خانه / الگوی تعالی / پرونده حضرت معصومه (س) / پنج پرتو از مشترکات دو بانوی بهشتی؛ پرتوی اول: مقام اصطفاء

پنج پرتو از مشترکات دو بانوی بهشتی؛ پرتوی اول: مقام اصطفاء

مهدی رضوانی پور

طلیعه بحث

 نه تنها صاحبدلانى همچون انبیا و اولیاى الهى قاموس وجود را با نام خود مزین نموده اند، بلکه زنان عفیف و مؤمنه ای نیز بوده اند که جهان ملک را با حضور ملکوتى خویش منور ساخته اند. در عظمت و والایى این زنان همین بس که الگو و اسوه اى حسنه هم براى زنان اهل ایمان و هم براى مردان جوینده کمال مى باشند؛ چنان که قرآن کریم، آسیه دختر مزاحم، همسر فرعون، و مریم دختر عمران(ع) را به عنوان مَثَل براى مؤمنان از زنان و مردان مطرح مى نماید:

»وَ ضَرَبَ اللَّه مَثَلاً لِلَّذِینَ ءَامَنوُا امْرَأَتَ فرعونَ اِذْ قَالَتْ رَبّ ابْنِ لِى عِنْدکَ بَیْتاً فِى الْجَنَّة وَ نَجِّنِى مِنْ فِرْعَوْنَ وَ عَمَلِهِ و نَجِّنِى مِنَ الْقومِ الظَّالِمین، و مَرْیَم ابْنَتَ عِمْرَانَ الَّتِى اَحْصَنَتْ فَرْجَها فَنَفَخْنَا فِیهِ مِنْ رُوحِنَا وَ صَدَّقَتْ بِکَلِمَاتِ رَبِّهَا وَ کُتُِبهِ وَ کَانَتْ مِنَ الْقَانِتِینَ؛(۱)

و خداوند مثلى براى مؤمنان زده، به همسر فرعون، در آن هنگام که گفت پرورگارا! خانه اى براى من نزد خودت در بهشت بساز و مرا از فرعون و عمل او نجات ده و مرا از قوم ظالم رهایى بخش! و به مریم دختر عمران مثل زده که دامان خود را پاک نگه داشت، و ما از روح خود در او دمیدیم و او کلمات پروردگارش و کتابهاى او را تصدیق کرد و از مطیعان فرمان خدا بود«.

دو بانوی بهشتی

سعى نموده ایم که فضایل، اوصاف و مقامات مشترک دو بانوى فرشته سیرت بهشتى، حضرت مریم(س) و فاطمه معصومه(س) را به قدر توان خویش بررسى نماییم؛ کواکب فروزانى که در سپهر طهارت و ایمان تلألؤ ویژه اى داشته و هستى را به یمن انوار زیبنده خویش مفتخر ساخته اند.

۱-معصومه آل طه(س)،

یاس خوشبوى گلستان ولایت که بهار زندگى اش خیلى زود به خزان تبدیل گشت، تالى تلو معصوم و گنجینه بى پایان الهى است که راز سر به مهر رحیمى و سرّ روح نواز رحمانى را در دل دارد و کوثر حیات بخش بهشتى است که ارض قم را به زلال قدسى حضورش، روح معرفت و حیات طیّبه معنویت بخشیده است:

»رُوِىَ اَنّ بِقُمْ مَوْضعَ قَدَمِ جِبْرِئِیل وَ هُوَ الْمَوضعُ الَّذِى نَبَعَ منه الْمَاءُ الَّذِى مَنْ شَرِبَ مِنْهُ أَمِنَ مِنَ الَّداءِ وَ مِنْ ذَلکَ الْمَاءِ عُجِنَ الطّینُ الَّذِى عُمِلَ مِنْهُ کَهَیئَةِ الطَّیْرِ وَ مِنْهُ یَغتَسِلُ الرضا(ع)؛(۲)

روایت شده است که در قم جاى پاى جبرئیل است و آن جایى است که آب جوشید؛ آبى که هر کس بنوشد از بیمارى در امان مى ماند و از آن آب، گلى سرشته شد که با آن مانند شکل پرنده ]به دست عیساى مسیح(ع) [ساخته شد و امام رضا(ع) با آن غسل نمود«.

معصومه کیست؟ گوهر والاتبار دین 
مخدومه اى مفخه و پاک گوهرست 
معصومه کیست؟ دختر والاى اهل بیت 
معصومه کیست؟ شافعه روز محشرست
معصومه کیست؟ اختر تابان ملک حق 
معصومه یادگار ز شرع پیمبرست
از بارگاه حشمت او مجد و افتخار 
چون آفتاب طالع و چون مهر انورست 
تنها نه قم ز تربت او گشته مشکساى 
از تربتش جهان تشیع معطرست(۳)

۲-مریم عذرا(س)

نهال طوبایى که در دو دست جلال و جمال ربوبى مراحل رشد «اَنبَتَها نباتاً حَسَناً»(۴) را پیمود و از نسیم روحفزاى قدسى و زمزم طهارت و پاکى در سایه سار عشق و مودت معنوى برخوردار گردید و طراوت دلنواز بهشتى را براى همه زیبا پسندان عالم معنا به ارمغان آورد و در نهایت، به موجب صدق و اخلاص قلبى و ایمان و صفاى باطنى در زمره با فضیلت ترین زنان اهل بهشت قرار گرفت:

«افضلُ نساءِ الجنّةِ اَربعٌ: خدیجةُ بنتُ خُوَیلِدٍ و فاطمةُ بنتُ محمدٍ و مریم بنتُ عمرانٍ و آسیةُ بنت مُزاحِمٍ امرأةُ فرعون؛(۵)

برترین زنان بهشت چهار نفرند: خدیجه دختر خویلد و فاطمه دختر محمد(ص) و مریم دختر عمران و آسیه دختر مزاحم، همسر فرعون«.

امّا تلألؤ مشترک آن دو بانوى والامقام به قرار ذیل است:

پرتو اوّل: مقام اصطفاء

«اصطفاء» از ماده «صفو» به معناى برگزیدن صاف و خالص هر چیز است.(۲۲)

به عنوان مثال،

اگر آب باران در برکه ‏اى جمع شود، معمولاً رسوبات، تیرگی ها و ناخالصی هاى آن ته ‏نشین گشته، آب قسمت بالاى برکه صاف و پاکیزه مى‏ گردد. در این وضعیت، چنانچه فردى آب قسمت صاف برکه را انتخاب و اختیار نماید، مى‏ گویند: اصطفاء کرده است.

برخى از مردم نیز همچون آب صاف و خالص ‏اند و بعضى مانند آب تیره و کدر که منشأ هر دو، عواملى گوناگون نظیر محیط رشد و نمو، شرایط خانوادگى، چگونگى تعلیم و تربیت و نوع عقاید و اعمال مى ‏باشد.

مریم دختر عمران(س)

به صراحت قرآن و بشارت فرشتگان، از برگزیدگان خداوند و داراى مقام اصطفا بود:

«اِذْ قَالَتِ الْمَلاَئِکةُ یَا مَریمُ اِنَّ اللَّه اصْطَفاکِ وَ طَهَّرکِ وَ اصْطَفاکِ على نِسَاءِ الْعَالَمِینَ؛(۲۳) و [به یاد آورید] هنگامى که فرشتگان گفتند: اى مریم! خداوند تو را برگزید و پاک ساخت و بر تمام زنان جهان برگزید.»

در این آیه کریمه، اصطفا دو بار تکرار شده که بنابر نظر مفسرین،

اصطفاى اول نفسى ‏است و سخن ملائکه ‏الهى خطاب به مریم(س) که «اِنَّ اللَّه اصْطَفاکِ وَ طَهَّرکِ» حکایت از مقام و منزلتى متعالى است که وى در پیشگاه ربوبى دارد

و اصطفاى دوم نسبى است و مراد از آن فضیلت و برترى مریم بر تمامى زنان عالم مى‏باشد.(۲۴)

البته ناگفته نماند که فضل و برترى مریم عذرا(س) بر زنان دنیا با آنچه در حق سیده زنان عالم، حضرت فاطمه(س) بیان شده، منافات ندارد؛ زیرا به تصریح روایت نبوى، حضرت مریم(س) سرور بانوان عالم در زمان خود بود، ولى فاطمه زهرا(س) سرور زنان جهان در همه زمانهاست:

«امّا مریمُ کانَتْ سیدةُ نِساءِ زمانِها، امَّا فاطمةُ فَهِىَ سیدةُ نساءِ الْعَالَمِینَ مِنَ الاولینَ و الآخرینَ.»(۲۵)

محدثه بودن مریم:

 آیات شریفه‏ اى که در آنها فرشتگان خطاب به دختر عمران مى‏ گویند: «اى مریم! خداوند تو را برگزید و پاکیزه کرد و بر زنان عالم برترى داد (پس به شکرانه این نعمت) براى پروردگار خود خضوع کن و سجده به جا بیاور و با رکوع کنندگان رکوع نما!»(۲۶) دلالت بر محدَّثه بودن این بانوى فرشته سیرت بهشتى دارد؛

چرا که «محدَّثه» به کسى اطلاق مى ‏شود که صوت ملک و فرشته الهى را بشنود؛ چنان‏که در جریان بشارت ملائکه به آمدن کلمه الهى، عیساى مسیح(ع)(۲۷) و داستان تمثّل روح الهى به صورت بشر بر حضرت مریم(س)(۲۸) محدَّثه بودن آن حضرت اثبات مى ‏شود.

برگزیدگی مریم از قسمت دیگر آیه:

به هر حال، اصطفاى دختر عمران(س) از جمله «فَتَقَبَّلَهَا رَبُّها بقبولٍ حسنٍ» که در جواب نذر مادر مریم(س) ادا شده نیز استفاده مى‏گردد؛

چه اینکه «تقبّل» به معنى پذیرفتن و قبول کردن است که طبیعتاً با طیب خاطر و رضایت همراه مى‏باشد و در واقع، عبارت از انتخاب و گزینش مریم(س) از سوى پروردگار براى بندگى و خدمت‏گزارى در بیت‏المقدس است.

اما کریمه اهل بیت، فاطمه معصومه(س)

۱-گذشته از آنکه یکى از اوصاف وى صفیة الله (برگزیده خداوند) است،(۲۹)

۲-اصطفاى حضرتش را نیز از این فراز زیارت‏نامه آن بانو که امام رضا(ع) به سعد اشعرى قمى تعلیم فرموده، مى ‏توان استفاده نمود:

«فانّ لَکِ عند اللَّه شأناً من الشأنِ؛(۳۰) به درستى که براى تو در نزد خداوند مقام رفیعى است«.

۳- همین‏طور پیشگویى صادق آل عصمت و طهارت(ع) از وجود این صفیة الله و جایگاه زیارت او و مقام و منزلتش در پیشگاه الهى، در حالى که هنوز امام موسى بن جعفر (پدر فاطمه معصومه) متولد نگشته بود، خود گواه روشنى بر اصطفا و گزینش آن بانو توسط ربّ‏ العالمین است. امام صادق(ع) چنین فرمود:

«اِنَّ لِلَّهِ حرماً و هوَ مَکَّةُ وَ لِلرَّسُولِ حرماً و هُوَ الْمَدینةُ وَ لاَمیرالمؤمنین حرماً وَ هوَ الکوفةُ وَلَنا حرماً و هو قم و ستَدفنُ فیها امرأةٌ مِنْ وُلْدِى تُسمَّى فاطمةُ مَنْ زارها وَجَبتْ له الجنةُ؛(۳۱)

براى خدا حرمى است و آن مکه است و براى رسول خدا صلّى الله علیه و آله حرمى است و آن مدینه مى ‏باشد و براى امیرمؤمنان حرمى است و آن کوفه است و براى ما حرمى است و آن شهر قم مى ‏باشد و به زودى زنى از فرزندان من در آنجا دفن خواهد شد که نامش «فاطمه» است. هر کس او را زیارت کند، بهشت بر او واجب خواهد شد.»

پی نوشتها:
۲۲ . لسان العرب، ج ۱۴، ص ۴۶۲: «الصفوة: خیار الشى‏ء و خلاصته و ما صفا منه.»
۲۳ . سوره آل عمران: ۳، آیه ۴۲٫
۲۴ . ر. ک: تفسیر مجمع البیان، ج ۱، ص ۴۴۰؛ تفسیر القمى، ج ۱، ص ۱۰۱٫
۲۵ . نور الثقلین، ج ۱ ، ص ۳۶٫
۲۶ . سوره آل عمران: ۳، آیه ۴۲ – ۴۳٫
۲۷ . همان، آیه ۴۵٫
۲۸ . سوره مریم: ۱۹، آیه ۱۹ – ۲۱٫
۲۹ . ناسخ التواریخ، ج ۷، ص ۳۳۶٫
۳۰ . بحارالانوار، ج ۱۰۲، ص ۲۶۵٫
۳۱ . همان، ص ۲۶۷٫

ادامه دارد..

همچنین ببینید

پنج پرتو از مشترکات دو بانوی بهشتی؛ پرتوی دوّم: مقام عبادت

مهدی رضوانی پور پرتو دوّم: مقام خضوع و عبادت هدف از خلقت جن و انس به …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

6 + 3 =