خانه / توصیف آثار علمی(قبس) / توصیف کتاب/ کتاب راهبرد تربیت اخلاقی در قرآن + فایل pdf و xmind

فرم توصیف آثار علمي معاونت پژوهش‌های مرکز علمی فرهنگی آینده‌سازان

معرفي توصيف‌گر

 نام و نام خانوادگي: محمد ملایی نوری          عضو گروه‌ پژوهشي: معارف                          محور موضوعی مرتبط: معارف                  

هدف تربيتي انتخابی: اهداف کلی             تاريخ شروع: ۱۲/۱۰/۹۷              تاریخ ارائه: ۲۰/۱۲/۹۷

معرفي اثر علمی

عنوان اثر: راهبرد تربیت اخلاقی در قرآن کریم             نوع توصیف: (کتاب)       پدیدآورنده: محمد عالم زاده نوری

معرفی اجمالی پدیدآورنده:

استاد نوری زید عزه، عضو هیئت‌علمی و استادیار پژوهشكده اخلاق و معنويت پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، آثار دیگری: راه و رسم طلبگی (۷ دفتر) talabegi.ir به کجا و چگونه؟- درآمدی بر زی طلبگی؛ هنجارشناسی جلوه‌های رفتار حوزویان-لباس روحانیت؛ چراها و بایدها-سیمای آرمانی طلبه -نقش مربی در تربیت اخلاقی معنوی-استنباط حکم اخلاقی از سیره و عمل معصوم-استنباط حكم اخلاقي از متون ديني و ادله لفظي دفتر ۲ -میثاق طلبگی-اخلاق اسلامی؛ مبانی و مفاهیم-خودسازی و جامعه سازی در برنامه فعالیت‌های جوان مسلمان-کتابشناخت اخلاق اسلامی

پست الکترونیک: mhnoori@gmail.com

آدرس وب‌سایت http://www.talabegi.com & http://www.talabegi.ir

اطلاعات نشر: قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، معاونت پژوهشی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی،۱۳۹۶

معرفی اجمالی ناشر:

«نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی»، از زیرمجموعه‌های موفق پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی است که عوامل چندی سبب شکل‌گیری و تأسیس آن از زمستان ۱۳۸۴ شده است؛ از آن جمله می‌توان به فراوانی آثار تولیدشده، ضرورت عرضه هر چه سریع‌تر و تأکید بر کیفیت متناسب آثار و سرعت بخشیدن به انتشار و عرضه آثار پژوهشکده‌ها و واحدهای پژوهشی اشاره کرد.  این نشر تا به امروز موفق به انتشار ۴۳۳ پژوهش (که مجموعا در ۵۴۳ مجلد و ۷۰۱ مسلسل) ارزنده و دریافت ۱۰۵ جایزه و رتبه ملی و بین‌المللی شده است که از آن جمله، می‌توان به: برگزیده کتاب سال جمهوری اسلامی ایران  (۱۳۸۷و۱۳۹۳و۱۳۹۴)، ناشر برگزیده و نمونه کتاب سال حوزه  (۱۳۸۶، ۱۳۸۹، ۱۳۹۱، ۱۳۹۲ و ۱۳۹۳) برگزیده متعدد کتاب فصل جمهوری اسلامی ایران (۱۳۸۷ـ۱۳۹۳) و برگزیدگی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با عنوان «مؤسسه پژوهشی برتر» در جشنواره بین‌المللی فارابی (۱۳۸۹) اشاره کرد.

چگونگی انتخاب:

مطالعه اجمالی متن، فهرست، مقدمه، خلاصه

چرايي انتخاب اثر:

ارتباط با اهداف کلی منظومه و تأثیر در چگونگی طراحی اسناد پایین‌دستی

مخاطب کتاب: پژوهشگر

توصيف اثر

موضوع و مدعای اصلی: ایمان و عمل صالح راهبرد تربیت اخلاقی در قرآن کریم

ادله اصلی: دلالات الفاظ و نظام مفاهیم قرآنی و تقریر سیره منقول از انبیاء

کلید واژها: تربیت، اخلاق، تربیت دینی، تربیت اخلاقی، ایمان، عبودیت و بندگی، تقوا، عمل صالح، راهبرد تربیت، اهداف تربیتی

گزارش گزیده محتوا:

مقدمه: [لزوم تبیین راهبرد به دلیل محدودیت زمان وتوان]

 فصل اول: کلیات و مفاهیم

            الف: بیان مسئله (محدودیت زمان و توان و نیازمندی تربیت به تمرکز)

            ب: ضرورت مسئله (شناخت راهبرد نیاز مربی)

             ج: مفاهیم: راهبرد؛ راهبرد تربیت: مهم‌ترین و کارآمدترین اهداف میانی و بیتالغزل اقدامات تربیتی؛ اخلاق (مقصود ما:             ارزش‌ها برآمده از اختیار انسان که باکمال نهایی او ارتباط دارد؛ تربیت اخلاقی: تعالی و ارزشمند سازی وجود انسان در             باورها صفات رفتارها و)

فصل دوم: راهبردهای تربیتی

            ۱٫ جوانمردی ۲٫ حماسه ۳٫ دعا مناجات و ارتباط با خدا ۴٫ معرفت الله و مراقبه ۵٫ کرامت ۶٫ عمل (عزم و اراده، عقل عملی،             جهاد اکبر و مخالفت با هوای نفس، صبر، انجام‌وظیفه، تقوا) ۹٫ علم و آگاهی ۷٫ ولایت اهل‌بیت علیهم‌السلام و توسل به آنان             ۸٫ مهدویت و انتظار دغدغه اصلاح اجتماعی ۱۰٫ موارد دیگر: صداقت، جامعیت شخصیت، اعتدال، معاد باوری، خدمت به مردم             و برآوردن نیازهای مؤمنان، محبت و مهرورزی)

 

            جمع‌بندی: استظهار همه رویکردها به آیات و روایات و نفی یکدیگر به‌صورت التزامی به‌عنوان راهبرد

فصل سوم: راهبرد قرآنی تربیت اخلاقی

ایمان به خدا و اقدام بر اساس آن (عمل). راهبرد تربیتی نقطه کانونی و موضوع تمرکزی: ایجاد و تقویت هم‌زمان ایمان و قدرت عمل است که با عبارات مختلف بیان‌شده است.

الگوی ارائه توصیه‌های اخلاقی در قرآن (بر اساس راهبرد تربیتی توصیه‌های قرآن قرین به ایمان و توحید است یا به صفات خدا اتکا دارد)

رابطه ایمان عمل و صفات اخلاقی (معانی و نسبت‌های ایمان به خدا، ایمان به غیب، عمل، ایمان به خدا و عمل، عمل ایمانی، ایمان به خدا و صفات اخلاقی، تقدم ایمان بر فضایل اخلاقی، عمل و صفات اخلاقی، ایمان به خدا و معنویت اسلامی، معنویت اسلامی و فضایل اخلاقی)

امتداد ایمان و عمل (مراتب ایمان با تأکید بر غایات دنیوی اخروی و معرفت و محبت خدا؛ توسعه عمل از عمل فردی به اجتماعی و عمل درونی به عمل بیرونی)

فصل چهارم: شیوه‌های دستیابی به راهبرد قرآنی تربیت اخلاقی

  الف) شیوه‌های ایجاد نگهداری و افزایش ایمان (یکم. تحصیل علم و معرفت؛ دوم: بسط و تفصیل آموزه‌ها سوم: تلقین تکرار ذکر چهارم: ایمان ورزیدن و اعتنا کردن به ایمان؛ پنجم: هزینه کردن برای ایمان؛ ششم: تلاوت قرآن؛ خلاصه تبدیل علم به ایمان: ذکر و تکرار و تلقین +عمل متناسب معرفت)

ب) شیوه‌های ایجاد نگهداری و افزایش قدرت عمل (یکم. یادآوری و توجه؛ دوم: مقابله با هوا و تضعیف امیال مزاحم؛ سوم: اراده ورزیدن و عمل؛ چهارم: برنامه جزئی؛ پنجم: پدید آوردن ساختار حامی و ساده‌سازی عمل)

ج) شیوه‌های تقویت هم‌زمان ایمان و عمل (یکم: پرهیز از گناه و هوس برای رضای خدا؛ دوم: عمل خالصانه؛ سوم: توکل بر خدا؛ چهارم: شنیدن موعظه؛ پنجم: دعا تضرع و استعانت از خدا؛ ششم: مشارطه مراقبه و محاسبه)

د) دلالت‌های عملی این راهبرد برای مربیان و نهادهای تربیتی (یکم. اهتمام نهادین؛ دوم: ارتباط با طبیعت؛ سوم: ارتباط با مستمندان و عیادت از بیماران؛ چهارم: اجتماعات ایمانی؛ پنجم: تثبیت چرخه زمانی مرتب؛ ششم. استفاده از عالمان ربانی؛ هفتم: ترسیم الگوهای ایمانی؛ هشتم: واگذاری اقدام و مسئولیت؛ نهم: پدیدآوردن مجالی برای عمل (میدان آزمون))

خاتمه: پاسخ به برخی ابهام‌ها

  نخست: کلی‌گویی و بی‌فایدگی (بحث تشخیص مسیر کلی تربیت اخلاقی نه جزئیات؛ راهبرد قرآنی نه معرفت محور و نه عمل محور و نه اخلاق‌محور بلکه تقویت ایمان و توجه به جایگاه عبودیت)

            دوم: ناکارآمدی آزمون تاریخی (توفیق مجامع اخلاقی در فضایل +اختصاص روش به مجامع ایمانی)

            سوم: خلط مفهوم تربیت اخلاقی با تربیت دینی (در هر دو معنای تربیت اخلاقی از موضوع خارج نشده‌ایم)

            چهارم: تقویت شناخت و عواطف و رفتار تکنیک اجرایی روشن (البته نه مطلق بلکه همراه با ایمان و باور به خدا)

            امتداد این پژوهش: (تربیت از ایمان آغاز و با افزودن همه رویکردهای عمل‌گرا ترمیم شد)

جایگاه ارزش‌ها دیگر که شاخه‌های ایمان هستند در دیاگرام (نمودار) تربیت

تناظر میان رشد ایمان و رشد فضایل اخلاقی و تقدم و تأخر آن‌ها

پرسش‌های فراوان: (آیا با تقویت ایمان و عمل قهرا ارزش‌ها پدید می‌آیند یا نیازمند ترتیبی از سوی مربی؟ ممکن است که با تأکید بر ایمان و عمل ‌            مهم‌ترین عنصر تربیت شیعی ولایت تحت‌الشعاع قرار بگیرد؛ عمومیت راهبرد برای همه سنین جنسیت‌ها مزاج‌ها و شخصیت‌ها یا این‌که اختلاف و             استثنائاتی وجود دارد.)

نقد اثر

الف) نقد محتوایی: (شفافیت مدعا، اتقان استدلال‌ها، اعتبار استنادها، پاسخ به اشکالات و شبهات، ایجاز و اطناب…انگیزه آفرینی و …)

نقاط قوت:

·         پرداختن به مسئله مهم برای تربیت

·         تبیین نسبتاً خوب راهبردهای رقیب

نقاط ضعف:

نکات کلی:

·         ضعف برخی منابع: (استفاده گسترده از غررالحکم)

·         عدم استناد دقیق برخی راهبردها و همچنین برخی مدعی‌ها: فصل دوم موارد دیگر: موضوع معاد باوری: برخی مدارس علمیه قم؟

محبت و مهرورزی (تنها در اخلاق مسیحی بر محبت تأکید نمی‌شود؛ محبت راهبرد بسیاری از بزرگان عرفان و اخلاق بوده است. علامه طباطبایی، آقا مجتبی و …)

·         تقوا در فصل ۲ به‌عنوان تعبیری از راهبرد عمل و در فصل ۳ به‌عنوان جامع ایمان و عمل

·         عدم دلالت برخی از ادله بر مدعی (فصل سوم الگوی ارائه توصیه‌های قرآنی پنجم «ص ۱۷۶»)

·         نادیده گرفتن نقش تبعیت و ولایت و اطاعت از رسول و اولیای الهی در راهبرد قرآنی (علی‌رغم گستره آیاتی مانند قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي؛ مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ؛ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُونِ؛ در امتداد پژوهش ص تصریح به خالی بودن راهبرد قرآنی از مهم‌ترین عنصر تربیت شیعی)

·         استفاده از مستندات تقوا و عبودیت برای عمل در بسیاری موارد بدون دخالت دادن این دو مورد در عنوان راهبرد: (البته در پاورقی بحث معنویت عنوان تربیت عبودی یا تقوا مدار را به میان می‌آورند اما در اصل عناوین جای آن خالی است علی‌رغم تکرار مکرر عبودیت و تقوا در مباحث کتاب)

·         ذکر مدعا بدون اشاره به دلیل آن (فصل سوم /رابطه ایمان عمل و صفات اخلاقی مثلاً: «ص ۱۹۵» پیدایش عمل بسیار تحت تأثیر عواطف و آگاهی است؛ و «ص ۲۰۶» سه ملاک مخصوصاً ملاک اهمیت)

·         نقل‌قول بدون نقد: فصل سوم/ رابطه ایمان و عمل و صفات اخلاقی / ایمان به خدا و صفات اخلاقی «ص ۲۱۱»

·         تقطیع مخل برخی روایات: (فصل چهارم هفتم: مراوده با اهل ایمان)

نقاط ضعف موردی:

·         جعل عنوان اخلاق ولایت

·         ظاهراً مرحله اول بودن این راهبرد در (راهبرد منازلی و مرحله به مرحله) «ص ۱۲۵» با راهبردی بودن و هدف کلی بودن آن ناسازگار است

·         تبعیت از خدا «ص ۱۳۲» فصل سوم ظاهراً تبعیت از رسول خدا درست است

·         عوامل فوز فلاح «ص ۱۳۲» فصل سوم (چرا تنها این غایات را بررسی کرده‌اند ثانیاً در استخراج برخی عوامل از آیات دقت نشده است که برخی آیات بررسی و قرمز شده است)

·         مثبت بودن ماده عمل و منفی بودن ماده فعل «ص ۱۹۲»

·         تفاوت ظاهری: عمل شرط ایمان نیست «ص ۱۸۷» و شرط ایمان است «ص ۱۹۳»

·         ظاهراً توسعه عمل ایمانی از عمل فردی به اجتماعی توسعه نیست بلکه تعدد محور

·         در فصل چهارم شیوه‌های دستیابی / عنوان ایمان و ابزارهای معرفت «ص ۲۹۸» موضوع شایسته بررسی دقیق می‌شمارند اما به‌اجمال از آن می‌گذرند

·          عبارت غیر مرتبط و نامفهوم: با توجه به مبانی اگزیستانسیالیستی موردنظر کرکگور شاید بتوان گفت: خلاصه مباحث کتاب «ص ۴۰۵»

ب): نقد ساختاری: (انسجام و سیر منطقی، تطبیق عناوین اصلی و فرعی و …)

نقاط ضعف:

·         رعایت نکردن وحدت مناط در تقسیم در برخی موارد: فصل دوم: موارد دیگر (این در یکی از اخلاق فردی اجتماعی و … می‌گنجد چرا جداگانه ذکرشده است)

·         نامنظم بودن عناوین و روشن نبودن ارتباط آنان در برخی موارد: با یکدیگر فصل سوم / رابطه ایمان و عمل اخلاقی

·          پس از عناوین اصلی و قبل از عناوین فرعی نکاتی بدون عنوان ذکر می‌شد گاهی «ص ۱۰» مانند «ص ۲۷۱»

·         در برخی موارد مانند فصل شیوه‌های دستیابی احساس نوعی تکرار در مطالب و مستندات بخش الف ب ج به چشم می‌خورد

ج) نقد شکلی و نگارشی: (درست‌نویسی واژگانی و دستوری و ویراستاری، گویایی، سبک نگارش و… تناسب قطع و حجم، طراحی و…)

نقاط قوت:

·         قلم روان و سلیس

·         ذکر نمودارهای بجا گویا که احیاناً کار تلخیص را انجام می‌دهند

د) پیشنهادات: (منابع امین، درسی، سیر مطالعاتی یا مرجع – موضوعات پژوهشی و …)

این کتاب برای لزوم تبیین اهداف کلی منظومه بسیار مفید است و از سویی نیز ارتباط میان ساحات انسانی را به‌خوبی تبیین و مستند می‌سازد و مطالعه برای عموم پژوهشگران خصوصاً فعالان عرصه تربیت مفید خواهد بود.

دانلود فایل pdf و xmind توصیف کتاب راهبرد تربیت اخلاقی در قرآن

همچنین ببینید

مهارت‌های عقل ورزی در قرآن کریم و استلزامات آن برای اصلاح یا تکمیل «برنامه فلسفه برای کودکان»

بسمه تعالی فرم توصیف آثار علمي معاونت پژوهش‌های مرکز علمی فرهنگی آینده‌سازان معرفي اثر علمی …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

+ 16 = 20