سوره «هل أتی» بر اهل بیت(علیهم السلام) شد+منبر کوتاه

۳ نکته‌ای که موجب نزول سوره «هل اتی» بر اهل بیت(ع) شد اما درس‌هایی که …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

5 + 3 =