خانه / باورهای اسلامی / نگاهي گذرا به حزب خدا و حزب شيطان در قرآن [قسمت سوّم]

نگاهي گذرا به حزب خدا و حزب شيطان در قرآن [قسمت سوّم]

حمید جلالی

(ادامه از قسمت قبل..)

مرز دو حزب

چه بسا با در نظر گرفتن شاخصه‌هایی كه براي احزاب باطل بر شمرده شد بتوان از یاد بردن خدا كه در نتيجة تسلط شيطان به وجود آمده است را مهمترين ويژگي احزاب باطل و موجب وارد شدن به حزب شيطان دانست. در نتيجه فراموشي خداوند است كه اختلاف، تكذيب انبياو تعاليم الهي و كفر بر احزاب باطل مستولي می‌شود و خروج از حزب خداوند براي آنان رقم می‌خورد.

از یاد بردن خداوند، درست در نقطة مقابل ايمان حقيقي و راستين به خداوند قرار دارد و به همين دليل است كه اين ملاك را می‌توان وجه جدا شدن و تفكيك احزاب الهي و احزاب شيطاني دانست. حزبي كه حضور و فعاليت درآن موجب تقويت ايمان و باورهاي ديني و دوري از گناهان و دشمنان خداوند است، به یقین حزبي الهي بوده و حزبي كه حضور در آن موجب فراموشي خداوند، ايجاد شك و شبهه در اعتقادات، فرو رفتن در ورطة گناهان و در نهايت، دوستي با دشمنان خداوند را در پي دارد، بدون شك حزب شيطان است. اين ملاك و معيار براي تشخيص حزب شيطان در قرآن كريم نيز به صراحت مورد توجه قرار گرفته است « اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطانُ فَأَنْساهُمْ ذِكْرَ اللَّهِ أُولئِكَ حِزْبُ الشَّيْطانِ أَلا إِنَّ حِزْبَ الشَّيْطانِ هُمُ الْخاسِرُون‏ = شيطان بر آنان مسلّط شده و ياد خدا را از خاطر آن‌ها برده، آنان حزب شيطانند! بدانيد حزب شيطان زيانكارانند!» (مجادله/۵۸، ۱۹)

البته توجه به اين نكته نيز ضروري به نظر می‌رسد كه در قرآن کریم اگر چه به حزب به مفهوم جدید آن که معنایی متأخر است و بر اساس ضرورت‌های جوامع مدرن در ساختارهاي سياسي به وجود آمده است، پرداخته نشده؛ اما از خلال برخی آیات می‌توان اشاراتی به برخی ویژگی‌های تحزب یافت. خداوند در آیات متعددی مردم را دعوت به وحدت کرده و از تفرقه بر حذر داشته است. «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَلا تَفَرَّقُوا» خداوند رسولان را برای اتحاد مردم فرستاده است و تعالیم الهی انسان‌ها را به سوی وحدت می‌برد نه به سمت چند دستگی و تحزب؛ ولی برخی از انسان‌ها با چند پاره کردن تعالیم انبیا ،هر یک به قسمتی از آن چنگ زده و دسته‌ای برای خود درست می‌کنند. در حالی که تشکیل احزاب و ایجاد چند دستگی در مسائل دینی، از جمله مصادیق تفرقه دانسته شده است. «وَإِنَّ هَذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاتَّقُونِ * فَتَقَطَّعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ زُبُراً كُلُّ حِزْبٍ بِما لَدَيْهِمْ فَرِحُون = و اين امّت شما امّت واحدى است و من پروردگار شما هستم. پس، از مخالفت فرمان من بپرهيزيد! * امّا آن‌ها كارهاى خود را در ميان خويش به پراكندگى كشاندند، و هر گروهى به راهى رفتند (و عجب اين كه) هر گروه به آن چه نزد خود دارند خوشحالند!‏» به همین دلیل در قرآن کریم نمی توان نشانه‌ای از دعوت به تحزب و دسته گرایی مشاهده کرد.

لزوم تفکر و آزاد اندیشی برای رهایی از عادات و عقاید نادرست از جمله مهم ترین پیام‌های خداوند در قرآن است در حالی که تعلق پیدا کردن به یک حزب و دسته و ایجاد علقه با افکار و عقاید آنان جلوی نگاه بی طرفانه به اندیشه های الهی را می‌گیرد و یا آن را کاهش می‌دهد. از منظر قرآن کریم، احزاب ديني در مقابل حزب خداوند با فاصله گرفتن از حق، تشکیل شده و اعضای این گروه‌ها به آن چه خود بدان معتقدند ایمان داشته و از توجه به مسیر صحیح باز می‌مانند. تعصب و رضایت نسبت به آن چه حزب برای آنان بر می‌گزیند از جمله ملزومات حزب گرایی است که در قرآن مورد نکوهش قرار گرفته است. « مِنَ الَّذينَ فَرَّقُوا دينَهُمْ وَ كانُوا شِيَعاً كُلُّ حِزْبٍ بِما لَدَيْهِمْ فَرِحُون‏» چند دستگی و تشکیل احزاب باطل در مقابل دین حق از سوی خداوند سرزنش شده و سرنوشت ناگوار آنان مایة ترس و عبرت آموزی آیندگان قرار گرفته است. « وَ قالَ الَّذي آمَنَ يا قَوْمِ إِنِّي أَخافُ عَلَيْكُمْ مِثْلَ يَوْمِ الْأَحْزابِ = آن مرد باايمان گفت: «اى قوم من! من بر شما از روزى همانند روز (عذاب) اقوام پيشين بيمناكم!»

ملاک دیگر

با تمامي اين شاخصه‌ها تشخيص حزب الله از حزب شيطان نبايد كار مشكلي باشد؛ اما با اين حال پيامبر اعظم (ص) تصوير روشن تري از اين دو گروه را نيز مشخص كرده و آن را در موارد متعددي به صورت مصداقي مشخص كرده است. از جمله در حديثي از رسول خدا (ص) آمده است: « كسى كه دوست دارد در كشتى نجات سوار شود و به ريسمان استوار الهى تمسّك جويد، بايد على عليه السّلام را دوست بدارد و با دشمنانش، دشمن باشد، سپس به ائمة هدايت، از فرزندان او پيروى نمايد؛ زيرا آنان جانشينان و اوصياى من و حجّت‌هاى خدا پس از من بر مردمند، و سروران و راهبران پرهيزگاران به سوى بهشت، همان‌ها هستند، حزبشان، حزب من و حزب من حزب خداست و حزب دشمنانشان حزب شيطان است‏». همچنين در حديث معراج، خداوند متعال به پيامبر (ص) اين نكته را يادآور شده و فرموده است: « اى محمد (صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم) على (عليه‌السّلام) پرچم هدايت و پيشواى كسى است كه مرا اطاعت كند و نور اولياى من است و او همان كلمه‏اى است كه بر پرهيزكاران واجب كرده‏ام؛ كسى كه او را دوست بدارد مرا دوست داشته و كسى كه او را دشمن بدارد؛ مرا دشمن داشته، اگرعلى (عليه‌السّلام) نباشد، حزب و اولياى من شناخته نمى‏گردند.» اين مضمون در آيات متعدد ديگري نيز مورد تأكيد و تأييد قرار گرفته است.

حزب به معنای نوین آن بیشتر ناظر به گروه‌هایی است که بر اساس اهداف سیاسی و برای به دست گرفتن قدرت تشکیل شده است و از آیات قرآن نمی توان بیان روشنی در رد یا تأیید آن‌ها به دست آورد؛ اما توجه به اين نكته ضروري به نظر می‌رسد كه نكات منفي قابل برداشت از قرآن در مورد آفات تحزب بايد در احزاب و گروه‌های سياسي و … نيز مورد توجه قرار گيرد و قرآن كريم اگر چه ناظر به اين قسم از گروه‌ها نبوده؛ اما آسيب‌های نام برده شده، در اين گونه از احزاب نيز قابل شناسايي است.

 

پایان.

همچنین ببینید

توصیف مقالات/ مقاله آینده پژوهی مهدوی

فرم توصیف مقالات علمي معرفي توصيف‌گر مقاله  نام و نام خانوادگي: محمد میری                                             گروه‌ پژوهشي: …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

+ 68 = 72