شنبه 9 ارديبهشت 1396
2 شعبان 1438

امیر مومنان علیه السلام: مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلنَّاسِ إِمَاماً فَلْيَبْدَأْ بِتَعْلِيمِ نَفْسِهِ قَبْلَ تَعْلِيمِ غَيْرِه‏;

آن كه خود را پيشواى مردم سازد پيش از تعليم ديگرى بايد به ادب كردن خويش پردازد. (نهج البلاغه)

امتیاز کاربران

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

 

 

 

مسئولیت پذیری در نوجوانان

واژۀ نوجوانی، با مسئولیت و انتظارات بی‌شماری همراه است. از یک انسان به‌هنجار انتظار می‌رود نوسانات اخلاقی، توجهات، بازخوردها و احساسات منظمی داشته باشد. معمولاً نوجوان در پی کنترل جهان و هر چیز پیرامون آن است. او می‌خواهد دوستان، خانواده و امورات خود را کنترل کند و از آن رو که می‌خواهد همۀ این افعال را به خوبی مرتکب شود، دچار استرس و اضطراب است.

واژۀ نوجوانی، با مسئولیت و انتظارات بی‌شماری همراه است. از یک انسان به‌هنجار انتظار می‌رود نوسانات اخلاقی، توجهات، بازخوردها و احساسات منظمی داشته باشد. معمولاً نوجوان در پی کنترل جهان و هر چیز پیرامون آن است. او می‌خواهد دوستان، خانواده و امورات خود را کنترل کند و از آن رو که می‌خواهد همۀ این افعال را به خوبی مرتکب شود، دچار استرس و اضطراب است. نمود این فشار اضطرابی برای برقرار کردن تعادل بین چند مورد ساده را بارها در بین این گروه‌های سنی دیده‌اید. در بین تمام نقش‌هایی که نوجوان از خود نمایش می‌دهد، فشار همسالان، به عنوان اصلی‌ترین عامل مؤثر قلمداد می‌شود. فشار حاصل از همسالان، یک اهرم تقلیدی است و عموماً خود عاملی برای کاهش اضطراب در آنها و یا احساس مطلوب از خودشان می‌شود. نوجوانان به لحاظ حضور بین همسالان خود، پندارۀ خود را شکل می‌دهند. یعنی به واسطۀ نقشی که در بین همسالانشان ایفا می‌کنند، می‌توانند خود را بشناسند و یا خود را به دیگران بشناسانند. از آنجا که از نوجوان انتظارات رفتاری یک انسان بالغ می‌رود، مسئولیت او خطیرتر است. در صورتی که به اندازۀ یک انسان بالغ دارای توانایی و مهارت شناختی و ادراکی نیست، باید تلاش کند این طور به نظر آید. در مدرسه اگر معلم مچ او را هنگام صحبت کردن بگیرد، او به عنوان یک «حواس‌پرت» خطاب می‌شود و اگر همیشه ساکت در کلاس بنشیند، به عنوان یک «درونگرا» و «منزوی» شناخته خواهد شد. پس او باید چه کار کند تا بهتر خطاب شود یا با شخصیت بهتری در بیرون دیده شود؟ نوجوان در خانه باید بین فرصت برای انجام تکالیف مدرسه و صرف وقت برای خانواده، یک تعادل زمانی برقرار کنند که در غالب موارد تصمیم می‌گیرد اوقاتش را در تنهایی سپری کند. نوجوان که با بحران هویت خود درگیر است، تنهایی را ترجیح می‌دهد؛ اما کمتر والدینی این موضوع را درک می‌کنند. آنها بعد از یک روز پر چالش در مدرسه نیاز به استراحت دارند. بهترین افعال برای آنها دیدن تلوزیون، بازی کامپیوتری و صحبت تلفنی با دوستان یا خوابیدن است.  والدین اما عمولاً شاکی هستند که نوجوانشان می‌تواند با دوستش مکالمه کند، پس می‌تواند با آنها نیز وقت صرف کند! گو اینکه متوجه نیستند وقتی به کرات از آنها دربارۀ مدرسه و تکالیفشان سؤال کنند، برایش ناخوشایند خواهد بود، بنابراین از بحث طفره می‌روند. آنها نیازمند آرامش‌اند و صحبت با دوستان همسن به آنها آرامش می‌دهد. در نوجوانی، هورمون‌ها دچار تغییر می‌شوند و او را درگیر تغییرات جسمی می‌کند. واقعیت این است که هیچ‌گاه نباید او را با شرایط نوجوانیِ زمانِ خودتان مقایسه و ارزیابی کنید. نوجوانِ کنونی بایستی مهارت‌های بسیار پیچیده‌تری از شما داشته باشد. بیشتر معلمان یا اولیای دانش‌آموزان، دچار این توهم هستند که گذشته بهتر از حال بوده و نوجوان امروز ضعیف‌تر عمل می‌کند. این تفکر مغلوب است؛ چراکه انسان در دنیای کنونی با انواع اطلاعات و مهارت‌ها مواجهه است که سابق بر این نبوده است. پس بهتر است موضوع را از زاویۀ بهتری ببینیم؛ زمانه عوض شده است و معلمان و والدین دیگر جایگاه سلطنت خود را از دست داده‌اند. نوجوان با آگاهی‌ها، توانایی‌ها و هوش اجتماعی بیشتری زندگی خواهد کرد. به جای وارد کردن فشار مضاف و یادآوری خطاها، با اعطای استقلال به وی، نوجوان را برای ورود به آینده آماده کنید. نوجوان امروز، بزرگسال مسئولیت پذیر فرداست.

* به توصیه‌های زیر در جهت افزایش مسئولیت پذیری این بزرگسالِ آینده توجه کنید:

1. انتظارات را مشخص کنید.

وقتی نوجوان بداند از او چه انتظاری دارید، مجبور می‌شود در جهت آن حرکت کند. انتظارات خود را از او معقولانه و روشن بچینید. انتظارات غیر معقول از او نداشته باشید؛ چراکه اسباب ناامیدی و دلسردی خواهد شد.

2. فهرستی از کارها تهیه کنید.

یک نوجوان از شنیدن پند و سخنرانی بیزار است و از کار کردن هم ابراز تنفر می‌کند؛ اما شما ثابت قدم باشید. فهرستی از کارهای روزمره و مورد انتظار تهیه کنید. کارهایی را که انتظار دارید نوجوان انجام دهد، صریح مشخص کنید. انجام آن را مهم شمرده و یادآوری کنید. این کارها معمولاً جالب نیستند؛ ولی انجام آنها تفریحی نیست. وقتی نوجوان بزرگ می‌شود، ناگزیر از انجام آنهاست؛ بنابراین آموزش را از امروز شروع کنید. عواقبی برای انجام ندادن در نظر بگیرید. اگر نوجوان کار محوله را انجام نداد، یک امتیاز از او سلب کنید. مثلاً یک روز موبایلش را از او بگیرید. 

3. حق انتخاب قائل شوید.

زندگی پر از انتخاب است؛ دریافت این مفهوم لازم است. پس او را در تصمیم گیری‌ها شرکت دهید. این کار به او احساس مسئولیت می‌دهد. می‌توانید جلسات هفتگی برگزار کنید که در آن، در مورد امور با او به تصمیم گیری بپردازید.

4. حس اعتماد بدهید.

یاد بگیرید به نوجوانان، هنگام تصمیم‌گیری‌هایش اعتماد کنید. این حس اعتماد از ناحیۀ شما در او باعث ایجاد انگیزۀ مسئولیت پذیری خواهد بود. اعتماد خود را ابراز کنید.

5. باید عواقب افعال را ببیند.

هیچ‌گاه از او حمایت بیجا نکنید! اگر کار خطایی مرتکب شد، بگذارید با تنبیه مناسب آن روبرو شود. برای کمک به او به هیچ عنوان اقدام نکنید.

6. به او پاداش بدهید.

صحبت از رشوه دادن نیست؛ ولی نوجوان باید یاد بگیرد که خوبی، خوبی به همراه می‌آورد. بنابراین اگر وظایف را مطابق انتظار انجام داد، به او پاداش بدهید؛ هر چیزی که نشان دهد تلاش او را دیده‌اید.

7. کاری کنید داوطلب شود.

داوطلب شدن روش مناسبی است تا نوجوان دریابد دنیا حول او نمی‌چرخد. وقتی در کاری سهیم و درگیر می‌شود، امتیازهایش را در کنار مسئولیت‌ها می‌یابد.

8. گروه‌های فعالیت را ردیابی کنید.

از نوجوان بخواهید در گروه‌های مسجد، ورزشی، محله و همسایگان حاضر شده و به آنها بپیوندد. از او بخواهید با عضویت در گروه‌ها با اعضایش همکاری کند و مسئولیت رهبری در بین جمع را بپذیرد.

9. کمک کنید اهدافی برای خود تعیین کنند.

با او دربارۀ برنامه‌هایش صحبت کنید. به او کمک کنید تا با در نظر داشتن یک طرح کلی از آینده، گام‌های کوچکی را برنامه ریزی کند. به او یادآوری کنید، او مسئول طی کردن این راهِ انتخابی است و بایستی تلاش کند تا به واقعیت برسد.

10. به فردیت او احترام بگذارید.

شما به جای نوجوان نیستید. او باید بداند زندگی با تمام خوبی‌ها و بدی‌هایش مسیری است که خود باید طی کند و شما بایستی به خواستۀ او احترام بگذارید. روش انجام کارها در هر نوجوان متفاوت است. اگر تصمیمی گرفت که خلاف میل شماست، قبول کنید. این انتخاب می‌تواند مانند انتخاب لباس، کم اهمیت باشد و یا مانند انتخاب رشته، تمام زندگی‌اش را تحت شعاع قرار دهد.

نتیجه گیری :

در این مقاله سعی شد به شما چارچوبی از مسئولیت پذیری یک نوجوان را هدیه شود. در این جستار پیشنهاداتی دهگانه در خصوص افزایش حس مسئولیت پذیری ارائه شد. هدف، ارائۀ روش‌های کاربردی و سهل برای بزرگترهاست تا رابطه‌ای موفق با نوجوان حاصل کنند. بهترین چیزی که می‌شود به یک نوجوان هدیه داد، این است که چگونه بدون شما زندگی‌اش را دنبال کند.

فرشته آنجفی (دکتری علوم تربیتی)

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

منابع:

- Aastha Duggal, New Delhi, India.

- The res ponsibilty of being a young adult custom user avatar, by Aastha Duggal, New dehli, india

- 10 handy tips to make your teenager more responsible, chhandita chakravarty on july 21, 2015.

 

 

 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

گنجینه

  همزمان با آغاز ماه مبارک رمضان و با توجه به برنامه های تابستانه قرارگاه های دانش آموزی، انتشار ...
طرح درس این هفته: «ضرورت انس با قرآن کریم» این طرح درس با هدف ارتقاء انگیزه نوجوان در زمینه انس ...

نشریه

اندیشه

    جهالت و بدعت‌، دو عنصری است که در زمان قیام حسینی و مهدوی فراگیر می‌شود و مبارزه با ...
  اهداف منظومه‌ی فکری تربیتی نوجوانان این بحث و این پژوهش که با عنوان منظومه‌ی فکری و ...