حقوق شهروندی در اندیشه امام خمینی

نشریه: نشریه حوزه/ ش ۱۷۰/ زمستان ۹۲ / ص ۴۹-۸۵

موضوع مقاله: حقوق شهروندی در اندیشه امام خمینی

نویسنده: حسین ناصری مقدم

§  حقوق شهروندی در برگیرنده دسته ی از حقوق خصوصی و عمومی است؛ برخاسته از کرامت ذاتی بشر و حقوق فطری او که نگهدارند نظم عمومی و برپاکننده عدالت اجتماعی است .

§   خاستگاه آن حقوق فطری است و از جعل و اعتبار الهی نشات می گیرد.

 

Ÿ       روش تحقیق: توصیفی- تحلیلی / کتابخانه ای

Ÿ       مفهوم شناسی:              

§        حق                

w       لغوی : واقع ، مطابق امر ، راست، درست،عدل و داد ، سزاوار ، ملک و مال ، خلاف باطل، ثبوت ، موجود ثابت، انصاف ، واجب شدن ، واجب کردن، نام حق تعالی و….  

w       اصطلاحی :امتیاز و نفعی متعلق به شخص که حقوق کشور در مقام اجرای عدالت از ان حمایت می کند

§        حقوق:مجموه مقرارتی که در در زمان معین بر جامعه حکومت می کند

§        شهر:حوزه مکانی که از گستردگی فضا ، جمعیت، تنوع خرد ، فرهنگ، مشاغل و نظم ساختاری برخوردار است و جایگاه حاکمیت قدرت و جهت گیری سیاسی اجتماعی ، محل سازمانها و نهادهای بزرگ اجتماعی و محل تولید و تسری اطلاعات ، اخبار و رفتارهاست.

§        شهروند           

w       لغوی :مشتق از واژه لاتین لوتیاس معادل پلیس در زبان یونانی /ساکن شهر و مشارک در سازماندهی شهر و تدارک و تنظیم قوانین ز ندگی

w       اصطلاحی :مجموعه حقوق و قوانین که به فرد هویت قانونی و رسمی می دهد

§        حقوق شهروندی :مجوعه قوانین و مقرراتی است که در ابعاد حقوق مدنی ، سیاسی ، اجتماعی ، فرهنگی ، قضایی یکسان بین اتباع یک کشور،ایشان را  مکلف به مساعدت مسئولانه در برابر جامعه سیاسی می نماید.

Ÿ       عناصر حقوق شهروندی :           

§        حقوق مدنی(برابری / مساوات و…)

§        حقوق سیاسی(حق انتخاب کردن و انتخاب شدن و…)

§        حقوق اجتماعی (عدالت/ کارکردن/ تامین اجتماعی / امنیت و…)

§        حقوق فرهنگی (امکانات اموزشی / داشتن سنت ها و…)

§        حقوق قضایی( حق دفاع/ دادرسی عادلانه/ اصل برائت/ حریم خصوصی و…)

Ÿ       مصادیق حقوق شهروندی :             

§        حق ازادی          

w       از نظر اسلام:                 

v      استفاده از همه امکانات موجود در مسیر رضایت خداوند

v      منادی ازادی در همه ابعاد معنوی و مادی برای گسستن بندهای گران بردگی و بندگی غیر خدا

w       اقسام آزادی : آزادی اندیشه(فکر) ، دین(مذهب)، بیان(قلم) ، سیاسی(حق انتخاب کردن و انتخاب شدن)، تجمع (اجتماعات و احزاب)

w       آزادی سیاسی از منظر امام:               

v      آزادی اموزه اصیل توحیدی و اسلامی است که انسان را در برابر هرچیز غیر خدا آزاد می شمارد

v       انسان خلیفه خداوند و حامل صفات عقل، اراده ، اختیار و آزادی فطری است.

v      مهمترین عامل سلب آزادی ، حامکان بی صلاحیت ، زورمندان و طواغیت و ستمگران هستند.

w       آزادی اندیشه و عقیده:               

v      مفهوم: اندیشه ابزاری است برای شناخت بهتر نظام خلقت و رسیدن به کمال حیات انسانی و مرز  آزادی اندیشه تا جایی است که به کفر و الحاد نینجامد.

v       شبهه:ارتداد و آزادی اندیشه؟  پاسخ:             

ü     معنای ازتداد: بازگشت از دین به کفر توام با جحد ، عناد و لجاجت

ü     انواع ارتداد:           

£      زن              

³      
ملی

³        فطری          عدم قتل

£      مرد          

³       ملی  با توبه

³       فطری  á   اعدام

ü       قران: حکم مجازات دنیوی ارتداد در قران نیامده  است.

ü       سیره: عدم دستور قتل مرتدان و منافقان توسط پیامبر  با وجود تعداد بسیار انها

ü       حکم ارتداد توسط امام فقط در دو مورد خاص صورت پذیرفته است که هر دو مورد از جهت حفظ بقای جامعه اسلامی است.   

£      حکم ارتداد جبهه ملی حکم حکومتی تابع شرایط خاص

£      حکم ارتداد سلمان رشدی

á  ۱- نگاه امام به موضوع ارتداد در خلال ده سال رهبری با انچه در کب فقهی خود آوره متفاوت است

۲- امام هیچ گاه از حربه ارتداد برای مقابله با دگر اندیشان بهره نجست

۳- گویا نظر امام باشد که ارتداد یک حکم حکومتی است که تنها رهبری در برهه های ویژه حق استفاده از ان را دارد.

§        آزادی بیان:             

w       مفهوم :  ابراز آزادنه عقاید و افکار در زمینه های مختلف علمی، سیاسی ، اجتماعی ، فرهنگی و…که موجب ارتقاء اندیشه ها ، اصلاح ساز و کارهای حکومتی، جلوگیری از فساد و کژروی مسئولان و بهبود اوضاع جامعه و … می شود. و بر همه سیاسی و فکری جایز است

w       دلاله قرانی : سوره مبارکه زمر ۱۷ و ۱۸

§        آزادی سیاسی:             

w       مفهوم: ازادی افراد در قانون گذاری و انتخابات

w       مصادیق : انتخابات ۱۲ روردین ۵۸ با مشارکت حداکثری، صیانت از آرا  مردم، عدم تعطیلی روزنامه ها / فعالیت گروهها و احزاب و…   

w       چالشها:             

v      حدود و صغور نظارت شورای نگهبان  بر انتخابات؟ پاسخ :امام شورای نگهبان را مرجع تعیین تکلیف انتخابات مبتنی بر مصلحت نظام  یعنی تقویت پایگاه مردمی نظام و حفظ آرای حداکثری برمی شمارد

v      حق اظهار نظر مردم در قالب گفتار و نوشتار و تجمع به منظور کنشهای صنفی ، سیاسی یا اجتماعی ؟   پاسخ: حقوق اولیه و اساسی آن از سوی حاکمیت محترم است لکن تندرویی های نامعقول روهها این حق را تحدیدی کرد.

§        عدالت اجتماعی:             

w       مفهوم از مقدسترین و عالی ترین مفاهیم بشری / عامل تعادل ارزشها و دوام حکومتهاو اطاعت مردم از دولت مردان / رمز بقای انقلاب اسلامی / اصلی ترین ویژگی جمهوری اسلامی/ اساسی ترین ملاک مدیریتی در نظام اسلامی / خط تمایز میان اسلام ناب با اسلام امریکایی و…

w       چالشها :            

v      عدم تعیین چگونگی فعالیت نظام اقتصادی اسلامی ( اتصاف اسلام به علوم ؟) وتاکید امام بر عدالت در مسائل اقتصادی

v      عدم باز خوانی فقه اسلامی و  تاکید امام بر نوسازی نگاه به دین و احکام فقهی

v      تاکیدهای امام بر لزوم گسترش عدالت اجتماعی و حمایت از اقشار مختلف

§        اقلیت های مذهبی :رسمیت اکثر حقوق شهروندی برای اهل کتاب تحت قرارداد” پیمان ذمه “از جمله تامین امنیت، آزادی، حمایت از اموال و دارایی ها ، استقلال قضایی ، برخورداری از حقوق اجتماعی و سیاسی

§        حریم خصوصی شهروندان :                

w       مفهوم: اختیار تصمیم گیری و آزادی اراده انسان در همه ابعاد زندگی خصوصی و مصون بودن شخص از دخالت دیگران

w       مصادیق :  تفتیش ، استراق سمع ، بط گفتگوی خصوصی ، بازگشایی مکاتبات  شخصی ، گرفتن عکس  و…

w       دلاله قرانی : منع تجسس ، سوره مبارکه حجرات ۱۲

w       دلاله روایی: نهج البلاغه نامه ۵۳/ ۴۰۴

w       امام: فرمان مشهور هشت مادهی ایشان در سال ۱۳۹۱ خطاب ب مسئولان اجرایی و قضایی  کشور

Ÿ        نتیجه گیری:           

§          حقوق شهروندی در برگیرنده دسته ی از حقوق خصوصی و عمومی است؛ برخاسته از کرامت ذاتی بشر و حقوق فطری او که نگهدارند نظم عمومی و برپاکننده عدالت اجتماعی است .

§        خاستگاه آن حقوق فطری است و از جعل و اعتبار الهی نشات می گیرد.

§        در اندیشه سیاسی امام ، حاکمیت سیاسی بر پایه اصل ولایت فقیهی  است که رای  و سهم مردم در حدوث و بقای آن انکار ناپذیر است.

§        امام رهیافت نظری و سلوک عملی خود را در عرصه حکومت و سیاست بر محور پاسداشت حقوق شهروندی، مردم سالاری دینی ، مشارکت مردمی ، عدالت اجتماعی و ظلم ستیزی  بنا کرد

§        مبانی نظری حکومت دینی بیان شده در بیانات امام پس از تشکیل حکومت اجرایی گردیده است. 

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا