سه شنبه , ۱۲ فروردین ۱۳۹۹
خانه / توصیف آثار علمی(قبس) / توصیف کتاب/ کتاب مبانی و مهارت های تفکر پرسشی + فایل pdf و xmind

توصیف کتاب/ کتاب مبانی و مهارت های تفکر پرسشی + فایل pdf و xmind

فرم توصیف آثار علمي معاونت پژوهش‌های مرکز علمی فرهنگی آینده‌سازان

معرفي توصیفگر

 نام و نام خانوادگي: ابوالفضل ابوالقاسمی گروه‌ پژوهشي: مهارت‌ها  محور موضوعی مرتبط: مهارت‌های پایه

هدف تربيتي انتخابی: تفکر و تدبر        تاريخ شروع:۱/۱۱/۹۷   تاریخ ارائه: ۱۵ و ۰۸/۱۱/۹۷

معرفي اثر علمی

عنوان اثر: مبانی و مهارت‌های تفکر پرسشی            پدیدآورنده: احمدرضا اخوت هانی چیت چیان

معرفی اجمالی پدیدآورنده: احمدرضا اخوت متولد ۱۳۴۷ مدرس دانشگاه تهران و عضو علمی مدرسه دانشجویی قرآن و عترت و نویسنده فعال در حوزه معارف قرآن و اهل‌بیت علیهم‌السلام

هانی چیت چیان، عضو علمی مدرسه دانشجویی قرآن و عترت

اطلاعات نشر: قم، انتشارات کتاب فردا، ۱۳۹۱، چاپ چهارم، قطع وزیری

معرفی اجمالی ناشر: نشر کتاب فردا فعالیت خود را در سال ۱۳۸۹ آغاز کرده و تاکنون بیش از سی عنوان کتاب توسط این انتشارات به چاپ رسیده است که تمامی آن‌ها به چاپ‌های دوم و سوم رسیده و برخی از آثار موفق شده‌اند چاپ ششم را در طول سه سال تجربه کنند. تحول در علوم انسانی، فقه حکومتی، تحول حوزه‌های علمیه، الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، انقلاب اسلامی، سنت غربی و نسبت ما با سنت و تجدد ازجمله موضوعاتی است که نشر کتاب فردا موردتوجه خود قرار داده است.

کسب عنوان ناشر برگزیده پانزدهمین دوره کتاب سال حوزه در سال ۱۳۹۲ و ناشر تقطیرشده توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت ورزش و جوانان در بیست و هفتمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران در سال ۱۳۹۳ ازجمله موفقیت‌های نشر کتاب فردا در سه سال آغازین فعالیت خود بوده است.

چگونگی انتخاب: مطالعه اجمالی متن، فهرست، مطالعه اولیه

چرايي انتخاب اثر: ارتباط مستقیم با یکی از اهداف مهم منظومه، کمبود کتاب با نگاه قرآن و روایی به موضوع پرسش، برخورداری نویسنده از آثار دینی فراوان و فعال بودن در حوزه‌های قرآن و عترت

مخاطب کتاب: پژوهشگر

توصيف اثر

موضوع و مدعای اصلی: ارائه یک مدل از نظام پرسشی در مواجهه با یک مسئله

کلید واژها: تفکر پرسشی، پرسش القایی، پرسش ادراکی، پرسش تصوری، پرسش تصدیقی، توجه نفسانی

گزارش گزیده محتوا:

مبانی و مهارت‌های تفکر پرسشی بر اساس آیات و روایات

فصل اول: تعریف و ضرورت موضوع

پرسش چیست؟

معنای{لغوی} پرسش: طلب کردن (هر چیزی) و از مصادیق پرکاربرد آن طلب فهم است

پرسش{در اصطلاح} یعنی ابراز یک نیاز در قالب استفهام

ضرورت بحث از پرسش: ابزاری برای دانستن خود و ابزاری برای انتقال مطلب به مخاطب (با فعال نمودن ساختار فکری انسان او را در حل مشکلاتش به دست خودش یاری می‌دهیم)

نقش و جایگاه سؤال در جریان رشد انسان: قوه مدیریت ابعاد و عناصر وجود انسان (چون تفکر، تعقل، علم، اراده و عمل) توجه نفسانی (قوه‌ای ادراکی که به‌واسطه آن انسان به‌سوی چیزی یا پدیده‌ای تمایل و توجه پیدا می‌کند) است و پرسش عنصر مهم توجه برانگیز.

اقسام پرسش:

اقسام سؤال بر اساس غرض:

سؤالی که غرض آن فایده‌ای برای سؤال‌کننده (استفهام حقیقی)(پرسش‌های ادراکی)

سؤالی که غرض آن فایده‌ای برای سؤال شونده است (استفهام القایی)

نکته: در این پرسش‌ها پرسش مقدم بر نیاز است و هدف از پرسش توجه به نیاز است به خلاف پرسش‌های ادراکی که در آن نیاز مقدم بر پرسش است

نکته: تمامی پرسش‌های مطرح‌شده از سوی خداوند و انبیاء علیهم‌السلام پرسش القایی است و اساساً قرآن و وحی نقش ذکر را به عهده دارد و سعی می‌کند با جلب‌توجه مخاطب مسیر تفکر و تعقل و تدبر را فعال کند به خلاف پرسش‌های ادراکی که در قرآن کریم، کم است مانند پرسش حضرت ابراهیم علی نبینا و علیه‌السلام (كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتى‏؟)

قریب به‌اتفاق پرسش‌های مطرح‌شده در قرآن از سوی مردم از رسولان الهی از نوع پرسش‌های القایی است و غرض آن بیشتر مقابله با جریان توحید است. حجم قابل‌توجه شبهات مطرح‌شده در دنیای اسلام نیز این موارد است.

آداب پرسش (چگونگی طرح پرسش) ـ

مقدمه: مهم‌ترین عامل به نتیجه رسیدن پرسش رعایت آداب پرسش است چراکه اگر آداب پرسش رعایت نشود پرسش به مجادله، مخاصمه و کینه و بروز حسد و غیره می‌انجامد.

این آداب عبارتند از: اخلاص در نیت، انتخاب درست سؤال شونده، حسن خلق و فروتنی و …

فصل دوم: محورهای پرسش

مقدمه اول:

پرسش ابراز مشخص و تعریف‌شده یک نیاز در قالب استفهام است

سیر نیاز از پرسش تا برطرف شدن:

اول: تبدیل نیاز به مسئله باهدف شناخت مشخص مسئله

هر نیازی برای برطرف شدن نیازمند مشخص شدن و تعریف درست است (جزئی و مشخص شدن)

نیاز انسان چیست؟ علم و عدل

مستند نیاز انسان:

انسان چه نقشی در هستی دارد؟ امانت‌داری (إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَة)

مرحوم علامه ره: مراد از امانت داشتن اعتقادات حق و عمل صالح و سلوک طریقه کمال است (ولایت الهیه)

مراد از عرضه چیست؟ مقایسه وضع آسمان و زمین بااستعداد حمل ولایت الهیه

مراد از امتناع از حمل؟ نداشتن استعداد حمل ولایت الهیه است

اشکال: چگونه انسان ظلوم و جهول استعداد حمل ولایت الهیه را دارد؟

جواب: کسی که متصف به ظلم و جهل می‌شود شأنش این است که متصف به عدل و علم هم بشود پس انسان چون استعداد علم و عدالت را دارد ظلوم و جهول نیز هست و ولایت الهیه وقتی حاصل می‌شود که حامل آن ایمان و عمل صالح داشته باشد

نتیجه: چون انسان ذاتاً آکنده از نیاز به علم و عدل است (ظلوم و جهول است) این امکان را یافته که تا پذیرنده امانت الهی شده و به‌واسطه این اتصاف به امانت از سوی خداوند از عدل و علم پر شود.

دوم: برطرف کردن نیاز

مراحل برطرف شدن نیاز

الف: عمل صالح

علامه ره: عمل صالح انسان را شایسته دریافت عدل و علم از جانب خداوند می‌نماید (إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُه‏) مراد از کلم الطیب صرف لفظ نیست بلکه لفظ بدان جهت که دارای معانی طیب است مراد است؛ پس مراد از کلمه طیب عقاید حقه است یعنی توحید.

ب: باورها و اعتقادات انسان که پایه عمل را می‌سازد

ج: تبیین رابطه و اولویت‌بندی بین مسائل

نتیجه: سیر نیاز از پرسش تا برطرف شدن به‌قرار زیر است:

نیاز ← مسئله ← تبیین روابط میان مسائل ← علم و باور و اعتقادات حقه ← عمل

محورهای پرسش بر اساس سیر نیاز تا برطرف شدن آن عبارتند از:

۱٫ نقش پرسش در شناخت نیاز

۲٫ نقش پرسش در تبدیل نیاز به مسئله

۳٫ نقش پرسش در شناخت ابعاد مسئله و مسائل

۴٫ نقش پرسش در به دست آوردن علم و باور

۵٫ نقش پرسش در عمل

مقدمه دوم:

سیر حرکت در ساختار وجودی انسان

حس ← خیال ← وهم ← عقل و الهام ← علم ← ایمان ← اراده ← صفات و حالات ← عمل

تلفیق سیر حرکت در ساختار وجودی انسان با سیر حرکت از نیاز تا برطرف شدن آن

نیاز و مسئله و تبیین روابط میان مسائل (حس ← خیال ← وهم)←علم و ایمان (علم به مسئله) ← عمل بر اساس مسئله و علم به آن (اراده و صفات و حالات و عمل)

محورهای پرسش:

پرسش با محور نیاز (طرح پرسش از ابعاد مختلف یک نیاز)

پرسش با محور تصور ابعاد مسئله

پرسش با محور اصلاح تعاریف

پرسش با محور ارجاع مسئله به معیارها و کلیات

پرسش با محور علم نسبت به مسئله

پرسش با محور عزم و اراده

پرسش با محور حالات، صفات و ملکات

پرسش با محور انجام عمل برای رفع نیاز

پرسش با محور توجه نفسانی

پرسش با محور تدبر

فصل سوم: روش‌های پرسش

قالب‌های پرسش:

پرسش‌های تصوری: پرسشی که پاسخ‌دهنده در جواب آن تصویر یک واقعه، پدیده، شیء، شخص و یا چیزی دیگری را در ذهن ایجاد می‌کند (پرسشی که پاسخ آن بیان یا شرح یک مصداق است)

ادات پرسشی مربوط به پرسش‌های تصوری: همزه تصوریه به معنای این یا آن (همراه با أم) ـ، حرف پرسشی ما، حرف پرسشی مَن، حرف پرسشی مَتی، حرف پرسشی أیان، حرف پرسشی أین و همچنین أنی، کم، أی

پرسش‌های تصدیقی: پرسشی که در آن اسناد و رابطه میان دو موضوع مورد پرسش است (آیا برگ درخت بید پهن است؟)

ادات پرسش‌های تصدیقی: همزه تصدیقی به معنای آیا، حرف پرسشی هل (بسیط یا مرکب)

نکته: میان پرسش‌های تصدیقی و تصوری رابطه برقرار است و تصور درست دو طرف نسبت موجب درک درست وجود رابطه یا عدم وجود آن است

فصل چهارم: مدل‌های استفاده از پرسش در تفکر: بیان چند مورد تطبیق مدل ارائه‌شده از سؤالات در مواجه با مشکلات فردی و اجتماعی

فصل پنجم: مدل‌های استفاده بهینه از پرسش

۱٫ بررسی روایات مربوط به تقویت مهارت‌های پرسش

۲٫ روایاتی که ما را به منافع پرسش و ضررهای دوری از آن آگاه می‌سازند

۳٫ روایاتی که شیوه‌های پرسش را به‌صورت مستقیم به ما تعلیم می‌دهند

۴٫ روایاتی که شیوه‌های پرسش را به‌صورت غیرمستقیم به ما تعلیم می‌دهند

۵٫ روایات با لفظ «أَوْصِنِي‏»

۶٫ روایات با لفظ «عِظْنِي‏»

۷٫ روایات با لفظ «عَلَّمَنِي‏»

۸٫ روایات با لفظ «زِدْنِي‏»

۹٫ روایات با لفظ «سَئَلت»

۱۰٫ روایات با دیگر ادات پرسشی

۱۱٫ روایاتی که آداب پرسش را به ما گوشزد می‌کنند

روایاتی که در مورد انواع پرسش ما را آشنا می‌سازند

نقد اثر

الف) نقد محتوایی:

نقاط قوت:

۱٫  استفاده از روش تحلیلی (تحلیل عقلی یک موضوع به عوامل و آثار و اجزاء و غیره)

۲٫ تلاش برای مستندسازی قرآنی و روایی

۳٫ تلاش برای ارائه مطالب در قالبی منطقی (برخورداری از سیر منطقی در ارائه مطالب)

۴٫ استفاده از منابع معتبر تا حد قابل‌قبول (غیر از موارد اندک)

نقاط ضعف:

۱٫ ارائه تحلیل‌های غیر مستند و یا روشن انگاشتن آن‌ها مانند سیر ساختار وجودی انسان از حس تا عمل ص ۵۳

۲٫ تطبیق‌های تحمیلی بر آیات و روایات: عن علی بن الحسین علیه‌السلام: قَال‏ سُئِلَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلَامُ: مَنْ أَفْصَحُ النَّاسِ قَالَ: الْمُجِيبُ الْمُسْكِتُ عِنْدَ بَدِيهَةِ السُّؤَالِ، از حضرت علی علیه‌السلام سؤال شد که با فصاحت ترین مردم کیست؟ فرمود: فصیح‌ترین مردم آن‌کسی است که در مقابل سؤال ناگهانی پاسخ سکوت کننده بدهد (نکته اول اینکه پاسخ سکوت کننده نیست بلکه پاسخ ساکت کننده است دوم اینکه نویسنده از این مطلب استفاده می‌کند که باید برای سؤال خود به افراد فصیح مراجعه کنیم درحالی‌که این روایت درباره افصح الناس است و مفاد آن نه مطابقی و نه الزامی گویای مراجعه به افراد فصیح نیست)؛ روایاتی که ذیل بحث شیوه‌های تعلیم پرسش به‌صورت غیرمستقیم ۲۰۴-۲۱۹

ب): نقد ساختاری:

نقاط قوت:

۱٫ ارائه نمودار بعد از هر مطلب

۲٫ ارائه نتایج مورد انتظار قبل از طرح مطلب

۳٫ ارائه مطالب اصلی یک‌فصل در قالب پرسشی در ابتدای فصل

۴٫ تکرار سیر منطقی مطالب در ابتدای هر فصل

نقاط ضعف:

۱٫ متمایز نبودن عناوین اصلی و فرعی: درمجموع کتاب عناوین اصلی و فرعی متمایز نیست

۲٫ مطابق نبودن عناوین با مطالب ذیل آن: عنوان، جایگاه نیاز در وجود انسان؛ مطالب بسیاری در ذیل این عنوان درباره اینکه نیاز انسان به چیست و امانتی که به انسان سپرده‌شده چه بوده؟ و انسان چه چرا شایسته پذیرش این امانت شده آمده که مطابق عنوان (جایگاه نیاز در وجود انسان) نیست.

ج)نقد شکلی و نگارشی:

 نقاط قوت:

استفاده از قلم معیار

نقاط ضعف:

اشکالات تایپی و گاه ویراستاری مانند سائل عرض نکرد (عرض کرد) ص ۲۱۴؛ می‌توان به ده‌های مدل (ده‌ها مدل) ص ۱۵۰، چگونه می‌توان با استفاده از حداقلی از سؤالات (تکرار از)

د) پیشنهاد‌ها:

این کتاب با توجه به تطبیقات غیر فنی و جعل اصطلاحات و ارائه برخی مطالب غیر مستند مناسب سرمایه‌گذاری برای پژوهشگر یا مربی و یا دانش‌آموز نیست.

دانلود فایل pdf و xmind و word توصیف کتاب مبانی و مهارت های تفکر پرسشی

همچنین ببینید

مهارت‌های عقل ورزی در قرآن کریم و استلزامات آن برای اصلاح یا تکمیل «برنامه فلسفه برای کودکان»

بسمه تعالی فرم توصیف آثار علمي معاونت پژوهش‌های مرکز علمی فرهنگی آینده‌سازان معرفي اثر علمی …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

+ 51 = 60