بررسی و نقد رویکردهای اثباتی به فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی در جمهوری اسلامی ایران

نشریه: فصل نامه اسلام و پژوهش های تربیتی

موضوع مقاله: بررسی و نقد رویکردهای اثباتی به فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی در جمهوری اسلامی ایران 

نویسنده: محمد آصف محسنی (حکمت)

Ÿ       پرسش های اساسی :        

§        اهمیت فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی چیست؟

§        رویکردهای تدوین فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی جمهوری اسلامی ایران کدام است؟

       

Ÿ       پرسش های اساسی :        

§        اهمیت فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی چیست؟

§        رویکردهای تدوین فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی جمهوری اسلامی ایران کدام است؟

 

Ÿ      

فلسفه تعلیم و تربیت چهرچوبی برای تفکر و تصمیم گیری در حوزه تعلیم و تربیت

 

 اهمیت فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی           

§        مهم ترین اهداف انبیا: تعلیم و تربیت

§        فلسفه و باورهای دینی  مبنا تعلیم و تربیت

باورها از طریق تعلیم و تربیت و اثر در برنامه ریزی ها، تعیین اهداف،اصول و روشهای آموزشی، آثار ژرفی بر جامعه مربیان و متربیان دارد.

 

Ÿ       پیشینه  تحقیق:این موضوع نخستین بار توسط خسرو باقری در فصل اول کتاب درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی جمهوری اسلامی ایران مطرح شده است.

§        دلایل اکتفا نکردن به اثر خسرو باقری         

w       اکتفا به بررسی و نقد دو رویکرد سلبی و ایجابی در فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی

w       تامل برانگیز بودن  نقدهای ایشان بر رویکرد طرفداران فلسفه

 

Ÿ       رویکردهای غالب در عرصه تعلیم و تربیت اسلامی:

§        رویکرد استنتاج از متون دینی و استمداد از فلسفه به مثابه روش و ساختار: (نگاه حداقلی به فلسفه)

w       اساس این نظریه بسنده کردن بر متون دینی به عنوان منبع وبهره مندی از روش عقلی و فلسفی برای استنتاج و تحلیل مسائل تربیتی(محدود شدن فلسفه در روش شناسی تعلیم و تربیت)

w       پیش گام این نظریه آقای ماجد عرسان گیلانی، معتقد است؛ عقل تنها در جستجوی حقایق ره به جایی نمی برد.

á  نقد و بررسی:                        

v      نقاط قوت           

ü      دغدغه اصالت داشتن و اعتقاد به غنای متون اسلامی.

ü       پرداختن به فلسفه ورزی و مجاز دانستن داد و ستد با دیگر مکاتب فکری.

ü        نقاط ضعف           

v      التقاطی خواندن فلسفه اسلامی

ü      محدود شدن منبع فلسفه تعلیم و تربیت به متون دینی

ü      بی اعتنایی این رویکرد به میراث علوم عقلی اسلامی

ü      فرو کاستن داد و ستد تنها در حد روش و ساختار و طرد مطلق مباحث فلسفی

§        رویکرد استنتاج از فلسفه اسلامی (فلسفه به مثابه منبع استنتاج): (گاه حداکثری به فلسفه)

w       در این رویکرد، نخست باید نظام معینی از فلسفه های اسلامی بویزه حکمت متعالیه را برگزینیم و با مبنا قرار دادن آن، اهداف، محتوا، اصول و روش های تعلیم و تربیت را مبتنی بر مبانی هستی شناختی، انسان شناختی و ارزش شناختی آن نظام فلسفی سامان دهی کنیم.

w       پیش فرض این رویکرد : فلسفه با تعقل به بیان حقایق دین با زبان استدلال می پردازد. لذا بیان دین و فلسفه اسلامی از نظر  نظام فکری و مبانی اندیشه ی توافق و سازگاری است. و بر این اساس برایند استنتاج در این رویکرد فلسفه اسلامی تعلیم و تربیت است نه فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی

á  نقد و بررسی:                        

v      نقاط قوت              

ü      ارج نهادن به میراث گران بهای علوم عقلی اسلامی به خصوص حکمت متعالیه

ü      حس حقیقت جویی انسان را ستوده و برای دستاوردهای عقلی اعتبار قایل است حتی در ملل غیرمسلمان.(مساله باید وهست، جوادی آملی،ص۷۹-۸۲)

ü        واقع بینی و پرهیز از ایدآل گرایی

v      نقاط ضعف               

ü      تمرکز بر اندیشه های فیلسوفان؛ که در عمل ممکن است محققان را از اهتمام جدی به منابع دینی باز دارد.

ü      بری نبودن حکمت متعالیه از نقد[۱]

ü      در صورت موفق بودن استنتاج، محصول به دست آمده از آن، نمی تواند مطلوب جامعه اسلامی را به طور کامل تأمین کند.چراکه فلسفه اسلامی تعلیم و تربیت را تولید می نماید.

§        رویکرد استنتاج از فلسفه اسلامی و استمداد از منابع دینی: ( نگاه میانه و اعتدالی به فلسفه)

w       فلسفه اسلامی هم از نظر روش و هم محتوا به مثابه منبع استنتاج فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی لحاظ می شود.

w       محقق با توجه به برخی نواقص و احیانا ناخالصی هایی که ممکن است در فلسفه اسلامی وجود داشته باشد، آنها را با معیار و آموزه های قطعی دین اسلام محک می زند.

w       محقق می کوشد فلسفه تعلیم و تربیت استنتاج شده را به صورت پالایش شده و ناب تر به جامعه اسلامی تقدیم کند.

w       از طرفداران این رویکرد:‌سعید بهشتی ؛ او معتقد است استنتاج فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی از فلسفه اسلامی در سه سطح دسته بندی می شود:

v     

á هم “فلسفه اسلامی تعلیم و تربیت” و هم  “فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی”  á کوشش فکری منظم ، منطقی و قاعده مند فیلسوف تعلیم و تربیت  برای استنتاج دیدگاه تربیتی فیلسوفان مسلمان از اندیشه های فلسفی آن ها در زمینه مبانی، اهداف، اصول، برنامه و روشهای تربیتی

 

پیش استنتاجی: گردآوری، تنظیم و تدوین  دیدگاه فیلسوفان در باب تعلیم و تربیت á عدم خلق و ابداع

v      استنتاجی:کوشش منظم، منطقی و ضابطه مند فیلسوفان تعلیم و تربیت برای استکشاف و استتنتاج دیدگاه تربیتی فیلسوفان تربیتی بدون محک زدن با دین

v      پس استنتاجی:افزون بر دو مرحله قبل، با نوع آوری و ابداع مبانی فلسفی تازه اسلامی از سویی و خلق دیدگاههای تربیتی متناسب آن از سویی دیگر همراه است

á  نقد و بررسی 

ü      نقاط قوت             

£      تأکید بر حقیقت جویی و تعامل فعال با اندیشه های عقلی

£      توجه به برتری تعالیم وحیانی بر فلسفه و آرای فلسفی

ü      نقاط ضعف                

£      منبع استنتاج اولا و بالذات فلسفه اسلامی و منابع دینی بیشتر برای تهذیب و پالایش برداشت های فلسفی و تکمیل مسائل باقی مانده است. یعنی در مقام اعتبار بخشی ، تعالیم دینی بریافته های فلسفی مقدم است.اما از لحاظ تقدم زمانی و در مقام گردآوری، اول به فلسفه و بعد به دین مراجعه می شود. لذا برون داد آن با مطلوب اسلامی فاصله دارد.

 

§        رویکرد استنتاج از منابع دینی و استمداد از علوم عقلی اسلامی:

w       اعتقاد به جامعیت حداکثری و جاودانگی آموزه های دین مبین اسلامی از یک سو و نگاه مثبت به علوم عقلی اسلامی و تجربه معتبر بشری از سوی دیگر تلاش می کند با مبنا قرار دادن اندیشه های بنیادین اسلام در عرصه های مختلف هستی شناسی، معرفت شناسی، انسان شناسی و ارزش شناسی و  الهیاتی، فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی را سامان بخشند. (مثل فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی زیر نظر آیت الله مصباح)           

w       فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، علمی درجه دوم و ناظر به علم فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی است.

á  نقد و بررسی:                        

v      نقاط قوت               

ü      اعتقاد به جامعیت ، جاودانگی و غنامندی منابع دینی و در عین حال توجه جدی به عقل منبعی

ü      بهره وری از میراث گران سنگ علوم عقلی اسلامی

ü      اجازه تعامل فعال و حقیقت جویانه با دیگر مکاتب فکری

ü       وحی ، شهود، عقل و حس مثابه منابع منابع معرفت هریک در جایگاه شایسته خود

v      نقاط ضعف:

ü      اگر آن را دانش درجه دوم بدانیم بخشی از قلمرو و کارکرد این رشته که مربوط به فرآیند تربیت است نادیده گرفته می شود.

 

Ÿ       روش پژوهش در فلسفه تعلیم و تربیت

§        روش پیش رونده یا لمی: تقدم استنتاج مبانی تعلیم و تربیت اسلامی- هستی شناختی، معرفت شناختی، انسان شناخت و ارزش شناختی- بر اهداف، اصول و روشها، ساحات و عوامل و موانع آن

§        پس رونده یا اِنی:ابتدا استنباط تعلیم و تربیت از منابع دینی، آنگاه استنتاج فلسفه آن

§        دوسویه: وجود رابطه طرفینی و همزمان میان “فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی” و ” تعلیم و تربیت اسلامی”  

        

Ÿ        محدودیت های روش استنتاجی: مشکل گذار از هست ها (حکمت نظری) به بایدها(حکمت عملی)             

§        مقدمات حقایق خارجی و عینی و نتیجه اعتباری است.

§        مقدمات خبری و نتیجه انشائی است.

 

Ÿ      

á فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی  چیزی جز استنتاج گونه ی خاصی از تعلیم و تربیت و مولفه های هستی شناختی، معرفت شناختی، انسان شناخت و ارزش شناختی نست.

 

 راه حل گذار:           

§        بهره مندی از ضرورت “بالقیاس الی الغیر” : بایدهای اخلاقی از جمله معقولات ثانی فلسفی اند که ما به ازای خارجی ندارند. اما حاکی از یک امر واقعی یعنی ضرورت بالقیاس هستند.     

§        معرفت های نظری و عملی، رابطه ی وثیقی با هم دارند و ادراکات عقل عملی متکی به ادراکات عقل نظری است.                                                                

 



[۱] شهید مطهری:              فلسفه اسلامی هرچند ریشه در یونان دارد ولی دارای هویت مستقل و اسلامی است.

منابع استنتاج فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی ، مسائل مستحدثه در علوم است.

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا