یادداشت روزیادداشت روز اجتماعییادداشت روز تربیتی

نامه‌ای به یک مربی

محمدرضا صفی‌خانی

مربی عزیز!    

سلام     

من یکی از والدینی هستم که فرزندم در کنار شما رشد می‌کند، استعدادهایش شکوفا می‌شود و برخی از معارف را فرا می‌گیرد. باید به توان و همت شما آفرین گفت. بنده از هم‌نشینی فرزندم با شما خوشحالم، چون پیامبر مهربانی‌ها فرموده‌اند: «مَثل هم‌نشین خوب برای تو، مثل عطر فروش است که اگرچه به تو عطری نمی‌فروشد، ولی بوی خوب او به تو نیز می‌رسد و تو را خوشبو می‌کند.»۱

نیکو است نکاتی دربارۀ رسانه و خصوصاً ماهواره که در حوزه تخصص بنده است به عرض جنابتان برسانم، شاید در امر خطیر تربیت، راه‌گشا باشد.

در بحث رسانه -خصوصاً ماهواره- کودکان و نوجوانان خیلی بیشتر از بزرگ‌ترها آسیب می‌بینند و این امر در چشم ما معلوم نیست. خیلی وقت‌ها برای مشخص شدن موضوع، به برخی از والدین می‌گویم: شما چقدر حاضرید فرزند خود را با یک دزد یا یک گرگ در خانه تنها بگذارید؟ می‌گویند: اصلاً. می‌گویم پس چگونه است که فرزندانتان را با رسانه و ماهواره تنها می‌گذارید؟! رسانه، گرگِ فکر، دین و ایمان است. شما والدین داشته‌ها، اندوخته‌ها و پشتوانه‌های فکری دارید اما فرزندان شما در برخورد با هجمۀ زیاد فکری، چگونه خوب را از بد جدا کنند و راه را از بی‌راه تشخیص دهند؟ گاهی یک تصویر یا گفتار، یک عمر فرزند شما را درگیر می‌کند. میزان آسیب برای کودک و مخصوصاً نوجوان -که می‌خواهد هویت خود را بسازد- زیاد است. البته منفعتی هم دارد؛ بچه سرگرم است و با ما کاری ندارد و ما به کارهایمان می‌رسیم. شما حاضر نیستید فرزندتان را پیش ده آدم با روحیات مختلف، ده روز متوالی تنها بگذارید؛ زیرا با ده روحیه و اخلاق متفاوت بار می‌آیند. ده‌ها و بلکه صدها کارگردان و تولید کننده و انواع فکرها قرار است فرزند شما را تربیت کنند و ما –والدین- در خوابی ناز غوطه‌ور هستیم، غافل از آنکه پایه‌های تربیتی بچه‌ها از این طریق فوق‌العاده سریع‌تر آسیب می‌بیند. رسول خدا(ص) می‌فرمایند: «مَثل هم‌نشین بد، مثل آهنگری است که در همسایگی تو است و اگرچه به تو آهن نمی‌فروشد، ولی بوی بد آن آهنگری به تو نیز می‌رسد».۲ بچه‌ها طوطی‌های دیداری و شنیداری هستند که چیزهایی را که می‌بینند و می‌شنوند، بدون اینکه دربارۀ آن فکر کنند، تکرار خواهند کرد.

از این بدتر، وابستگی بدون مانع آنان به رسانه و از صبح تا شب فیلم و سریال و برنامۀ کودک دیدن است. خطر وابستگی، به مراتب بیشتر و سهمگین‌تر است؛ به سبب این وابستگی، افکار، رفتار و گرایش‌های نوجوان تغییر می‌کند. زمان تغییر، همان زمانی است که والدین خط عریضی بین خود و فرزندانشان مشاهده می‌کنند و از خود  می‌پرسند:  «فرزند ما با چه کسی ارتباط برقرار نمود که ما متوجه نشدیم؟ او که همیشه در خانه کنار ما بود. معلمان و دوستان خوبی داشت. پس چرا این‌گونه رفتار می‌کند؟» آری او کنار شما بود اما دیگران فکر، اندیشه و نگاه او را دزدیدند و بردند و ساختند. و شد آنچه که نباید می‌شد.

همه باید بدانیم که رسانه، به دلیل ماهیت وابستگی‌ساز، برای ما -چه والدین و چه فرزندان- تهدید است و آنهایی  که این نوع نگاه را ندارند را دلبستۀ خود می‌نماید.

تا اینجا به صورت کلی ضرر و حوزۀ آسیب رسانه را گفتیم. اما در ادامۀ بحث، باید بدانیم چه کسانی دلبسته و وابسته به رسانه هستند؟ آسیب رسانه و پیامدهای این آسیب به صورت خرد چگونه است؟ و چگونه می‌توان با آن مقابله نمود؟ آیا راه‌کاری وجود دارد یا تمام آنها در حد مسکن هستند؟

وابستگان به رسانه را باید این‌گونه تعریف نمود: هر کسی که در خانه ابزار هوشمند دارد، خود را در معرض وابستگی قرار داده است؛ نوع و زمان استفادۀ هر کس از این ابزار، درصد وابستگی را مشخص می‌نماید.

آسیب رسانه و مخصوصاً ماهواره در کودکان و نوجوانان، این‌گونه ترسیم می‌شود:۳

– پرخاشگری و زودرنجی (فقدان کنترل در رفتار).

– ایجاد هویت جدید برای نوجوانان، بدون هیچ انتخابی.

– تشکیک در باورهای دینی.

– تقلیل دین در سطح امور فردی نه اجتماعی.

– تبلیغ فرق نوظهور.

– کاهش سن جرم و بزهکاری (با دیدن فیلم‌های خشن).

– سست شدن بنیان خانواده.

– کاهش روابط فرزند با والدین.

– کم‌رنگ شدن روابط خانوادگی (صلۀ رحم).

– خشونت خانگی.

– برخوردهای بدون تفکر و اندیشه.

– اختلال در مهارت‌های زندگی واقعی (نمی‌تواند پدر یا مادر، دختر یا پسر و همسر یا شوهر خوبی باشد).

– رسیدن به پوچی و بی‌هدفی.

– عدم توجه به قوانین و قواعد اجتماعی.

– بروز مشکلات جسمی (مبتلا شدن به انواع بیماری‌ها در سنین نوجوانی و جوانی).

بعد از شناخت اجمالی آسیب رسانه -که هر کدام موشکافی جداگانه‌ای می‌طلبد- باید دست به کار شد و دنبال راهکار و چاره‌ای گشت.  در غیر این صورت، این شکارچی قهار، طعمۀ خود را با تزیین نمودن اطراف می‌بلعد و به دست فراموشی می‌سپارد.

در ارائۀ راهکارها، اولین مطلبی که نباید فراموش گردد، «باور کردن رسانه (ماهواره) به عنوان یک تهدید بزرگ برای انسانی که می‌خواهد خود را به تکامل و به آزادی از بند غریزه و شهوت و به خدا برساند» است. اگر این مطلب مهم مغفول بماند، انسان از دست می‌رود و چیزی جز حیوان ناطق نمی‌ماند.

راهکارها

– آگاهی دادن به نوجوان نسبت به رسانه (یک نوجوان باید شناخت کافی از محیط رسانه داشته باشد تا بداند با این فضا چگونه رفتار نماید).

– ترسیم و تبیین انسانیت و نقش انسان در هستی برای فرزندان.

– آشنا کردن نوجوانان با کتاب.

– کم استفاده کردن پدر و مادر از رسانه در محیط خانواده.

در پایان، باید بدانیم که این راه‌کارها مُسکنی بیش نیست مگر اینکه خود انسان اهدافش را مشخص نماید و طبق آنها حرکت کند.

پی‌نوشت‌ها:

(۱) الکافی: ج۲/۳۷۵٫

(۲) بحارالأنوار: ج۱۳/۴۲۶٫

(۳) گاردنر، ویلیام: «جنگ علیه خانواده»، ترجمۀ معصومه محمدی، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا