خانه / مهارت / جایگاه مشاوره در تبلیغ دینی [قسمت نخست]

جایگاه مشاوره در تبلیغ دینی [قسمت نخست]

يكي از راههايي كه امروز مي‌توانيم به خانواده‌ها و فرزندان خانواده‌ها كمك كنيم راه مشاوره است بچه‌ها سؤال مي‌كنند كه چكار كنيم يا گاهي خانواده‌ها سؤالاتي مي‌پرسند.

ضرورت‌هاي مشاوره

براي مشاوره دو چيز شما نياز داريد. يك دانشِ مشاوره و دوم اصول و فنون يا مهارت‌هاي مشاوره؛ در اين جلسه بيشتر در زمينه مهارت‌هاي مشاوره بحث مي‌كنيم، اما راجع به اصل مشاوره چند تا نكته برايتان بگويم.

در دنيايي كه ما زندگي مي‌كنيم يكي از چيزهايي كه بسيار بسيار ضرورت پيدا كرده و خانواده‌ها به آن احتياج دارند، مشاوره است؛ مشاوره به طور كلي يك نوع راهنمايي است و در ادبيات ديني نوعي هدايت است. بيشتر افرادي كه براي مشاوره سراغ مشاور مي‌آيند، دنبال يك دستورالعمل، روش و نسخه هستند، چون مشكل دارند، حالا اين مشكل انواع و اقسامي دارد.

گستره دامنه مشاوره

در دنياي امروز با توجه به دامنة مشكلات انسان، گسترة مشاوره هم روز به روز توسعه پيدا كرده است مثلاً اگر در گذشته مشاوره فقط در زمينة تحصيلي بود امروز مشاوره شغلي هم داريم، مشاورة اخلاقي هم داريم، مشاورة خانوادگي هم داريم، مشاوره ازدواج هم داريم.

مشاوره بعدي، برويم مشاورة رواني، مشاوره پزشكي هم هست، دامنه مشاوره‌ها روز به روز توسعه پيدا مي‌كند و دليلش هم اين است كه شرايط زندگي در جامعة جديد به گونه‌اي است كه روز به روز مشكلات بشر بيشتر مي‌شود.

نظام‌هاي مشاوره‌اي

موضوع ديگر، مكتب‌ها يا نظام‌هاي مشاوره است. چهار، پنج مكتب روانشناسي وجود دارد كه مشاوره براساس آن مكتب‌ها ارائه مي‌شود؛ به عبارت ديگر، هر مشاوري بر اساس يك مكتبي مشاوره ارائه مي‌دهد؛ مثلاً شخصي مشكل رواني دارد مثل اضطراب اين شخص سراغ روانپزشك مي‌رود، روانپزشك هم به نوعي ارائه مشاوره مي‌دهد، اما بر اساس چه مكتب و بر پاية چه نظامي؟ مكتب‌هايي كه امروزه در مشاوره وجود دارد چهار پنج مكتب‌ اصلي است يكي از مكتب‌ها ـ كه از قديمي‌ترين مكتب‌هاي مشاوره‌اي است ـ مكتب روانكاوي است. دوم، مكتب‌هاي رفتارگرايي هستند، سوم مكتب‌هاي شناختي يا شناختگرا هستند، چهارم مكتب‌هاي انسانگرا هستند و پنجم مكتب‌هايي كه به صورت تركيبي ارائه مشاوره مي‌كنند.

كساني كه مي‌خواهند در عرصة مشاوره فعاليت كنند بايد بر اساس چارچوب و مدل طراحي شده عمل كنند، چون نمي‌شود به ديگري مشاوره داد و براي او مثل يك طبيب نسخه پيچيد، ولي مبناي پزشكي در دستش نباشد وقتي مي‌توان مشاوره داد كه بنيان‌ها و پايه‌هاي انسان‌شناسي در دستمان باشد.

فنون و مهارت‌هاي مشاوره

بحث بعدي پاره‌اي از مهارت‌ها و فنون مشاوره است، اولاً بدانيد كه بنيان‌ مشاوره‌هاي امروزي هنوز در دست ما نيست ديگران طراحي كرده‌اند دارند، ثانياً خيلي از اين روش‌هاي مشاوره با خداگرايي مشكلي ندارد؛ مثلاً بر اساس نظام شناخت‌گرايي مي‌توان طبق ساختارهاي مذهبي عمل كرد وقتي كه طرف شما افسردگي دارد بينش‌هايي به او بدهيد، شناخت‌هايي به او بدهيد كه بر اساس چارچوب جهان‌شناسي دين است كه مثلاً با خدا قطع ارتباط كرده، نا اميد است، بينش‌هاي الهي به او بدهيد.

فن پذيرش يا جذب

اولين فني كه در مشاوره بايد رعايت كنيم اصطلاحاً، فن پذيرش و جذب است. اولين گام يا به عبارت ديگر، اولين هنري كه مشاور بايد داشته باشد اين است كه بتواند فرد را به خوبي بپذيريد و جذب كند.

براي جذب و پذيرش يك سري اصول خوب ديني داريم يا به عبارت ديگر، اصول ارتباط با ديگران را داريم؛ تفاوت مشاوران با طلبه‌ها در اين است كه مشاوره‌ها به صورت رسمي سازمان و تشكيلات دارند و عمدتاً كسي كه مشكلي دارد مي‌رود سراغ مشاور تا مشاوره بگيرد، اما طلبه‌ها از لحاظ چارچوب تبليغي همان مُدل طبيبٌ دوارٌ هستند اگر نظام مشاوره به اين صورت باشد مطمئن باشيد كه قوي‌ترين نظام مشاوره‌اي را مي‌توان طراحي كرد، زيرا بسياري از كساني كه مشكل دارند توان و آمادگي‌هاي اوليّه براي رجوع به مشاور را ندارند خصوصاً در دنيايي كه مشاوران پولي هستند.

پس اولين اصل يا فن مشاوره، فن پذيرش است؛ فن پذيرش اين است كه بتوانيم با طرف، ارتباط برقرار كنيم و در او نفوذ كنيم. مهم‌ترين چيزي كه براي برقراري ارتباط وجود دارد بحث نگرش مثبت به فرد است به ظاهر افراد توجه كنيد او را يك انسان بدانيد. آ‌ن چيزي كه در درون مشاور نسبت به فرد مراجعه كننده مي‌گذرد بي‌ترديد ظهور مي‌كند و فرد در واقع با ناخودآگاه شما ارتباط برقرار مي‌كند، لذا واكنش منفي نشان مي‌دهد.

برخورد صحيح و گوش دادن در مشاوره

دوم، مهم‌ترين چيزي كه براي برقراري ارتباط وجود دارد اين است كه اصول ظاهري رفتار را رعايت كنيم همان چيزهايي كه در اسلام به ما گفتند، كه با روي گشاده و لبخند برخورد كنيد.

دومين فني كه در مشاوره لازم است، فنّ گوش دادن مي‌باشد. ﴿قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ يكي از چيزهايي كه در فن و مهارت مشاوره بر آن تأكيد مي‌شود اين است كه مشاور، توانايي گوش دادن داشته باشد كه مهارت‌هاي خاص خودش را مي‌طلبد. مهم‌ترين مهارتي كه در گوش دادن داريم اين است كه علاوه بر ارتباط چهره‌اي با فرد تمركز شنيداري هم در اختيار فرد قرار بدهيم.

پرسيدن

سوم، سومين مهارت مشاوره، مهارت پرسيدن يا سؤال كردن است، البته اينها از طريق تمرين و تجربه به دست مي‌آيد كسي كه براي مشاوره مي‌آيد عمدتاً مشكل خودش را در اولين گام به صورت كلي بيان مي‌كند ما براي اين‌كه علل و سبب مشكل او را بشناسيم بايد با پرسش كردن، از لايه‌هاي رويين مشكل او به لايه‌هاي زيرين مشكل او برويم، سؤال كردن يك مهارت بسيار جدّي براي مشاوره است كه بايد در اين زمينه تجربة لازم كسب شود. ترتيب پرسش‌ها، نوع پرسش‌ها، ساخت و صورت‌بندي پرسش‌ها، حركت از پرسش‌هاي كم حساسيت به پرسش‌هاي حساس، پرسش‌هاي باز، پرسش‌هاي بسته و پرسش‌نامه‌هاي از پيش تهيه شده، مسائلي است كه بايد روي آنها كار شود.

تشويق كردن

چهارمين مهارت براي مشاوره، مهارت تشويق است. در مشاوره عمدتاً از طريق گفتار فرد به نتيجه و علل رفتاري او مي‌رسيم، از اين رو نياز است كه فرد را تشويق كنيم كه حرف بزند و ما في الضمير و درون واقعي خودش را در اختيار مشاور قرار بدهد. البته مشاور بايد جايگاه تشويق كنندگي هم داشته باشد در نتيجه وقتي كه شرايط سنّي فرد مراجعه كننده يا بعضي از زمينه‌هاي شخصيتي او با مشاور فرق مي‌كند تشويق كردن خيلي مشكل است.

يكي از راه‌هاي تشويق كردن كه فرد حرفش را به راحتي بزند تأييد كردن است، تأييدش كنيم. يكي ديگر از راه‌هاي آن عدم قضاوت بيجا يا زودهنگام مشاور است، مشاور قاضي نيست. يكي از دوستان مي‌گفت كه در جمكران مشاوره مي‌داديم شخصي به من گفت فلان كار را كردم، گفت نگاهش كردم گفتم تو اين كار را كردي؟ بنده خدا گفت آري، گفتم خجالت نكشيدي خدا را در كارهايت نديدي او گفت تا اين را گفتم، طرف يك طور فرار كرد.

اميد

يكي ديگر از راه‌هاي تشويق كردن اميد دادن است ﴿وَلاَ تَيْأَسُوا مِن رَّوْحِ اللَّهِ اميد به فرد بدهيم؛ بدترين انسان‌ها توبه مي‌كنند بعضي از فرشتگان روزگار ما بعد از توبه به جاهاي بزرگي رسيدند.

بيان احساسات

نكته بعدي كه بسيار كارآيي دارد و از مهارت‌هاي مشاوره هست، مهارت بيان احساسات يا انعكاس احساسات است كه بتوانيم در فرايند مشاوره يك نوع بازخوردها و حالت‌هاي فرد را به فرد انتقال بدهيم.

يكي از حساس‌ترين كارهاي مشاوره، مشاوره‌هاي به اصطلاح خودگشودگي يا خودافشايي است، يكي از چيزهايي كه خيلي در مشاوره خوب است و يكي از مهارت‌هاي مشاوره هست اين است كه بايد در جريان مشاوره مقدار زيادي خودمان را هم براي فرد معرفي كنيم مثال‌هايي از زندگي خودمان براي او بزنيم تا احساس هم‌سطحي و نزديكي با مشاور بكند.

هر انساني دري دارد، پنجره‌اي دارد اگر ما مي‌خواهيم با ديگران ارتباط برقرار كنيم تا درِ وجودي خود را باز نكنيم ديگران هم درِ وجودي خود را باز نمي‌كنند.

اتفاقاً ما داريم كه طرف مي‌آيد مي‌‌گويد من هم اين كار را كردم خصوصاً در اين بحث‌هاي خانوادگي ائمه(ع) دارند كه مي‌گويند من هم با بچه‌هايم اين طوري بودم.

خودگشودگي اين است كه مشاور يك سري تجارب زندگي خودش، مثال‌هاي زندگي خودش را كه خيلي حساس نيست را براي طرف بگويد. مهم‌ترين خصوصيت خودگشودگي اين است كه طرف، احساس مي‌كند كه اولاً مشاور آدم است، ثانياً يك سري شباهت‌هايي با او دارد. وقتي كه احساس كرد مشاور هم اين طوري بوده و اين كارها را كرده طرف هم احساس مي‌كند با وجود اين‌كه در اين موقعيت قرار دارد اگر بخواهد مي‌تواند خودش را عوض كند، چون يكي از ويژگي‌هايش اين است كه مشاورش توانسته است در زندگي‌اش يك سري تحولات بسيار مهمي به وجود بياورد.

 

ادامه دارد..

همچنین ببینید

شیوه های جذب استاد نوری

دارید وارد جایی می شوید که خیلی ها از شما شناخت درستی ندارند. درست همین …

یک دیدگاه

  1. عالییی بود عااالی

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

88 + = 92