خانه / یادداشت / اهمیّت اتّحاد و همگرایی

اهمیّت اتّحاد و همگرایی

پيشرفت و قدرت در هر جامعه و سازمانی تابع انسجام همه امكانات آن جامعه است و تا زماني كه عناصر مختلف سياسي، فرهنگي و اقتصادي يك جامعه از انسجام و منطق دروني برخوردار نباشد، نمي‌توان به سوي پيشرفت و عظمت گام نهاد. از این رو یکی از اصول مشارکت سیاسی و نقش آفرینی در سرنوشت خود و جامعه، اتحاد و همگرایی است. قرآن كريم بر اين نكته تأكيد دارد كه وحدت مايه استوارى و نيرومندى است و اختلاف موجب شكست و سستى است. قرآن كريم خطاب به شهروندان اسلامی مي‌فرمايد:

«شما مانند ديگران نباشيد كه پس از آنكه آيات روشن الهي بر ايشان آمد فرقه فرقه شدند و اختلاف پيدا كردند؛ براي چنين كساني عذاب عظيم است.»[۱]

از ديدگاه قرآن، انسان ها در آفرينش از يك گوهرند و وحدت دارند، يعنى همه از حضرت آدم به وجود آمدند. قرآن كريم براى تحقق دوباره امت واحد، اين مولفه ها را پيشنهاد مى دهد: اخوت بين مسلمانان، مودت مسلمانان، الفت بين مسلمانان، رحمت مسلمانان در قبال همديگر، رإفت بين مسلمانان، عفو، فضل، صفح، اصلاح، تعارف، احترام به ساير اديان و پيامبران الهى و رد انحصارطلبى گروهى خاص در مورد خداوند. قرآن كريم بر اين نكته تإكيد دارد كه وحدت مايه استوارى و نيرومندى است و اختلاف موجب شكست و سستى است. بنابراین وحدت اسلامى بر توانايى و مقاومت جامعه در مواجهه با دشوارى‏ها و بحران‏ها و برخورد با دشمنان خارجى مى‏افزايد. قرآن كريم بر اين نكته تاكيد دارد كه وحدت مايه استوارى و نيرومندى است و اختلاف موجب شكست و سستى است:

«لاتنازعوا فتفشلوا و تذهب ريحكم و اصبروا ان الله مع الصابرين؛[۲] با يكديگر نزاع نكنيد كه سست خواهيد شد و عظمت و شوکت – نيرو و امكانات- شما از ميان خواهد رفت.»

در مکتب قرآن کریم وحدت اسلامى فراهم كننده قدرتى حقيقى است كه مى‏تواند تكيه‏گاه استوارى براى مسلمانان در رويارويى‏هاى فرهنگى بين تمدن‏ها باشد، زيرا گرچه مسلمانان از نيروى عظيم انسانى، امكانات مادى فراوان، موقعيت‏هاى استراتژيك، روحيه معنوى بالا، فرهنگ و ديدگاه اعتقادى و فكرى مترقى برخوردارند، اما چنانچه ميان اين اجزا و عناصر پراكنده اتحادى ايجاد نشود – همان‏طور كه در حال حاضر چنين است – اين مجموعه عظيم كارآيى نخواهد داشت[۳] قرآن کریم می فرماید:

«يا ايها الذين آمنوا لا تتخذوا بطانة من دونكم لا يالونكم خبالا ودوا ما عنتم قد بدت البغضاء من افواههم و ما تخفى صدورهم اكبر؛[۴] اى مؤمنان، از غير خودتان كسانى را به همدلى نگيريد كه از هيچ نابكارى در حق شما فروگذار نكنند و به رنج و محنت افتادن شما را خوش دارند و دشمنى از لحن و سخنشان آشكار شده است و آنچه دل‏هايشان پنهان مى‏دارد بدتر است»

همچنین آمده است:

«يا ايها الناس انا خلقناكم من ذكر و انثى و جعلناكم شعوبا و قبائل لتعارفوا ان اكرمكم عندالله اتقكم؛[۵] هان اى مردم، همانا ما شما را از يك مرد و يك زن آفريده‏ايم و شما را به هيات اقوام و قبايل در آورده‏ايم تا با يكديگر انس و آشنايى يابيد، بى‏گمان گرامى‏ترين شما در نزد خداوند پرهيزگارترين شماست»

از منظر امام خمینی(ره)، یکی از مهم‌ترین و کلیدی­‌ترین اصل در سیاست اسلامی، اصل وحدت و انسجام اسلامی است. به لحاظ فراوانی کاربرد الفاظ در لسان امام خمینی(ره)، بی­‌تردید واژه وحدت اهمیت بسیاری دارد، تا جایی که امروزه از ایشان به عنوان یکی از بزرگ‌ترین منادیان وحدت و انسجام اسلامی یاد می‌شود. کثرت آثار محققانی که وحدت را از منظر امام خمینی(ره) بحث نموده­اند شاهد بر مدعاست. وحدت از دیدگاه امام دارای گستره وسیعی است که شامل وحدت نیروهای داخلی و امت اسلامی می‏شود.[۶] قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، در میان عوامل داخلی وحدت نیروهای فرهنگی و دینی کشور، بیش از هر چیز دیگر مورد نظر امام بوده است. ایشان با هوشیاری خاص کوشیدند تا وحدت داخلی را در میان گروه‏ها و نیروهای داخلی برقرار نمایند. وحدت حوزه و دانشگاه، وحدت میان نیروهای نظامی ارتش، سپاه و کمیته در زمان جنگ، وحدت قومی و فرقه‏ای، وحدت دولت و ملت، وحدت مسلمانان از جمله اصول اندیشه سیاسی امام(ره) می باشد. ایشان با نگاهی به اوضاع اجتماعی حاکم می­فرماید:

«رمز تمام گرفتاریهای کشورهای اسلامی، اختلاف و عدم هماهنگی است و رمز پیروزی، وحدت کلمه و ایجاد هماهنگی.»[۷]

از منظر امام خمینی(ره) وحدت مسلمانان، تجلی توحید اعتقادی آنهاست. از این رو، یکی از مقاصد بزرگ انبیا توحید کلمه و توحید عقیده بوده است که در پیشرفت مقاصد بزرگ اسلامی و تشکیل مدینه فاضله و غلبه بر دشمن بزرگ نقش تعیین کننده­ای داشته است. در حقیقت، مقصد بزرگ انبیا جز در سایه وحدت نفوس، اتحاد و الفت جوامع اسلامی محقق نمی­شود[۸] و لذا «از مسائل مهم سیاسی قرآن دعوت به وحدت و منع از اختلاف است.»[۹] قرآن بعد از تأکید بر «واعتصموا بحبل الله جمیعاً و لاتفرّقوا» می‌فرماید: «و لاتنازعوا فتفشلوا و تذهب ریحکم». [۱۰] از این رو، نظریه وحدت امام خمینی(ره)، در چارچوب نظری وحدت در عین کثرت و کثرت در عین وحدت قابل ترسیم است. لذا مرزهای کشورهای اسلامی صرفاً کثرت جغرافیایی است: مسلمانان باید با هم ید واحده باشند… اینها باید دست واحد باشند، مجتمع باشند، یکی باشند، خودشان را از هم جدا ندانند. مرزها را اسباب جدایی قلبها ندانند، مرزها جدا، قلبها با هم.[۱۱] البته سنی و شیعه در عقاید [خود]… آزادند… عقاید مختلف، اسباب اختلافات خارجی چرا بشود.[۱۲]

ایشان همچنین به وحدت و انسجام درونی تأکیدات فراوانی دارند و فضاى حكومت اسلامى را فضاى محبت و وحدت معرفی می کنند:

«در حكومت اسلام جوّ، جوّ محبت است. بين شخص اول مملكت با ادنى فردى كه به حسب نظر مردم ادنى حساب مى‏شود فرق اساسى مربوط به دنيا نيست»[۱۳]

همچنین به وحدت اقشار مختلف جامعه توجه ویژه ای مبذول داشته اند به طور مثال در باب وحدت حوزه و دانشگاه می فرمایند:

«امروز دانشگاه و حوزه از هر محلی بیشتر به اتحاد و یگانگی احتیاج دارند. فرزندان انقلاب به هیچ وجه نگذارند ایادی آمریكا و شوروی در آن دو محل حساس نفوذ كنند. تنها با بسیج است كه این مهم انجام می پذیرد.»[۱۴]

یکی از مبانی امام در اثبات وجوب وحدت، استفاده از یکی از مباحث علم اصول فقه است. در علم اصول فقه به اثبات رسيده است كه اگر انجام واجب مطلق مانند نماز مستلزم امور ديگري باشد و انجام دادن آن امور براي انسان مقدور باشد بايد آن امور را هم بخاطر به جاي آوردن واجب انجام دهد. زيرا آن امور مقدمه واجب به شمار مي روند و در صورت ترك آن مقدمات اصل واجب مطلق نيز ترك خواهد شد. و چون ترك واجب خلاف امر خداست پس انجام آن مقدمات نيز به خاطر انجام اصل واجب ضروري است. از اين رو دانشمندان علوم اسلامي با شرايطي كه در كتابهاي اصول فقه به تفصيل آمده است مقدمه واجب را واجب شمرده اند. در مساله وحدت نيز اين قاعده جاري است. زيرا چنانكه مي دانيم دفاع از اسلام و كيان مسلمين بر همگان واجب است و چون دفاع از اسلام بدون وحدت مسلمانان ممكن نيست امام خميني مساله وحدت را به عنوان مقدمه واجب، واجب دانسته اند. در اين عبارت دقت كنيد:

«بنابراين از امور مهمه اي كه بر همه ما واجب است دفاع از اسلام دفاع از جمهوري اسلامي است و آن بستگي دارد به وحدت.»[۱۵]

امام(ره) به آثار منفی و ضد امنیتی و سیاسی ترک وحدت توجه دارد و همگان را از این آثار مخرب بر حذر داشته است. امام خميني در يكي از سخنراني هاي خود اقسام تنازع را بيان مي كند و از اينكه مسلمانان در بسياري از اوقات گرفتار منازعات تبليغاتي و منازعات سياسي يا گاهي تنازع مسلحانه هستند اظهار تاسف مي نمايد. سپس درباره نتيجه آن كه فشل شدن مسلمين است توضيحات بسيار مفيدي را ارائه فرموده است:

«قرآن كريم اخطار كرده است به اينكه اگر تنازع كنيد فشل مي شويد. شما آثار فشل را در مسلمين مشاهده مي كنيد آثار فشل را در كشورهاي عربي مشاهده مي كنيد. فشل شدن از اين بدتر که كشورهاي پهناور اسلامي با همه قدرتي كه از حيث سياسي از حيث نظامي از حيث ذخاير دارند در مقابل اسرائيل همه فشل هستند شما فشل را چه مي دانيد جز اين است كه نتواند يك دولتي يا يك ملتي كاري كه بايد انجام بدهد كاري كه بايد براي حفظ نظام خودش انجام بدهد نتواند انجام بدهد، دشمني كه حمله بر اسلام كرده است و حمله بر بلاد مسلمين كرده است و هر روز توسعه را زياد مي كند و قانع به يك كشور هم براي خودش نيست،مسلمين در مقابل او فشل هستند.»

 

منابع:

[۱] آل عمران، آيه: ۱۰۵

[۲] انفال، آيه: ۴۹

[۳] سيدمحمدباقر حكيم، وحدت اسلامى از ديدگاه قرآن و سنت، ص ۳۱٫

[۴] آل‏عمران: آيه ۱۱۸٫

[۵] حجرات: آيه ۱۳٫

[۶] صحيفه امام ج ۱۶ ص ۱۷۲؛ همان ج ۶ ص ۳۱۰٫

[۷] صحیفه امام، ج۱۰، ص۱۶۰

[۸] امام خمینی(ره)، چهل حدیث، ص ۳۰۹-۳۱۱٫

[۹] همان، ص۳۷، صحیفه نور، ج۱۶٫

[۱۰] همان، ص۳۹٫

[۱۱] همان، ج۱۰، ص۲۲۳٫

[۱۲] همان، ج۲۰، ص۳۳٫

[۱۳] صحيفه امام، ج ۷، ص ۲۳۳٫

[۱۴] صحيفه امام، ۲/۹/۶۷٫

[۱۵] صحيفه امام ج ۲ ص ۱۰۷۹ همان ج ۲ ص ۴۰۳٫

 

پایان.

همچنین ببینید

روش کلاسداری

بخش اوّل: ارکان کلاسداری ارکان و مراحل کلاسداری الف) شروع مناسب لازمه شروع مناسب درک …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

+ 25 = 27