شنبه , ۳ اسفند ۱۳۹۸
خانه / توصیف آثار علمی(قبس) / توصیف کتاب/ کتاب اخلاق اسلامی+ فایل pdf و xmind

توصیف کتاب/ کتاب اخلاق اسلامی+ فایل pdf و xmind

فرم توصیف آثار علمي معاونت پژوهش‌های مرکز علمی فرهنگی آینده‌سازان

معرفي توصيف‌گر

نام و نام خانوادگي: محمد عبدالملکی            عضو گروه‌ پژوهشي: عبادات، اخلاق و آداب      محور موضوعی مرتبط: اخلاق

هدف تربيتي انتخابی: مبادی و مبانی اخلاق                         تاريخ شروع: ۰۱/۱۲/۹۷                تاریخ ارائه: ۲۷/۰۳/۹۸

معرفي اثر علمی

عنوان اثر: اخلاق اسلامی              نوع توصیف: (کتاب/مقاله)       پدیدآورندگان: دکتر احمد دیلمی دکتر مسعود آذربایجانی

معرفی اجمالی پدیدآورنده:

دکتر احمد دیلمی متولد سال ۱۳۴۰ دارای مدرک حوزوی سطح خارج فقه و اصول، فلسفه و عرفان و مدرک دانشگاهی دكتراي تخصصي حقوق خصوصي دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران، دانشيار گروه حقوق خصوصي و اسلامي دانشكده حقوق دانشگاه قم – مدیرکل امور پژوهشي دانشگاه قم از سال ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۳ – رئيس مركز پژوهشي حقوق اسلامي دانشگاه قم، از سال ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ دارای تألیفاتی همچون طبيعت و حكمت (پژوهشي در برهان نظم) – اخلاق اسلامي – مقدمه‌ای بر مباني حقوقي – كلامي نظام سياسي در اسلام و… و همچنین مقالات پژوهشی مختلف در زمینه‌های اخلاقی و حقوقی. دریافت‌کننده لوح تقدير و جایزه‌ی سومين همايش كتاب برگزيده حوزه علميه قم در سال ۱۳۸۰ جهت تألیف كتاب «اخلاق اسلامي».

دکتر مسعود آذربایجانی متولد سال ۱۳۴۲  پژوهشگر ، عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و  عضو شورای علمی گروه اخلاق و تربیت دفتر تبلیغات است. دارای مدرک سطح ۴ حوزه (خارج فقه و اصول) و کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی و دکترای فلسفه دین با گرایش روانشناسی دینی از دانشگاه است. وی تألیفات و مقالاتی را در زمینه روانشناسی و اخلاق همچون روان‌شناسی عمومی، اخلاق اسلامی، روان‌شناسی سلامت با نگرش به منابع اسلامی و… به چاپ رسانیده است.

اطلاعات نشر:

دفتر نشر معارف تاریخ نشر: ۱۳۹۵ نوبت چاپ: هشتاد و چهارم قطع وزیری ۵۰۰۰ جلد

معرفی اجمالی ناشر:

دفتر نشر معارف وابسته به نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، در سال ۱۳۷۹ تأسیس گردید. این انتشارات تلاش می‌کند از دریچه اسلام ناب به بازخوانى، بررسى، نقد و تولید اندیشه در عرصه‌هاى مختلف بپردازد. ازجمله این فعالیت‏ها می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توان به چاپ بیش از ۱۱۰۰ عنوان کتاب در زمینه دروس معارف اسلامى دانشگاه‌ها، اندیشه‏های امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبرى، پرسش‌ها و پاسخ‌هاى دانشجویى، معارف قرآن و اهل‏بیت (ع)، دین‌پژوهى، اخلاق و عرفان، انقلاب اسلامى و تاریخ معاصر، مسائل جهان اسلام، غرب‏شناسی، شبهات فکری و عقیدتی، مسائل تاریخی و فلسفی، علوم انسانی، مسائل تربیتى، زن، خانواده و نقد فمینیسم و… اشاره کرد. نشر معارف اخیراً نیز گام‏هایی در حوزه ادبیات داستانی برداشته است.

چگونگی انتخاب:

بامطالعه اجمالی متن و فهرست کتاب

چرايي انتخاب اثر:

پرداختن به مبانی اخلاق اسلامی به‌طور مختصر و شیوه جدید تقسیم‌بندی آن با ارجاع به منابع معتبر همچنین این کتاب، کتاب برگزیده سال حوزه در سال ۱۳۸۰ است و متن درسی دانشگاه‌ها طی این سال‌ها است.

مخاطب کتاب:

پژوهشگر

توصيف اثر

موضوع و مدعای اصلی:

ادله اصلی:

کلید واژها: تعریف اخلاق / جاودانگی اخلاق / عناصر ارزشمندی عمل اخلاقی / مفاهیم عام اخلاقی

گزارش گزیده محتوا:

مقدمه

بخش اول:

·         فصل اول: کلیات

§         الف: شناسایی علم اخلاق

جمع خُلق به معنای نیرو و سرشت باطنی است. علم اخلاق علمی است که صفات نفسانی خوب و بد، اعمال و رفتارهای اختیاری متناسب با آن‌ها را معرفی می‌کند و شیوه تحصیل صفات نفسانی خوب، انجام اعمال پسندیده و دوری از صفات و اعمال ناپسند را نشان می‌دهد. موضوع آن، نفس انسانی و غایت آن رساندن انسان به کمال و سعادت حقیقی است.

§         ب: علم اخلاق و علوم دیگر

علم اخلاق و فقه: جنبه وجوب و حرمتی احکام فقهی ماهیت اخلاقی دارد.

علم اخلاق و حقوق: حقوق به قواعد کلی و الزام‌آور اجتماعی می‌پردازد، ولی اخلاق هم فردی، هم اجتماعی، هم الزام‌آور و هم غیر آن را مورد بررسی قرار می‌دهد؛ و هر دو علم به هم دیگر در اجرا کمک می‌کنند.

علم اخلاق و عرفان عملی: عرفان عملی روابط انسان باخدا، جهان و خود را بیان می‌کند ازاین‌جهت شبیه به اخلاق است.

علم اخلاق و علوم تربیتی: علوم تربیتی به دنبال رشد و شکوفایی استعدادهای علمی، اخلاقی و مهارت‌های حرفه‌ای است و در این مسیر نگاهی صرفاً ابزاری به اخلاق دارد، اما علم اخلاق قلمروی گسترده‌تر از معرفی ابزارهای تربیت دارد.

§         ج: شیوه‌های اخلاقی و شیوه موردقبول

فیلسوفانه / عارفانه / نقلی / تلفیقی (در این شیوه تلاش شده اشکالات شیوه‌های قبل برطرف شود و نقاط قوت آن‌ها به کار گرفته شود)

§         د: تقسیم مباحث اخلاق اسلامی

مباحث بنیادین اخلاق

توصیف زشتی‌ها و زیبایی اخلاق

اخلاق تربیتی (ذکر راهکار رسیدن به فضایل و پیراستن رذایل)

·         فصل دوم: جاودانگی اخلاق

§         مقدمه

ü      طرح بحث: آیا خوبی‌ها و بدی‌های اخلاقی، مطلق و فراگیرند (گستره جهانی/جاودانه) یا نسبی؟

ü      پیشینه بحث: مبدأ پیدایش این بحث به یونان می‌رسد در مبانی متکلمان اشعری مایه نسبیت‌گرایی اخلاقی یافت می‌شود، اگرچه از این اصطلاح استفاده نکرده‌اند در دوران معاصر در میان دانشمندان مسلمان مورد گفت‌وگو قرارگرفته.

ü      اهمیت دینی موضوع: نظریه‌هایی که نسبیت‌گرایی در فضایل و رذایل را می‌پذیرند با اصل کمال و خاتمیت اسلام در تعارضند.

ü      مفهوم اطلاق و نسبیت: وابستگی یک شی به امر یا اموری متغیر و خارج از ذات و آثار واقعی آن را نسبیت گویند. نقطه مقابل آن یعنی اگر وابسته به متغیر خارج از ذات نباشد اطلاق نام دارد.

§         الف: پیامدهای نسبیت‌گرایی اخلاقی

ü      سلب مسئولیت

ü      بی‌ثمری احکام اخلاقی

ü      نفی کمال و جاودانگی دین

ü      شکاکیت اخلاقی

ü      برابری خدمت کاران و خیانت‌پیشگان

§         ب: مطلق‌گرایی در اخلاق و دلایل آن

ü      ضرورت ترسیم اخلاق پایدار: با نگاه به پیامدهای نسبیت‌گرایی به‌ضرورت اخلاق پایدار می‌رسیم.

ü      تبیین اصول جاودانه اخلاقی: بر اساس نظریه علامه طباطبایی: مفاهیم اخلاقی از رابطه علی و معلولی بین افعال اختیاری انسان و نتایج آن انتزاع می‌شود. چون این رابطه عینی، تکوینی و از نوع رابطه علیت است دچار تغییر نمی‌شود. روح که یک‌طرف رابطه است ثابت است. فعل و رفتار مشخص هم که موضوع حکم اخلاقی است و طرف دیگر رابطه است فرض بر ثبات آن است. نتایج حاصل از این موارد مفاهیم اخلاقی جاودانه است.

§         ج: پرسش‌ها و پاسخ‌ها

ü      شبهه اول: اگر اصول اخلاق مطلق و جاودانه‌اند با استثناءها چه کنیم؟

·         در حکم اخلاقی استثنایی نیست در ملاک اصلی خطا رخ می‌دهد.

·         خوبی و بدی مطلقند و استثناء ندارند ولی گاهی در مقام عمل با هم جمع می‌شوند.

·         فعل و رفتار اخلاقی نسبی ولی خوی و خصلت اخلاقی مطلق است.

ü      شبهه دوم: تفاوت زن و مرد در احکام اخلاقی گویای نسبی بودن اخلاق است.

·         مراد از این روایت رفتار و عمل در شرایط خاص است (تکبر در برابر مرد نامحرم و…)

ü      شبهه سوم: برخی اعمال نزد قومی پسندیده و نزد دیگر ناپسند است مثل کلاه از سر برداشتن هنگام سلام.

·         این رفتارها در اصل آداب‌ورسوم و عرف یک جامعه است نه اخلاق.

ü      شبهه چهارم: اختلاف باورها در مکاتب و ادیان مختلف در یک حکم اخلاقی دلیل بر نسبیت اخلاق است.

·         فضایل و رذایل اخلاقی ریشه در عالم عینی و واقعیات ثابت دارند و دارای آثار تکوینی و وجودی در انسان و جهان هستند؛ وجود اختلاف دیدگاه موجب نسبیت آن‌ها نمی‌شود دلیل این اختلاف خطا در شناخت است.

·         فصل سوم: عمل اخلاقی (در این قسمت به چهار پرسش اساسی می‌پردازیم.)

§         الف: عناصر ارزشمندی عمل اخلاقی

ü      عنصر فاعلی

·         یک: آزادی و اختیار عمل. منظور از اختیار، اختیار فلسفی است.

·         دو: انگیزه و نیت فاعل.

·         دو رکن تحقق نیت و انگیزه:

·         قصد و توجه فاعل

·         خوشایندی خدا (اخلاص)

·         نقش نیت در ارزشمندی عمل

·         در این قسمت از منظر عقل و وحی به بررسی می‌پردازند.

·         پرسش‌ها و پاسخ‌ها

·         متون دینی با وعده وعیدها به‌نوعی بر انجام عمل با ترس از کیفر و امید به ثواب صحه می‌گذارد این سخن با شرطی که شما برای ارزشمندی عمل گذاشتید (رضایت خدا) سازگار است؟

·         رضایت خدا مراتبی دارد گاهی از جهت پاداش و دوری از عذاب منشأ انگیزه آدمی در عمل اخلاقی قرار می‌گیرد (خشنودی خدا ازاین‌جهت که مقتضی ثواب و مانع عقاب است انگیزه شده است) گاهی جلب رضایت خدا تنها انگیزه است (تحصیل رضایت خدا مطلوب بالذات است)

·         نسبت انگیزه و ایمان:

·         عمل اخلاقی زمانی ارزشمند است که فاعل سودای کسب رضایت خدا را داشته باشد (اعم از اینکه مطلوب بالذات باشد یا مقتضی ثواب و مانع عقاب) تحقق این امر زمانی است که فاعل، خدا و معاد و پیامبران و تعالیم آن‌ها را باور داشته باشد.

·         در برخی از آیات ایمان با عمل صالح آمده ولی در برخی دیگر ایمان به‌تنهایی شرط سعادتمندی دانسته شده؛ آیا این قبیل آیات با آیات قبل منافات ندارد؟ آیا ایمان به‌تنهایی می‌تواند منشأ ارزش اخلاقی و شایسته ستایش باشد؟

·         آیاتی که در پی ایمان، عمل را ذکر می‌کند ناظر به شرایط عادی است (مربوط به کسانی است که شرایط عمل کردن را دارند) آیاتی که فقط ایمان را موجب سعادت می‌دانند مربوط به شرایطی است که فرد ایمان می‌آورد ولی شرایط عمل وجود ندارد.

·          اعمال نیک کافران ارزش اخلاقی دارد؟

·         کاری که با نیت جلب رضایت خدا نیست و در قالب شرع هم نیست و انگیزه منفی ندارد اگرچه حدنصاب لازم برای تعالی نفس را ندارد ولی شرایط را فراهم می‌کند، حتی موجب تخفیف عذاب و رفع عذاب اخروی او می‌شود.

ü      عنصر فعلی و عینی

–         یعنی عمل اخلاقی فی‌نفسه و ذاتاً نیکو شمرده شود (حسن فعلی). در فلسفه اخلاق اسلامی حسن فعلی و حسن فاعلی هر دو موردنظر است. مکاتب دیگر یا به دنبال اصالت فاعلند یا اصالت عین.

§         ب: شرایط مسئولیت اخلاقی

ü      بلوغ

ü      عقل

ü      علم یا امکان تحصیل آن

ü      قدرت

ü      عدم اضطرار

ü      عدم اکراه

ü      قصد و تعمد

§         ج: شناسایی عمل اخلاقی

ü      با سه رهیافت:

–         عقل

–         فطرت

–         وحی

§         تزاحم ارزش‌ها و معیار ترجیح

ü      در تزاحم، ملاک ترجیح، میزان اهمیت هر یک از وظایف است.

–         معیار ترجیح:

گاهی عقل می‌فهمد.

گاهی دین می‌گوید.

گاهی هیچ‌کدام ترجیحی ندادند انسان مخیر به انتخاب هر یک است.

بخش دوم: مفاهیم عام اخلاقی

·         مقدمه

در این قسمت به‌طور خلاصه به پیش‌فرض‌های فلسفی، کلامی و انسان‌شناختی اخلاق اسلامی می‌پردازد.

پیش‌فرض‌های انسان‌شناختی:

–        ابعاد وجودی انسان

اندیشه: عده‌دار کشف حقایق و واقعیات

صفات: نیروی محرکه اعمال و رفتار

رفتار: نمود و بروز خارجی

–        رابطه متقابل ابعاد وجودی انسان

رابطه اندیشه با صفات نفسانی

رابطه صفات نفسانی با رفتار

رابطه اندیشه با عمل

·         فصل اول: صفت نفسانی هدایتگر

ü      ایمان

–         در این بخش به ارزش ایمان – ماهیت ایمان – اصناف و درجات ایمان – متعلقات ایمان –شرط ایمان – اسباب ایمان – آثار و فواید ایمان – آفات و موانع ایمان می‌پردازد.

·         فصل دوم: صفات نفسانی عمل‌کننده ۱:

§         الف: جهت‌گیری نفس نسبت به خداوند

ü      محبت خداوند

–         در این بخش به اسباب پیدایش محبت – نشانه‌های محبت به خدا – آثار محبت خدا – سرانجام محبت پروردگار می‌پردازد.

ü      توکل

–         در این بخش به ماهیت توکل – درجات توکل – ارزش توکل و تلاش و توکل می‌پردازد.

ü      شکر

–         ماهیت و مراتب شکر – ارزش شکر – نتیجه دنیوی شکر

§         ب: جهت‌گیری نفس نسبت به عاقبت خویش

ü      بیم

–         مفهوم و ماهیت بیم

–         درجات بیم

–         ارزش بیم

–         آفت بیم

ü      امید

–         مفهوم و ماهیت امید

–         ارزش امید

–         آفات امیدواری

§         ج: جهت‌گیری نفس نسبت به خویشتن

ü      انکسار نفس

–         تعریف، موانع (عجب- غرور)

ü      تواضع

–         تعریف، ارزش تواضع، نشانه‌های تواضع، موانع تواضع

·         فصل سوم: صفات نفسانی عمل‌کننده ۲:

§         د: جهت‌گیری نفس نسبت به آینده

ü      موضع مطلوب نفس نسبت به فردا

–         حزم

–         کوتاه کردن آرزوها

–         یاد مرگ

–         همت بلند

ü      موانع و آفات

–         آرزوهای دراز

–         دون‌همتی

§         ه: جهت‌گیری نفس نسبت به مواهب دنیوی

ü      زهد

–         مفهوم زهد، ارزش زهد، درجات زهد، آثار زهد، موانع زهد ورزی

§         و: جهت‌گیری نفسانی نسبت به دیگران

ü      محبت برای خدا

–         حقیقت و انواع دگر دوستی، فضیلت محبت برای خدا، آثار محبت برای خدا، موانع دوستی برای خدا

ü      دشمنی برای خدا

–         مراتب سرکشی، مراتب دشمنی

·         فصل چهارم: صفات نفسانی عمل‌کننده ۳:

§         ز: جهت‌گیری بازدارنده نفس:

ü      قوت نفس

–         تعریف، ادله قوت نفس، آثار قوت نفس و آفات قوت نفس

ü      حلم و کظم غیظ

–         تعریف، جایگاه حلم، جایگاه کظم غیظ، اسباب و موانع حلم و کظم غیظ، آثار و ثمرات حلم

ü      حیا

–         تعریف، ارزش حیا، اسباب و موانع حیا، آثار حیا، پیامدهای نبود حیا، موارد حیا

ü      عفت

–         تعریف، انواع عفت، ارزش عفت، اسباب عفت، موانع عفت

ü      صبر

–         تعریف، انواع صبر، مراتب صبر، ارزش صبر، آثار صبر

بخش سوم: تربیت اخلاقی از دیدگاه اسلام

به دلیل اینکه مربوط به موضوع توصیف گر نبود به آن پرداخته نشد.

نقد اثر

الف) نقد محتوایی: (شفافیت مدعا، اتقان استدلال‌ها، اعتبار استنادها، پاسخ به اشکالات و شبهات، ایجاز و اطناب…انگیزه آفرینی و …)

نقاط قوت:

از منابع معتبر بهره برده است.

برخی از مطالب را به‌طور موجز بیان کرده است.

نقاط ضعف:

۱-      فصل دوم مبحث تبیین اصول جاودانه اخلاقی مغلق و پیچیده است.

۲-      در بخش دوم در متعلقات ایمان ص ۶۹، ایمان به ملائکه را مستقلاً بیان نکرد بلکه آن را در ضمن ایمان به غیب دانست درحالی‌که ایمان به خدا و آیات کبرای الهی که از حواس غایبند هم از مصادیق غیب دانسته شده‌اند.

۳-      ص ۱۰۹ حزم را به معنی استواری در کار دانستند و دوراندیشی را مجرای آن معرفی کردند درحالی‌که در روایات حزم را به معنی دوراندیشی آورده‌اند الْحَزْمُ النَّظَرُ فِي الْعَوَاقِبِ وَ مُشَاوَرَةُ ذَوِي الْعُقُول‏.

۴-      ص ۱۱۱ مواردی که در بخش جهت‌گیری نفس نسبت به آینده بیان‌شده را می‌توانستند در جهت‌گیری نفس نسبت به معاد بیان کنند مواردی مانند یاد مرگ / نهی از آرزوهای طولانی.

۵-      خوش‌بینی به مؤمنان را از آثار محبت برای خدا دانسته ولی هیچ دلیلی نیاورده که این مورد از آثار محبت برای خداست فقط برای خوش‌بینی دلیل آورده ص ۱۲۶

۶-      برخی از مطالب بدون آدرس بیان‌شده‌اند:

ـ موضوع علم اخلاق ص ۱۶- معنای تربیت ص ۱۷ ـ علم اخلاق و فقه ص ۱۸ ـ علم اخلاق و حقوق ص ۱۸ ـ اخلاق فیلسوفانه ص ۲۰ – پیشینه بحث ص ۲۵ – در فصل سوم انواع جبرها را بیان کرد بدون ارجاع به منبع معتبر ص ۳۷ – در فصل سوم برای راه‌های شناخت تمایلات فطری از غرایز طبیعی آدرسی ندادند ص ۵۳ – ص ۱۰۹ مصادیق حزم را در روایات گفته بدون آدرس – ص ۱۲۲ آثار و عوامل حرص –

۷-      مطلبی که در فصل دوم از المیزان نقل‌شده در این کتاب مشاهده نشد ص ۳۱

۸-      در این کتاب اصلاً به بحث تقوا پرداخته نشده فقط اوایل کتاب ص ۳۱ از قول علامه گفته‌شده که تقوا راه مستقلی برای تحصیل معرفت نیست.

۹-      جواب‌های که برای شبهات جاودانگی اخلاق آورده شده ص ۳۱ باز بوی نسبیت می‌دهد.

۱۰-   نویسنده بحث اخلاق اسلامی را در ساختاری نو ارائه داده است و این می‌تواند محتوای بحث اخلاق را که بر ساختاری سنتی بنانهاده شده است را تحت‌الشعاع قرار دهد و فهم آن را مختل کند.

ب): نقد ساختاری: (انسجام و سیر منطقی، تطبیق عناوین اصلی و فرعی و …)

۱- در بخش اول به مبانی اخلاق پرداخته ولی برخی از عناوین آن عناوین مبانی نیست بلکه مبادی اخلاق است؛ مثلاً بحث کلیات ربطی به مبنا ندارد.

ج) نقد شکلی و نگارشی: (درست‌نویسی واژگانی و دستوری و ویراستاری، گویایی، سبک نگارش و… تناسب قطع و حجم، طراحی و…)

نقاط قوت:

نویسنده قلمی روان و قابل‌فهم دارد.

ویراستاری کتاب خوب است. البته غیر از مواردی که بیان می‌شود.

نقاط ضعف:

۱-      اخلاق تلفیقی به‌صورت یک عنوان جداگانه نوشته نشد ص ۲۲

۲-      تقسیم‌بندی نامناسب در فصل دوم از بخش اول

در مقدمه ۴ مفهوم نسبیت را گفته ولی بعداً به‌طور مستقل پیامدهای نسبیت‌گرایی را بیان کرده درصورتی‌که بهتر بود این پیامدها را ذیل همان موارد می‌آورد. ـ ص ۲۸

۳-      برخی از مطالب که حدیث یا گفتار شخص خاصی نیست بلکه توضیح متن است به‌صورت پررنگ‌تر و مشخص‌تر در کتاب آمده ص ۳۳

۴-      ص ۷۳ آثار ایمان را به سه دسته تقسیم کرد ولی در این قالب آثار را نشمرد بلکه به‌صورت نامرتب ۷ مورد را نام برد

۵-      اشتباه ویرایشی

ص ۱۰۸ مبحث درمان تکبر: به‌جای درمان غرور نوشته درمان عجب – در پاورقی ۴ ص ۳۰ آیه درست نوشته‌نشده

۶-      مواردی که اشتباه آدرس داده شد

ص ۷۴ /پاورقی ۳ === نمل/۲۹ درست نمل/۴ است.

ص ۸۹ نوشته‌شده سید بن طاووس / مسکن الفوائد. درست آن مُسَکّنُ الفُؤاد است.

 

د) پیشنهادات: (منابع امین، درسی، سیر مطالعاتی یا مرجع – موضوعات پژوهشی و …)

نویسنده بحث اخلاق اسلامی را در ساختاری نو ارائه داده است و این می‌تواند محتوای بحث اخلاق را که بر ساختاری سنتی بنانهاده شده است را تحت‌الشعاع قرار دهد و فهم آن را مختل کند.

این کتاب برای استفاده پژوهشگر ضعیف است و مربی هم با خواندن آن نگاه دقیق و منظمی به ساختار اخلاق اسلامی پیدا نمی‌کند.

 

 


دانلود فایل pdf+xmind توصیف کتاب

 

 

همچنین ببینید

مهارت‌های عقل ورزی در قرآن کریم و استلزامات آن برای اصلاح یا تکمیل «برنامه فلسفه برای کودکان»

بسمه تعالی فرم توصیف آثار علمي معاونت پژوهش‌های مرکز علمی فرهنگی آینده‌سازان معرفي اثر علمی …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

+ 32 = 36