خانه / توصیف آثار علمی(قبس) / توصیف مقالات/ مقاله آینده پژوهی مهدوی

توصیف مقالات/ مقاله آینده پژوهی مهدوی

فرم توصیف مقالات علمي

معرفي توصيف‌گر مقاله

 نام و نام خانوادگي: محمد میری                                             گروه‌ پژوهشي: معارف

محور موضوعی: معارف، جامعه، بینشی                   هدف تربيتي: آینده ­پژوهی (مهدویت)                          تاريخ :   ۱۵/۵/۹۶     

چرايي انتخاب مقاله:  این مقاله به آیات و روایات زیادی پیرامون مسأله­ی مهم «آینده­ی زندگی بشر» و «لزوم قیام حضرت مهدی عج» اشاره دارد آنهم به صورت کوتاه، لذا می­تواند راهگشای مربی در مباحث مهدوی بوده، معلومات دینی او را افزایش دهد، بنابراین برای توصیف انتخاب شد.

معرفي مقاله

 عنوان مقاله: ضرورت قیام جهانی حضرت مهدی عج            مؤلف مقاله: سید محمد مرتضوی (عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد)

نام مجله: مشرق موعود                   شماره‌:   ۱۵       درجه‌ي علمي:  علمی – پژوهشی    صاحب‌ امتياز: موسسه­ی آینده روشن      

موضوع مقاله: نويسنده‌ي مقاله، به این پرسش اساسی می­پردازد: «در اندیشه دینی، چه ضرورتی برای پیدایش قیام جهانی منجی وجود دارد؟»                                                                      روش تحقیق : بررسی متون دینی؛ استفاده از آیات و روایات (کتابخانه­ای)

توصيف مقاله ( سير محتوايي و مطالب اصلي و مهم مقاله: (سوالات فرعي، تحليل‌ها، تعليل و استدلال‌ها، يافته‌ها، راهكارها و نتيجه‌گيري)

تحقق نیافتن آرزوها یا به تعبیر دیگر، تخلف مراد از اراده، عللی دارد؛ گاهی انسان چیزی را می­خواهد، ولی از انجام آن ناتوان است؛ گاهی بدون همکاری دیگران نمی­تواند آن را انجام دهد؛ گاهی چیزی مانع انجام آن می­شود؛ و … .

در اندیشه دینی، خداوند دارای صفاتی مانند علم، قدرت و بی­نیازی است که تخلف مراد از اراده درباره خداوند محال است؛ زیرا او غنی است. (آل عمران: ۹۸) در انجام کارهایش بی­نیاز از دیگران است. (فاطر: ۱۵) تغییر هر پدیده  در اختیار اوست. (توبه: ۳۹) … به آینده هستی و انسان آگاه است. (رعد: ۸) هیچ چیزی نمی­تواند مانع تحقق اراده او شود. (فاطر: ۴۴) بدین­سان در آیات بسیاری بر این مسئله تأکید شده است که خداوند به وعده­اش عمل می­کند و وعده الهی تخلف­ناپذیر است؛ (روم: ۶).

از سوی دیگر، خداوند وعده­هایی داده است که تا کنون محقق نشده­اند. این وعده­ها عبارتند از:

  1. حاکمیت جهانی دین خدا:

امکان ندارد از خداوند حکیم، کاری بیهوده سر زند. نتیجه این اصل آن است که انسان برای هدفی آفریده شده است. (سوره ص: ۲۷) در قرآن و احادیث برای آفرینش انسان سه نوع هدف طراحی شده است:

الف- آبادکردن زمین، ب- گسترش نسل، ج- قرب الی الله.

هدف نهایی خلقت انسان کمال اوست، قرب الی الله و تسلیم بودن در برابر خداوند است. (آل عمران: ۱۹) نماد این تسلیم بودن در پیروی از آنچه که پیامبران آورده­اند، قرار دارد که کاملترین آن دستورات دین خاتم است. (احزاب: ۴۰).

دین، دین پایانی است و کمال جامعه بشری در پیروی از این دین است (لذا) خداوند اراده کرده (آن را) در سراسر جهان گسترش دهد. (توبه: ۳۳)

خداوند از مؤمنان خواسته است در مبارزه گسترده حق و باطل شرکت کنند تا حاکمیت دین خداوند استقرار یابد. (بقره: ۱۹۳) در این آیه خداوند پایان مبارزه را، پایان فتنه و حاکمیت دین خدا بر همه ادیان می‌داند. بنابراین اراده خداوند بر نابودی فتنه است ‌که هنوز تحقق نیافته و باید محقق شود.

  1. حاکمیت مومنان:

خداوند به مؤمنان وعده داده است که در صورت تلاش، حاکمیت زمین را در اختیار آنان قرار خواهد داد. (نور: ۵۵) در این آیه حاکمیت مؤمنان با ویژگی‌هایی بیان شده است. یکی از این ویژگی‌ها تمکین دین، به معنای تسلط و اختیارات مطلق و ضمانت اجرای دستورات است. (زمخشری، ۱۳۹۷: ج۳، ۱۶۵) چنین حاکمیتی جز با استقرار حکومت جهانی امکان‌پذیر نیست. امنیت جهانی مؤمنان (هم) از جمله این ویژگی‌ها به شمار می‌رود. (فیومی، ۱۴۲۵: ۳۹) بر همین اساس، مصداق آیه در قیام جهانی امام زمان تحقق پیدا خواهد کرد. (بحرانی، ۱۴۲۸: ج۵، ۴۲۱؛ فیض کاشانی، ۱۳۹۳: ج۲، ۳۷؛ طبرسی، ۱۳۹۰: ج۷، ۱۵۲) و (حسکانی، ۱۴۲۷: ج۲، ۶۲۲)

     ۳- حاکمیت مستضعفان:

     از جمله وعده‌های قطعی خداوند، حاکمیت مستضعفان است. (قصص: ۵) این آیه (از) آیات مربوط به بنی‌اسرائیل است (قرطبی، ۱۴۰۵: ج۱۳، ۲۴۹) ولی منحصر به آنان نیست. حتی اگر درباره آنان نیز نازل شده باشد شأن نزول مخَصِّص آیه نیست. (حجتی، ۱۳۷۲: ۱۰۳) افزون بر آن‌که در آیه ویژگی‌هایی یاد شده است که بنی‌اسرائیل نمی‌تواند مصداق آن باشند. این ویژگی‌ها عبارتند از:

    الف) کاربرد واژه «نُرید»؛ این واژه مضارع دلالت بر حال یا آینده می‌کند، نه گذشته. (طباطبایی، ۱۳۷۰: ۲۵؛ شرتونی، ۱۳۶۸: ج۱، ۱۴)

    ب) کاربرد واژه «استضعاف»؛ واژه استضعاف در قرآن در برابر استکبار به کار می‌رود و نتیجه کارکرد مستکبران است: (قصص: ۴) که با تحقیر و استهزا: (مؤمنون: ۴۵ – ۴۷)، تهدید و تبعید: (اعراف: ۸۸)، قتل و شکنجه: (طه: ۷۱) و… جامعه را طبقاتی کرده، حقوق مردم را از آنان سلب می‌کنند. آن عملکرد و این نتیجه، منحصر به فرعون و بنی‌اسرائیل نیست، با توجه به قرینه‌های آیه باید قوم دیگری باشند.

     ج) نجعلهم ائمه؛ رهبری جامعه بشری به عهده (مستضعفان) خواهد بود و آنان به الگو برای جامعه تبدیل خواهند شد. (چون) جمله با فعل مضارع آغاز شده است باید در آینده اتفاق بیفتد.

     د) نجعلهم الوارثین؛ مقصود از ارث در این آیه حاکمیت است و (چون) جمله با فعل مضارع آغاز شده، این رویداد به آینده مربوط می‌شود.

     ه‍ ) روایات؛ بر اساس روایات، مقصود از «مستضعفان»، اهل‌بیت هستند. به عنوان نمونه، از امام صادق نقل شده است: رسول خدا نگاهی به امام علی، حسن و حسین کرد و گریست و فرمود: «مستضعفان بعداز من شما هستید.» مفضل پرسید: یعنی چه؟ امام فرمود: «یعنی رهبران جامعه بعد از من شمایید» و آن‌گاه حضرت آیه مورد بحث را قرائت کرد و فرمود: «این آیه تا قیامت درباره ما جاری است.» (صدوق، ۱۴۱۸: ۷۹)

     در منابع اهل‌سنت نیز به نقل از امام علی آمده که این آیه درباره ما نازل شده است. (حسکانی، ۱۴۲۷: ۶۴۵؛ ابن‌بطریق، ۱۴۰۶: ۱۷۲) چنین حاکمیت سراسری تا کنون روی نداده است که باید در پایان تاریخ اتفاق بیفتد.

  1. حاکمیت صالحان:

وعده حاکمیت جهانی صالحان تنها درقرآن مطرح نشده است، بلکه خداوند می‌فرماید: و در حقیقت، در زبور پس از تورات نوشتیم که زمین را بندگان شایسته ما به ارث خواهند برد. (انبیاء: ۱۰۵)  در زبور آمده است: … کمربند کمرش عدالت خواهد بود و کمربند میانش امانت و گرگ با بره سکونت خواهد داشت و پلنگ با بزغاله خواهد خوابید و گوساله و شیر و پراوری با هم، و طفل کوچک آن‌ها را خواهند راند … . (انجمن کتاب مقدس، ۱۹۸۷: کتاب اشعیاء نبی، باب۱۱، فقره ۱ – ۹، ۱۰۲۱)

عدالت جهانی و آرامش سراسری که همه انسان‌ها و حیوانات در کنار هم در صلح و صفا زندگی کنند، تا کنون رخ نداده و این وعده خداوند باید در آینده تاریخ محقق گردد.

  1. پیروزی حق بر باطل:

در جهانی که ما زندگی می‌کنیم حق و باطلی وجود دارد: (شریف رضی، ۱۴۲۷: خطبه۱۶) و خداوند هردو را مشخص کرده است: (بلد: ۱۰) پیروی از این دو را اختیاری قرار داده است: (کهف: ۲۹) و درگیری حق و باطل را درگیری تاریخی می‌داند: (نساء: ۷۶) و زمینه‌های این درگیری را خود خداوند به وجود می‌آورد: (آل عمران: ۱۴۰) در این درگیری‌ها گاه حق پیروز می‌شده و گاه شکست می‌خورده است:  (شریف رضی، ۱۴۲۷: خطبه۵۵)

حکمت این درگیری‌ها نیز مشخص شدن صفوف و برملا شدن ناخالصی‌هاست: (آل عمران: ۱۴۰)، ولی برآیند این مبارزه، پیروزی حق بر باطل است: (انبیاء:۱۸) (اسراء: ۸۱)، چنان‌که خداوند در گذشته تاریخ، وعده پیروزی نهایی حق را داده است: (صافات: ۱۷۱ – ۱۷۳)

اگر گسترش توحید و پیروزی آن بر شرک و کفر، هدف پیامبران است و خداوند وعده تحقق آن را داده، این هدف هنوز تحقق پیدا نکرده است.

افزون بر وعده‌های تحقق نیافتۀ خداوند، وعده‌هایی نیز رسول خدا به امت اسلامی داده که هنوز عملی نشده‌اند. این بحث نیز پیش‌فرض‌هایی دارد.

الف) دانش فرابشری

در قرآن ضمن تأکید بر امّی بودن و مکتب نرفتن پیامبر (اعراف: ۱۵۷) و این‌که پیش از پیامبری قدرت نوشتن نداشته (عنکبوت: ۴۸)، بر این نکته تأکید می‌نماید که او آموزش الهی دیده (نجم: ۵) و اطلاعاتی که در اختیار اوست وحی خداوند است (انعام: ۱۰۶)

ب) عصمت

قرآن تأکید دارد پیامبران در انتقال (وحی) امین بوده‌اند (شعراء: ۱۰۷) به‌ویژه درباره پیامبر اسلام، تصریح می‌کند آن‌چه پیامبر می‌گوید وحی است (نجم: ۴)

باتوجه به پیش‌فرض‌های یاد شده پیش‌گویی‌های پیامبر دانش الهی است و تحقق آن‌ها لازم است. وعده‌های رسول خدا که هنوز تحقق نیافته، عبارتند از:

  1. تداوم ثقلین تا پایان تاریخ: از روایات متواتر، حدیث ثقلین است. گرچه با عبارات مختلف نقل شده است، ولی عبارت «لن یفترقا حتّی یردا علیّ الحوض» که از تداوم وجود ثقلین تا پایان تاریخ حکایت دارد، در همه روایات مشترک است. یکی از این دو ثقل، قرآن است که چون آخرین کتاب آسمانی است باید تا پایان تاریخ باشد و دیگری اهل‌بیت است که مفسر و مبیّن قرآن هستند و باید تا پایان تاریخ باشند.
  2. تحقق دوازدهمین جانشین: به استناد روایات شیعه و سنی ارجاع داده شده در مقاله، جانشینان پیامبر دوازده نفرند که آخرین آنها هنوز نیامده است و این وعده باید تحقق یابد.
  3. وعده عدالت جهانی: آیات الهی آمده در مقاله، از انسانها خواسته است عدالت را در گفتار، در رفتار، در شهادت دادن، در نوشتن اسناد، در برقراری صلح و در قضاوت کردن رعایت کنند.

سپس نویسنده مستند به عبارت متواتر «یملا الارض عدلا»، یکی از وعده­های رسول خدا را عدالت فراگیر بیان می­کند که با قیام اما مهدی (عج) اتفاق خواهد افتاد و باید محقق شود.

  1. قیام حضرت مهدی (عج): روایات شیعه و سنی ارجاع داده شده در مقاله، به قیام مهدی (عج) تصریح دارند. این قیام تاکنون اتفاق نیفتاده است.

در پایان نویسنده نتیجه­گیری می­کند: با توجه به اینکه خدا و رسولش وعده­هایی داده­اند که هنوز تحقق نیافته­اند، لازم است؛ قیامی جهانی توسط حضرت مهدی (عج) انجام بگیرد تا وعده­های داده شده تحقق یابند.

نقد مقاله(نقاط قوت و ضعف ساختاری و محتوایی)

نقاط قوت ساختاری:

نقاط ضعف محتوایی:

  • استدلالی که در ذیل تیتر «حاکمیت جهانی دین خدا» بیان شده است، متقن نیست و با مشکل همراه است.
  • در ادامه مقاله تا تیتر «حاکمیت مستضعفان» از شرح و بیان استدلالها به سرعت عبور شده است و مطلب را مشکل­دار کرده است.
  • در ذیل تیتر قبل عبارت «ویژگی­ها» آمده است که لازم است به قرائن یا نشانه­ها تبدیل شود.
  • استدلال در ذیل تیتر «کاربرد واژه استضعاف» با ضعف همراه است.
  • بخشی از بحث مطرح شده در ذیل تیتر «وعده عدالت جهانی» طردا لباب به نظر می­رسد.

نقاط ضعف ساختاری:

  • تیتر «ضرورت تحقق وعده­های الهی» تیتر مناسب و بجایی نیست.

همچنین ببینید

تربیت اخلاقی کودکان در دوره سیادت از منظر اندیشمندان

باسمه‌تعالی فرم توصیف آثار علمي معاونت پژوهش‌های مرکز علمی فرهنگی آینده‌سازان معرفي اثر علمی عنوان …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

+ 16 = 20